Người tiêu dùng chưa yên tâm

Ảnh minh hoạ từ Internet

Theo chân đoàn kiểm tra liên ngành trong những đợt kiểm tra cao điểm hàng hóa thực phẩm cuối năm, chúng tôi nhận thấy cứ “đụng đến đâu, sai phạm đến đấy”, khiến người tiêu dùng không thể yên tâm.

Từ hàng quán đến siêu thị...

Đã gần một tháng sau khi thực hiện kế hoạch liên ngành kiểm tra của VFA, Cục Y tế dự phòng, Sở Y tế, Chi cục quản lý thị trường Hà Nội…, tuy chưa có con số thống kê cụ thể cho cả đợt (ngày kết thúc là 15-2-2008), nhưng những phát hiện trong các lần kiểm tra chất lượng hàng hóa cho thấy sai phạm có ở khắp mọi nơi. Tiến sĩ Trần Đáng thông báo: Qua kiểm tra sơ bộ trước Tết tại 20 tỉnh, thành phố đã phát hiện hơn 1.500 loại rượu lưu hành trên thị trường không được công bố tiêu chuẩn chất lượng. Trong số này có rất nhiều loại rượu ngâm tẩm các chất bã vô bổ, thậm chí độc hại. Sản phẩm bánh, mứt, kẹo cũng không ít vấn đề cần quan tâm. Cuộc kiểm tra liên ngành ngày 19-1 tại xã Xuân Đỉnh, một xã sản xuất bánh, mứt số lượng lớn của Hà Nội đã phát hiện những nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Mặc dù đã được kiểm tra, đôn đốc thường xuyên và cũng đã có sự thay đổi, nhưng ở Xuân Đỉnh vẫn tồn tại tình trạng sơ chế, hong phơi mứt nguyên liệu ngay trên sàn nhà, nền gạch, đường làng… nhiều khi ẩm ướt và bẩn thỉu. Bãi rác của xã tập kết ngay tại đường làng, một số cơ sở sản xuất đựng mứt bằng các vỏ thùng đựng sơn (nguy cơ nhiễm độc cao), dùng xẻng cũ gỉ xúc nguyên liệu và một số cơ sở có sự mập mờ trong nhãn mác sản phẩm. Với sản lượng trung bình 150 tấn/năm cho các loại bánh mứt kẹo đưa ra thị trường, nếu Xuân Đỉnh không thực sự chuyển biến toàn diện thì sức khỏe và an toàn thực phẩm đối với người tiêu dùng sẽ bị đe dọa không nhỏ. Ông Trần Đáng nhận định: “Làm bánh, mứt, kẹo là nghề truyền thống, nhưng hiện nay các cơ sở thường sử dụng hóa chất, phẩm màu, chống ẩm, đường hóa học và nhiều phụ gia có nguồn gốc không rõ ràng hoặc được nhập lậu từ Trung Quốc, rất nguy hiểm”.

Ngày 27-1, đoàn kiểm tra liên ngành tiếp tục phát hiện nhiều sai phạm đối với nhiều loại hàng Tết tại một số chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội. Các loại lạp xường trôi nổi, không chứng minh được xuất xứ ở một loạt ki-ốt đồ khô tại chợ Châu Long đã bị lập biên bản tạm thu và xét nghiệm hóa sinh. Tại phường Thanh Xuân Bắc (quận Thanh Xuân), nhiều cửa hàng bán mứt, kẹo Tết với hình thức mẫu mã rất đẹp, giá từ 15 đến 40 nghìn đồng nhưng không thể tìm nổi địa chỉ cơ sở sản xuất trên bao bì sản phẩm. Ông Lê Quý Hùng, Chi cục quản lý thị trường Hà Nội cho biết: “Càng gần Tết càng phát hiện nhiều loại vi phạm kiểu này, nhất là ở các cửa hàng nhỏ lẻ nằm rải rác tại các khu dân cư. Hàng hóa bây giờ mẫu mã, bao bì được thay đổi quá dễ dàng nên rất khó kiểm soát được chất lượng thực tế của sản phẩm”.

Không chỉ các cửa hàng nhỏ lẻ mà ngay tại các siêu thị cũng không ít sản phẩm sai phạm. Siêu thị mi-ni K-mark tại Trung Yên (Cầu Giấy) cũng đã bị lập biên bản, yêu cầu thẩm tra vì rất nhiều loại sản phẩm trong số gần 1.000 loại hàng chủ yếu được nhập khẩu từ Hàn Quốc không có phụ đề tiếng Việt và ghi chú ngày sản xuất, hạn sử dụng rõ ràng. Siêu thị đã không xuất trình được bất cứ giấy tờ nào chứng minh nguồn gốc xuất xứ của nhiều hàng hóa trong thời điểm bị kiểm tra. Tình trạng mập mờ trong chứng minh nguồn gốc hàng hóa và thời gian sản xuất, sử dụng cũng xuất hiện tại một số siêu thị được kiểm tra đột xuất thời điểm cuối năm như Metro-Hoàng Mai, Fivimart-Hoàng Quốc Việt hay cả Big C. Theo ông Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Hà Nội thì hiện nay thành phố có hơn 60 cơ sở kinh doanh kiểu siêu thị. Tuy nhiên, nếu rà soát kỹ theo 4 tiêu chí quy định về quy mô, chất lượng hàng hóa, dịch vụ và điều kiện bảo đảm an toàn thì có thể chỉ 50% đạt yêu cầu.

Hệ thống quản lý chưa tương xứng

Khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), với hơn 80 triệu dân, chúng ta phải cần tới khoảng 8.000 thanh tra vệ sinh-an toàn thực phẩm (VSATTP) nhưng trên thực tế tổng số thanh tra Y tế trong cả nước chỉ vào khoảng 230 người. Như vậy, tính trung bình Việt Nam có một thanh tra y tế cho hơn 350.000 người. Ông Trần Đáng cho rằng, một trong những lý do khiến chúng ta không bảo đảm được VSATTP là do lực lượng thanh tra chuyên ngành thiếu và yếu. Nhìn ngay bên cạnh ta, một số nước như Nhật Bản có tới 12.000 thanh tra, Trung Quốc có 50.000 và chỉ riêng Băng Cốc (Thái Lan) cũng có tới 5.000 thanh tra VSATTP. Cũng theo ông Đáng thì hiện nay Việt Nam chưa có hệ thống thanh tra chuyên ngành riêng biệt về VSATTP, các tuyến tỉnh, huyện, xã lực lượng cán bộ làm công tác này càng ít và yếu kém về chuyên môn. Qua điều tra năm 2007, ở mỗi tỉnh chỉ có 0,5 người làm công tác VSATTP cho hàng triệu dân và từ 1.000 đến 20.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Với nguồn nhân lực trực tiếp như vậy chỉ đáp ứng 1% yêu cầu về nhiệm vụ quản lý do WHO đưa ra. Công tác kiểm tra VSATTP ở tuyến xã hằng năm chỉ thực hiện được 0,2 lượt, cấp huyện 0,4, cấp tỉnh là 1,02 lượt đoàn kiểm tra. Hiện nay cả nước có hơn 1,5 triệu cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm hoạt động ngày đêm trên mọi miền đất nước khiến chúng ta khó có thể kiểm soát nổi. Điều này khiến cho tình trạng thực phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, sử dụng chất phụ gia độc hại, nhập lậu ngày càng tăng nhanh.

Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó cục trưởng VFA cho biết: Trung bình một quốc gia trong khu vực có mức đầu tư cho VSATTP là 1USD/người/năm. Nhưng ở Việt Nam hiện mức đầu tư chỉ khoảng 500 đồng/người/năm. Hệ thống kiểm nghiệm hóa, lý, sinh cho thực phẩm trong cả nước cũng chưa đáp ứng yêu cầu, thậm chí tại nhiều nơi thiết bị xét nghiệm lạc hậu nên không đủ khả năng phát hiện ra độc tố có trong thực phẩm. Đầu tư chưa tương xứng cũng dẫn đến việc giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân đạt hiệu quả chưa cao.

Nhìn lại quá khứ, từ xa xưa việc ăn uống đã không chỉ là chuyện no bụng mà còn là vấn đề liên quan đến sức khỏe, giống nòi và bản sắc văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc. Xã hội càng phát triển càng cần sự quan tâm đúng mức đối với việc bảo đảm cho người dân các sản phẩm ăn, uống an toàn và chất lượng.

LAI CHÂU