Nguyễn B là con anh bạn cùng cơ quan tôi, cháu học giỏi và ngay từ năm cuối đại học đã lập riêng một công ty gia công phần mềm, giờ đã qua 5 năm kể từ khi cháu ra trường, công ty ấy vẫn tồn tại, phát triển. Tôi thầm mừng cho cháu, vì mỗi lần đến thăm đều thấy “có vẻ” ăn nên làm ra hơn trước. Nói là “có vẻ” vì là nhận biết bề ngoài cả, như trụ sở công ty khang trang hơn, văn phòng thêm nhiều máy vi tính hơn… Hôm rồi tôi đến, thấy giám đốc Nguyễn B đang ngồi trước bàn, phía trên có tấm pa nô kẻ dòng chữ lớn “Công ty cần tuyển nhân viên: 3 kỹ sư viễn thông; 8 lập trình viên; 3 kỹ sư cầu nối…”. Thấy xung quanh vắng vẻ, tôi hỏi đã tuyển được nhiều chưa? Cháu lắc đầu bảo, từ ngày hôm qua đến giờ có mấy chục ứng viên, phỏng vấn xong mới chỉ tạm tuyển được hai người. Trong khi không có ứng viên đến, tôi ngồi trò chuyện với Nguyễn B và bỗng hiểu ra, trong lĩnh vực kinh doanh mới mẻ đòi hỏi trình độ cao này không dễ dàng, thuận buồm xuôi gió như tôi tưởng.

Ảnh minh họa

Năm 2007, doanh số gia công phần mềm cho khách hàng nước ngoài của tất cả các doanh nghiệp phần mềm trong nước ước đạt khoảng 180 triệu USD, đó là con số đáng khích lệ. Song theo khẳng định của Nguyễn B thì, hầu hết các đơn hàng gia công chỉ ở hai cấp đầu là nhập dữ liệu và test sản phẩm. Mà trong lĩnh vực này có tới 5 cấp từ thấp đến cao, trình độ của ta mới ở mức trung bình yếu, tức 2/5. Nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp trong nước không dám nhận những đơn hàng có giá trị cao cả về chuyên môn lẫn tài chính là do thiếu nhân lực trình độ cao và thiếu môi trường kỹ thuật-xã hội để thử nghiệm. B cho biết, công ty của cháu từng có công ty nước ngoài đặt gia công phần mềm di động chạy trên hạ tầng mạng 3G, nhưng vì lúc đó ta chưa có mạng 3G nên phải từ chối đơn hàng đắt giá này (hiện mạng 3G đang trong quá trình đăng ký thử nghiệm). Năng suất bình quân của hai công đoạn đầu chỉ đạt khoảng 8.000 USD/người/năm, trong đó gần 50% là chi phí quản lý. Hiện phần nhiều doanh nghiệp ngành này đang trong tình trạng ăn đong, việc gì cũng làm, công đoạn nào cũng nhận. Có doanh nghiệp chấp nhận ứng trước vốn để gia công, nhưng khi hoàn tất hợp đồng, sản phẩm không đạt yêu cầu, phía đối tác không chịu thanh toán, vậy là chủ doanh nghiệp bị lỗ vốn. Cứ cái đà này, việc gia công phần mềm trong nước ngày càng bị bó hẹp, trong khi một số tập đoàn nước ngoài đã rục rịch thành lập những trung tâm riêng để tự gia công phần mềm, cuộc cạnh tranh sẽ càng trở nên khốc liệt hơn.

Trước lúc chia tay, tôi hỏi Nguyễn B về hướng “thoát ra” của công ty, cũng như của các doanh nghiệp khác trong lĩnh vực này, cháu bảo sai lầm của không ít các giám đốc công nghệ thông tin thời gian qua là nóng vội, muốn thu hồi vốn nhanh mà quên việc đầu tư chiều sâu về nhân lực và trước mắt chú trọng phục vụ thị trường nội địa. Việc tuyển người hôm nay là bước đầu để khắc phục khiếm khuyết đó. “Vấn đề là, gấp rút nâng tầm của doanh nghiệp mình lên, đủ trình độ để đáp ứng những đơn hàng chất lượng chuyên môn cao. Mặt khác, Nhà nước cũng nhạy bén đầu tư phát triển những công nghệ tiên tiến nhất, tạo “đất” cho các doanh nghiệp phần mềm phát triển theo. Đã đến lúc, trong lĩnh vực này, ở cả hai phía, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần nhìn thẳng vào sự thật, chứ không nên tự huyễn hoặc mình mãi. Cháu nói vậy có phải không chú!”. Cháu nói khi chia tay tôi.

ĐÂU QUẢNG