Ảnh minh họa/Internet.

Theo số liệu thống kê của các cơ quan chức năng, hiện nay tỉ lệ dân số được cấp nước sạch tại các đô thị trong cả nước còn rất thấp từ 60 đến 70% đối với đô thị loại một, loại hai và từ 40 đến 50% đối với đô thị loại ba. Riêng các thị trấn, đô thị loại bốn và năm thì hầu hết chưa được cấp nước sạch, hiện người dân vẫn phải sử dụng nước từ các giếng khoan nông, bơm tay, một số nơi còn dùng nước ở giếng lộ thiên.

Tỉ lệ người được dùng nước sạch đã thấp, nhưng lượng nước chỉ đạt  từ 40 đến 50% tiêu chuẩn cần thiết theo đầu người. Bên cạnh đó, hệ thống cấp nước sạch tại các đô thị trong cả nước có đến 70% là lấy nước từ nguồn nước mặt. Hệ thống phân phối nước thì xây dựng từ lâu, chắp vá và xuống cấp nghiêm trọng. Đây chính là nguyên nhân giải thích vì sao tỉ lệ thất thoát nước sạch luôn từ 30 đến 40%. Đã thế, hầu hết các công ty cấp nước đều chưa cân đối được thu chi. Lí do là giá nước sạch ở nước ta luôn thấp hơn so với giá chung trong khu vực. Ví dụ, ở nước ta biểu giá nước dân dụng khoảng 0,1USD/m³ và nước dùng trong sản xuất là 0,2USD/m³, trong khi đó giá tại các nước khác trong khu vực là 0,3USD/m3 và 0,5USD/m3.

Để khắc phục những hạn chế nêu trên, ngày 20-11-2009, Thủ tướng Chính phủ đã kí các Quyết định số 1929/QĐ-TTg và 1930/QĐ-TTg, phê duyệt định hướng phát triển cấp, thoát nước đô thị và khu công nghiệp đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, mục tiêu đến năm 2025 nâng tỉ lệ bao phủ dịch vụ cấp nước sạch tại các đô thị đạt 100%, với tiêu chuẩn bình quân đạt 120 lít/người/ngày đêm, chất lượng nước đạt quy chuẩn quy định; tỉ lệ thất thoát thất thu nước sạch  còn dưới 15%; dịch vụ cấp nước ổn định, liên tục 24giờ/ngày, áp lực nước trên toàn mạng đạt quy chuẩn quy định. Tầm nhìn đến năm 2050, tất cả các đô thị, khu công nghiệp được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu cấp nước trên cơ sở cấp nước ổn định, chất lượng bảo đảm, dịch vụ tốt và kinh tế. Giải pháp về nguồn nước là ưu tiên khai thác nguồn nước mặt, khai thác sử dụng nguồn nước ngầm hợp lí và từng bước giảm lưu lượng khai thác nước ngầm tại các đô thị lớn như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó tăng cường triển khai thực hiện quy hoạch cấp nước vùng liên tỉnh, vùng tỉnh và liên đô thị; ưu tiên đầu tư xây dựng các công trình cấp nước vùng. Kiểm tra, đánh giá chất lượng hoạt động, cải tạo và đầu tư mở rộng mạng lưới đường ống cấp nước nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng nước, phát huy hết công suất thiết kế và giảm tỉ lệ thất thoát.

Về cơ chế, chính sách, sẽ huy động các nguồn vốn của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước. Dự án đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước theo quy định của pháp luật. Thành lập Quỹ quay vòng cấp nước tạo nguồn tài chính hỗ trợ, đầu tư các dự án phát triển cấp nước tại các đô thị nhỏ và khu dân cư tập trung. Hệ thống thoát nước phải được xây dựng đồng bộ bảo đảm thoát nước mưa và nước thải từ thu gom, chuyển tải đến xử lí cho từng lưu vực. Từ nay đến năm 2015, ưu tiên giải quyết thoát nước mưa, xóa bỏ tình trạng ngập úng thường xuyên trong mùa mưa ở các đô thị loại hai trở lên; mở rộng phạm vi phục vụ của các hệ thống thoát nước từ 56 đến 60% hiện nay lên từ 70 đến 80%; phấn đấu đến năm 2025, xóa hoàn toàn tình trạng ngập úng thường xuyên tại các đô thị. Riêng về hệ thống thoát nước thải, đến năm 2025, các đô thị loại bốn trở lên sẽ có hệ thống thu gom và trạm xử lí nước thải sinh hoạt tập trung; tỉ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lí đạt từ 70 đến 80%, nước thải sau xử lí đạt quy chuẩn quy định. Các làng nghề có trạm xử lí tập trung hoặc phân tán, hoạt động thường xuyên, chất lượng nước thải xả ra môi trường đạt quy chuẩn quy định.

Trước mắt, các cơ quan chức năng cần tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về thoát nước. Các thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức lập và phê duyệt quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước, xác định sơ đồ hệ thống, lưu vực thoát nước, nguồn tiếp nhận nước mưa, nước thải, xác định các dự án đầu tư và giai đoạn đầu tư. Ưu tiên nguồn vốn ODA cho đầu tư, phát triển hệ thống thoát nước đô thị, đặc biệt các đô thị lớn, các đô thị chịu ảnh hưởng bởi thiên tai. Bên cạnh đó, huy động các nguồn vốn của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước, đặc biệt là các nhà máy xử lí nước thải theo các hình thức khác nhau.

GIANG LONG