Dù đã được báo trước về đợt triều cường có đỉnh cao nhất trong vòng 48 năm trở lại đây, thế nhưng trong buổi tối các ngày 27, 28 và 29 - 10 vừa qua, hàng nghìn hộ dân ở các quận, huyện vùng ven của Thành phố Hồ Chí Minh vẫn không khỏi bất ngờ…

Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Trong đợt triều cường này, tình hình ngập nước đã lan rộng đến hầu hết các địa phương vùng ven sông Sài Gòn, ven các kênh rạch ở các quận 12, 8, 4, Thủ Đức, Bình Thạnh, Bình Chánh… Hàng loạt các tuyến đê bao bị vỡ, nhiều tuyến đường, nhà dân bị ngập sâu, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của hàng nghìn hộ dân. Tại các quận 12, Thủ Đức, Củ Chi, Hóc Môn,… nhiều tuyến bờ bao bị nước tràn qua hoặc vỡ gây ngập sâu, khiến nhiều khu dân cư, đất trồng hoa màu, cây kiểng của các hộ dân bị ngập sâu, có nơi lên tới hơn 1 mét. Ở các vùng ngoại thành hoa màu bị thiệt hại, còn các hoạt động sinh hoạt ở các nơi trong nội thành bị xáo trộn. Do triều cường xảy ra vào các ngày cuối tuần nên lượng người lớn đi làm, trẻ em đi học có giảm, nhưng dù ở trong nhà hay ngoài ngõ, dụng cụ thường dùng sinh hoạt gia đình đều bị ảnh hưởng bởi dòng nước sông, kênh rạch tràn lên có pha màu đen…

Sau khi chảy tràn qua các khu dân cư, trường học, lượng nước quá lớn kéo theo đủ các loại rác, chất thải nổi lên từ cống, từng sông lên, đe dọa tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Sáng 29-10, khi đi qua các khu phố ở phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức, dù nước đã rút (triều cường dâng lên lúc 19 giờ tối hôm trước) nhưng trong những căn hộ của người dân và trên các con hẻm, chúng tôi thấy mùi chất thải xông lên, rất khó chịu. Căn nhà nhỏ của chị Nguyễn Thị Thu, ở số 67, đường số 7 (phường Hiệp Bình Phước) mức nước ngập còn ngấn đọng trên tường, ngang giường ngủ, trong nhà vẫn còn đọng mùi hôi nằng nặng… Nhiều người dân ở khu phố 4, phường Bình Chiểu cho biết, sống ở đây đã mấy chục năm mà chưa bao giờ thấy nước ngập lớn như vậy. Trong đêm, cả gia đình phải đến ở nhờ nhà bà con, chờ nước rút...

Tình trạng đê bao vỡ hàng loạt, triều cường gây ngập khắp các quận, huyện vùng ven, khiến hàng trăm hộ dân trồng mai, cây kiểng kinh doanh đón Tết Mậu Tý sắp tới lao đao… Ông Huỳnh Văn Cang, nhà ở phường An Phú Đông (quận 12) than thở: “Tui đã đầu tư hơn 500 triệu đồng vào 4.000 gốc mai các loại trong khu vườn rộng 2ha này để đón Tết. Giờ thì…”. Nhìn sang các khu vườn bên cạnh, chúng tôi thấy các láng giềng của ông Cang cũng không khác mấy cảnh ngộ.

Còn 4-5 đợt triều cường

Trao đổi với chúng tôi trưa ngày 29-10, thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Lan, Phó trưởng phòng dự báo Đài Khí tượng thủy văn Nam Bộ cho biết: “So với cực đỉnh triều cường 1,49 mét vào chiều 28-10, chiều 29-10 cực đỉnh triều cường ven sông Sài Gòn sẽ đạt 1,45 mét, dự báo ngày 30-10 là 1,37 mét. Dù mực nước triều cường có giảm, nhưng ở TP Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều nơi bị ngập, nặng nhất là ở các quận 8, 4, 12, Nhà Bè, Bình Chánh, Thủ Đức… Từ nay đến cuối năm, TP Hồ Chí Minh còn phải chịu ảnh hưởng từ 4 đến 5 đợt triều cường nữa, vào đầu tháng 10 âm lịch, rằm tháng 10, đầu tháng 11 và cuối tháng 11".

Còn theo ông Phạm Việt Thắng, Phó chi cục trưởng Chi cục Phòng, chống lụt bão kiêm Phó chánh Văn phòng Ban Chỉ huy Phòng, chống lụt bão TP Hồ Chí Minh, thì triều cường đang diễn biến ngày càng phức tạp. Đỉnh triều cường tháng 10-2007 cao hơn 1,40m trong nhiều ngày liền, đặc biệt trong hai ngày 26 và 27-10 đều có đỉnh triều cao 1,48m, riêng chiều 28-10 đỉnh triều cao đến 1,49m (là đỉnh triều cao nhất tại trạm Phú An, trên sông Sài Gòn trong 48 năm qua, kể từ năm 1960) đã tạo nên áp lực nước rất lớn lên các bờ bao xung yếu nên đã xảy ra tình trạng vỡ bờ bao. So với đỉnh triều các tháng trong năm 2006 thì tháng 10 năm 2007 có đỉnh triều cao hơn nhưng tình trạng vỡ bờ bao và ngập úng tại huyện Bình Chánh, huyện Củ Chi và quận Thủ Đức lại giảm; còn ở huyện Hóc Môn năm 2007, tuy tình trạng vỡ bờ không giảm nhưng nhìn chung diện tích và mức độ ngập ít hơn năm 2006. Nguyên nhân là do bờ bao đã được tập trung gia cố trước đây. Trong thời gian này, hồ Dầu Tiếng không xả tràn theo yêu cầu của Ban Chỉ huy Phòng, chống lụt bão thành phố. Riêng các hồ chứa thủy điện ở thượng lưu sông Đồng Nai và sông Bé có xả tràn nhưng ở đợt triều cường này lưu lượng xả giảm xuống, nhờ vậy mà diện tích bị ngập ảnh hưởng trên toàn địa bàn thành phố không bị nặng như dự báo. Hiện chưa có số thống kê chính thức về thiệt hại nhưng theo ông Thắng, số thiệt hại là không nhỏ.

Di dời khẩn cấp 86 hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm

Trước tình hình cấp bách về sự xâm hại của triều cường có thể gây nguy hiểm đến tính mạng người dân ở khu vực ven bán đảo Thanh Đa thuộc hai phường 25 và 26 của quận Bình Thạnh, sáng 29-10, UBND TP Hồ Chí Minh đã chỉ đạo Sở Xây dựng phối hợp với UBND quận Bình Thạnh triển khai công tác di dời - tái định cư khẩn cấp 86 hộ dân trong vùng có nguy cơ sạt lở cao dọc kênh Thanh Đa. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Quốc Hùng, Chủ tịch UBND quận Bình Thạnh cho biết: Trong hai đoạn kênh 1.1 và 1.3 thuộc địa bàn hai phường 25 và 26 có nguy cơ sạt lở rất cao. Trước đợt triều cường đỉnh này, quận Bình Thạnh đang triển khai dự án di dời dân ở khu vực này. Tuy nhiên, trong 86 hộ dân mới chỉ thực hiện di dời được 22 hộ đến khu tạm cư là chung cư Nguyễn Văn Lượng, phường 17, quận Gò Vấp. Số còn lại đang trong quá trình thương thảo trị giá đền bù trước khi di dời. Đến trưa ngày 29-10, ông Hùng cho biết, đã có thêm 5 hộ dân nữa ở phường 26 đồng ý di dời đến khu tạm cư, dù chưa xong giai đoạn đền bù… Theo Ban Phòng, chống lụt bão quận Bình Thạnh, do mức độ nguy hiểm cho người dân trong khu vực này ngày càng tăng cao, quận đang dự tính phải áp dụng biện pháp cưỡng chế di dời đối với số hộ dân còn lại.

Phòng, chống chưa đồng bộ và hiệu quả

Về nguyên nhân gây ngập úng và một số tồn tại trong đợt triều cường này, bước đầu Ban Chỉ đạo PCLB thành phố đã đánh giá, nhiều đoạn bờ bao dọc sông Sài Gòn, sông Vàm Thuật nằm ngoài ranh giới, dự án bờ hữu sông Sài Gòn đã xuống cấp trầm trọng, chủ yếu tập trung tại phường An Phú Đông, Thạnh Lộc, Thới An (quận 12). UBND thành phố đã cấp kinh phí 372.600.000 đồng cho quận 12 để gia cố các đoạn bờ bao này, tuy nhiên quận chưa triển khai kịp nên đã xảy ra sự cố. Theo dự án bờ hữu sông Sài Gòn chỉ làm cống điều tiết ngăn triều, không đắp bờ bao. Do hiện nay các cống chưa kịp triển khai, bờ bao hiện hữu đã xuống cấp, cao trình thấp nên đã gây ra vỡ bờ, tràn bờ. Các khu đất của các chủ đất mua bỏ hoang dọc các sông Sài Gòn, Vàm Thuật, ở phường An Phú Đông (quận 12) và khu phố 5-phường Hiệp Bình Phước, Hiệp Bình Chánh, Linh Đông (quận Thủ Đức), các chủ đất không gia cố bờ bao, chưa đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đã gây tràn và vỡ bờ. Chính quyền các địa phương không thường xuyên kiểm tra và nhắc nhở các doanh nghiệp sản xuất gia cố bờ bao trước các đợt triều cường trong năm như trường hợp ở rạch Năm Sóc. Nhưng đáng nói nhất phải kể đến một tồn tại nghiêm trọng: Cao trình các tuyến bờ bao hiện nay tại các địa phương Bình Chánh, quận 12, Thủ Đức, Củ Chi không đạt cao trình phòng lũ, triều cường, mặc dù thiết kế yêu cầu cao trình trên +1,7m nhưng mực nước thực tế mới ở mức +1,48m đã tràn, ngập nhiều nơi…

Người dân trong các khu vực bị ảnh hưởng đang phải rất vất vả đối phó với triều cường và hậu quả của nó, nhất là vấn đề ô nhiễm môi trường. Họ tự hỏi: Nguồn kinh phí hàng trăm tỷ đồng mỗi năm mà Ngân sách thành phố bỏ ra để phòng chống lũ lụt sau nhiều năm vẫn mang tính chắp vá như vậy liệu có thiết thực đối với đời sống của người dân?

VĂN DŨNG