Ngày nhớ nhất

Thu mua cá tại cảng cá Diêm Điền. Ảnh: Internet

Cuối năm 1943 đầu năm 1944, đại chiến thế giới thứ hai sắp kết thúc, Pháp thua trận, Nhật nhảy vào chiếm Đông Dương, đây là thời cơ rất thuận lợi cho Cách mạng Việt Nam. Ở Việt Bắc, Cụ Hồ và Trung ương Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam chuẩn bị giành chính quyền. Lúc này ở quê tôi, phong trào cách mạng diễn ra hết sức sôi nổi. Tối nào cũng vậy, cụ Nguyễn Mậu Mon tập trung thanh niên trai tráng của làng tập võ, tập đánh gậy và giáo mác. Cụ Mon còn dạy anh em bài hát “Cùng nhau đi hồng binh” và bài “Du kích ca”. Lúc đó tôi mới 13 tuổi nên chỉ được xem tập.

Thế rồi sáng ngày 20-8-1945, bà con làng tôi đang làm cỏ ngoài đồng và đang mua bán ở chợ Dành thì bỗng thấy từ thôn Hạc Ngang (xã Thụy Dương) có một đoàn thanh niên nam nữ, tay cầm gậy gộc, giáo mác, người đi đầu cầm lá cờ đỏ sao vàng (lá cờ lần đầu tiên chúng tôi được trông thấy). Đoàn vừa đến phố Dành thì ở làng tôi, nhiều thanh niên trai tráng cũng tiến ra theo sự chỉ huy của ông Mon. Bà con đang làm cỏ cũng vác cào gia nhập vào đoàn, lũ trẻ chúng tôi chạy theo sau. Khi đoàn đến đầu làng Bao Hàm, bỗng nghe thấy một phát súng nổ. Đây chính là tiếng súng báo hiệu cho người dân các thôn, xã khác cùng kéo xuống chiếm huyện đường.

Đoàn người từ khắp các ngả đổ về huyện lỵ Thụy Anh. Lúc này tôi trông thấy tên tri huyện Nguyễn Đình Duy mặc áo chùng lương, trên ngực không đeo thẻ ngà, cùng với các tay chân đã bỏ súng để đầu hàng. Tên tri phủ trao lại con triện, giấy tờ, súng đạn và chiếc thẻ ngà cho đại diện quân khởi nghĩa là ông Nguyễn Đức Nhu tiếp nhận. Tên tri phủ nói: “Tôi xin được trở về quê để làm công dân của một nước độc lập tự do”.

Chiếm xong huyện lỵ, quân khởi nghĩa và hàng nghìn bà con tiếp tục kéo xuống chiếm nhà Đoan Diêm Điền. Tên chánh đoan cùng các nhân viên và một trung đội lính khố xanh vội ra đầu hàng, nộp súng và sổ sách. Ngày 20-8-1945 là ngày mà nhân dân huyện Thụy Anh cũ, cũng như hầu hết các phủ huyện ở tỉnh Thái Bình đã “đào tận gốc, trốc tận rễ” bọn quan lại phong kiến thực dân trên địa bàn đã cai trị, bóc lột nhân dân gần một thế kỷ.

Chính quyền mới Dân chủ cộng hòa vừa giành được thì gặp một trận mưa lớn kéo dài. Do trước đây bọn thực dân không chịu sửa chữa đê điều nên đê Thanh Nga ở huyện Hưng Hà bị vỡ. Mặc dầu lụt lội, nước ngập trắng xóa, nhưng cán bộ và nhân dân huyện Thụy Anh vẫn chèo thuyền và đóng bè mảng, đi xuống huyện tổ chức cuộc mít tinh chào mừng cách mạng thành công. Ai cũng bừng bừng khí thế.

Ngày ấy là một ngày nhớ nhất của đời tôi.

NGUYỄN NGỌC THƯỜNG

(An Định-Thụy Văn-Thái Thụy-Thái Bình)