Nan giải việc phân bổ thu-chi

Nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực, nhiều ngành đều cho rằng cần được Quốc hội, Chính phủ ưu tiên đầu tư, bố trí các khoản chi từ nguồn ngân sách Nhà nước. Trong khi đó, nguồn thu có hạn và khó dự đoán. "Bài toán"thu-chi ngân sách trở nên hóc búa và hấp dẫn các đại biểu Quốc hội tham gia tìm lời giải trong buổi thảo luận ngày hôm qua (30-10)...

Nỗ lực thu-chi, nhưng lãng phí còn lớn

Phát biểu ý kiến trước Quốc hội, đại đa số các đại biểu đều đánh giá cao và cơ bản nhất trí với Báo cáo của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban tài chính, ngân sách về tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước năm 2008, dự toán ngân sách Nhà nước năm 2009. Các đại biểu cho rằng, trong điều kiện lạm phát cao, tăng trưởng kinh tế và sản xuất kinh doanh của một số lĩnh vực có xu hướng chậm lại, song tổng thu ngân sách Nhà nước vẫn ước tăng 1,4 lần so với dự toán. Đây là một sự cố gắng lớn trong điều hành của Chính phủ. Có thể nói Chính phủ đã điều hành ngân sách Nhà nước đúng theo nghị quyết của Quốc hội, nhờ đó góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội.

Đại biểu Nguyễn Hữu Phước (Cà Mau) phát biểu trước Quốc hội sáng 30-10. Ảnh: Trí Dũng

Đại biểu Phương Thị Thanh(Bắc Kạn) nêu ý kiến về việc Chính phủ đã chỉ đạo đình hoãn, ngừng triển khai, giãn tiến độ một số dự án. Tuy nhiên, theo Báo cáo số tiền đầu tư cho các công trình dự án thực tế là không giảm, toàn bộ số kinh phí tiết kiệm được từ thực hiện chủ trương nêu trên, đã được đầu tư tập trung vào các dự án công trình khác. Song, Báo cáo của Chính phủ chưa đề cập tới hiệu quả sử dụng số kinh phí tiết kiệm được từ việc thực hiện chủ trương. Đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá những mặt đạt được và những tác động khi thực hiện chủ trương sắp xếp đình hoãn, cắt giảm các dự án công trình đã được triển khai. Điều đó chứng tỏ việc chi tiêu công của chúng ta chưa được quản lý chặt chẽ và còn lãng phí lớn.

Đại biểu Nguyễn Minh Thuyết (Lạng Sơn) lấy ví dụ cụ thể trong lĩnh vực giáo dục-đào tạo và khoa học. Có 27 tỉnh, thành phố chi không đúng chỉ tiêu mà Thủ tướng Chính phủ đã phân bổ cho giáo dục và đào tạo, có 24 tỉnh, thành phố chi không đúng chỉ tiêu mà Thủ tướng đã phân bổ cho lĩnh vực khoa học trong đó có 5 thành phố lớn trực thuộc Trung ương. Những sai phạm như vậy, cần xử lý nghiêm.

Phân bổ ngân sách thế nào là hợp lý?

Đó là vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tranh luận. Hầu như địa phương nào, ngành nào, lĩnh vực nào cũng muốn được đầu tư từ ngân sách Nhà nước nhiều hơn.

Về nguyên tắc phân bổ, nhiều đại biểu Quốc hội đã đồng ý với đại biểu Vũ Viết Ngoạn(Khánh Hòa)cho rằng, ngân sách Nhà nước nên tập trung đầu tư cho những vấn đề an sinh xã hội và đầu tư cho phát triển. Đầu tư ngân sách Nhà nước cũng cần tập trung cao cho ứng dụng khoa học vào trong sản xuất kinh doanh, trước hết là cho nông nghiệp vì đây là khu vực có tỷ lệ người dân sống trong lĩnh vực nông nghiệp rất là nhiều. Còn những dự án bản thân nó mang tính chất thương mại, nên tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện.

Đại biểu Đỗ Hữu Lâm (Long An) kiến nghị Quốc hội và Chính phủ quan tâm đến đầu tư kết cấu hạ tầng vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nhất là giao thông, ưu tiên nguồn vốn ODA cho vùng này vì những dự án hạ tầng giao thông rất tốn kém nhưng khả năng cân đối của các địa phương trong vùng rất thấp.

Đại biểu Trần Bá Thiều(Hải Phòng) lý giải: Muốn tăng ngân sách thì phải nuôi dưỡng nguồn thu, do đó, cần quan tâm đầu tư lại cho những vùng kinh tế có đóng góp nhiều cho ngân sách Nhà nước, trong đó có vùng kinh tế động lực của miền Bắc. Hiện nay cái cần nhất cho vùng này là nâng cấp hạ tầng giao thông, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường biển, sân bay, bến cảng. Riêng cảng Hải Phòng năm nay có thể thu tới 6.000 tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước. Nếu không đầu tư về đây mà cứ đi đầu tư dàn trải ở những chỗ khác thì làm sao có tiền mà thu được.

Đại biểu Hoàng Thị Hạnh(Bắc Giang) cho rằng, việc phân bổ ngân sách cho các địa phương chưa hợp lý. Cần đầu tư cho các tỉnh có nhiều khó khăn như các tỉnh miền núi phía Bắc, các tỉnh Tây Nguyên và các tỉnh miền Tây Nam Bộ, đặc biệt các tỉnh vừa qua chịu ảnh hưởng nặng nề của cơn bão số 6.

Nhờ nguồn vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước, các địa phương miền núi đã có cầu bắc qua suối, có những mùa vàng bội thu. Ảnh: Tuấn Lợi

Đại biểu Đỗ Mạnh Hùng(Thái Nguyên) lại tha thiết đề nghị tăng đầu tư từ nguồn ngân sách cho ngành y tế vì ngành y tế đang đứng trước yêu cầu rất cao của sự nghiệp chăm lo sức khỏe toàn dân, làm sao để người Việt Nam chúng ta khỏe mạnh hơn, cao lớn hơn. Hiện nay, do thiếu kinh phí nên các bệnh viện vẫn phải chịu đựng áp lực quá tải, thậm chí có bệnh viện đạt tới 180% công suất giường bệnh, người bệnh phải chịu cảnh 2 người một giường.

Đại biểu Nguyễn Đăng Vang(Bình Định) và một số đại biểu khác lại đề nghị tăng thêm phần chi cho công tác bảo vệ môi trường, tăng ngân sách cho giáo dục, tăng kinh phí để đưa tiến bộ khoa học vào nông dân và tập trung cho cải cách tiền lương.

Cần ưu tiên cho nhiệm vụ quốc phòng-an ninh

Đại biểu Nguyễn Hữu Phước (Cà Mau) phân tích: Một, việc bố trí ngân sách quốc phòng năm 2009 như Chính phủ báo cáo với Quốc hội chỉ tăng 3,9% so với năm 2008 và chỉ đạt 90,4% so với yêu cầu chi tối thiểu thực hiện nhiệm vụ do Bộ Quốc phòng đề nghị. Trong khi đó, nhiệm vụ của quân đội năm 2009 rất nặng nề. Ngoài nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng quân đội nhân dân cách mạng theo hướng chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại và sẵn sàng xử trí các tình huống, kể cả trên biển và đất liền, quân đội còn nhận thêm nhiều nhiệm vụ đột xuất như phòng, chống thiên tai, thảm họa. Thực tế cho thấy, khi xảy ra thiên tai chỉ có các lực lượng vũ trang và huy động tổng lực các phương tiện chuyên dùng của quân đội để tham gia cứu hộ, cứu nạn. Các địa phương trong những năm qua cũng đã có nhiều cố gắng chi ngân sách cho quốc phòng, quân sự địa phương nhưng nguồn lực của địa phương rất hạn chế, do đó cần có sự đầu tư tập trung của Bộ Quốc phòng bằng nguồn ngân sách Trung ương. Vì vậy, Quốc hội cần dành ngân sách Nhà nước hợp lý cho nhiệm vụ quốc phòng-an ninh năm 2009 để tiếp tục xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc, gắn chắc với thế trận an ninh nhân dân.

Đại biểu cũng đề nghị trong bố trí ngân sách cần chú trọng đầu tư xây dựng tiềm lực quốc phòng an ninh trên các địa bàn trọng điểm như các vùng biển đảo, Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ. Đặc biệt chú ý đến các địa phương có mang tính đặc thù như vùng sông nước, biển, biên giới biển đảo, trên đất liền, để vừa bảo đảm yêu cầu sẵn sàng chiến đấu, vừa sẵn sàng phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ cứu nạn.

Đại biểu Bùi Thị Hòa (Đắk Nông) tán thành với ý kiến của đại biểu Nguyễn Hữu Phước và đề nghị ngân sách Nhà nước cần bố trí đủ cho nhiệm vụ xây dựng lực lượng quân đội, công an chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, chủ động xử lý được mọi tình huống xảy ra, nhằm bảo đảm an ninh chính trị, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ chế độ. Dự toán cần bảo đảm được nhu cầu xây dựng tiềm lực quốc phòng-an ninh ở các địa phương, xây dựng kinh tế phải được kết hợp với việc củng cố quốc phòng-an ninh. Đại biểu đề nghị cần bổ sung kinh phí cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an theo đề xuất của Ủy ban Tài chính-Ngân sách.

Sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước

Để bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước, nhiều đại biểu Quốc hội đã đề xuất các giải pháp cụ thể. Đại biểu Nguyễn Văn Phát(Thanh Hóa) đề nghị Chính phủ cần có một cơ quan trọng tài về việc xác định thuế và thu thuế. Phải kiên quyết bảo đảm tính đồng bộ trong cả khâu quy hoạch, khâu thiết kế và khâu cân đối vốn cho các dự án đầu tư.

Đại biểu Bùi Thị Hòa (Đắk Nông) nhấn mạnh tới việc tháo gỡ những vướng mắc trong thủ tục đầu tư, thủ tục thanh toán để giải ngân các nguồn vốn đầu tư xây dựng, vốn trái phiếu Chính phủ, tập trung vốn cho các công trình, dự án cấp thiết đang triển khai nhằm đẩy nhanh tiến độ thi công và sớm đưa công trình vào sử dụng. Đại biểu đề nghị Bộ Tài chính rà soát ban hành các quy định, định mức chi làm chuẩn mực thống nhất trong điều hành thanh toán các khoản chi có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước. Đối với các chương trình, dự án thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia đang được triển khai nhưng do trượt giá so với dự toán, hoặc do bố trí vốn không đủ dẫn đến kéo dài tiến độ và nợ đọng vốn đầu tư cần được Trung ương quan tâm hỗ trợ để giúp các tỉnh này giải quyết dứt điểm các công trình đang tồn đọng.

Đại biểu Nguyễn Thị Nga(Hải Dương) đề nghị Chính phủ cần kiểm soát chặt chẽ thực tế sử dụng nguồn vốn, khả năng thu chi của các doanh nghiệp Nhà nước có đúng mục đích hay không?