Làng Thanh niên lập nghiệp Asờ (xã Mà cooih, huyện Đông Giang, Quảng Nam) nằm kề đường Hồ Chí Minh và công trình thủy điện Avương. Nhìn bề ngoài, ai cũng nghĩ nơi đây rồi sẽ trù phú. Tuy nhiên, vào tận nơi, bên cạnh trụ sở Ban quản lý Dự án được xây dựng khá khang trang, có nhiều ngôi nhà hoang với những mảnh vườn cỏ dại mọc um tùm.

Thực trạng

Làng có diện tích đất hơn 6.300 ha, được triển khai xây dựng từ tháng 3-2001. Là dự án do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đầu tư, tổng nguồn vốn dự án đến cuối năm 2006 là 16 tỷ đồng.

Quá trình đầu tư kết cấu hạ tầng (điện, đường, trường, trạm), các giống cây trồng phục vụ sản xuất, nước sinh hoạt... được thực hiện qua nhiều giai đoạn. Đến cuối năm 2006, Trung ương Đoàn kết thúc đầu tư các hạng mục trên. Toàn làng có 118 hộ (50% số hộ là thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số). Mỗi ngôi nhà thời điểm đầu, nhà nước hỗ trợ 1,5 triệu đồng; sau đó nâng lên 3 triệu đồng; năm 2005, đầu tư 10 triệu đồng. Ngoài ra, mỗi hộ còn được nhận bình quân 2,5ha đất để phát triển kinh tế trang trại. Tuy nhiên, so với sự đầu tư trên, kết quả hiện tại khá thất vọng: Nhiều ngôi nhà sập sệ, tuềnh toàng, gọi bằng "lều" thì đúng hơn. Có ngôi nhà đổ sập nằm trơ trong mưa nắng, có nhà quanh năm suốt tháng cửa đóng im ỉm. Chị Bnước Dung chỉ tay về phía hai ngôi nhà hàng xóm nói: "Vợ chồng mình dựng nhà ra ở đây đã bốn năm nay. Lúc đầu cũng thấy họ đến chăm sóc cây trồng, nhưng vài năm trở lại đây chẳng thấy họ đến nữa. Nghe đâu họ đi lập nghiệp ở nơi khác rồi". Hai căn nhà hoang mà chị Bnước Dung nói là của anh Chiến và anh Lê Phú Đông cùng ở quê Đại Lộc. Chị Dung xác nhận, căn nhà anh Chiến đã đổ sập từ cơn bão số 6 năm ngoái. Phó chủ tịch UBND xã Mà Cooih, ông Alăng Trách liệt kê, ngoài hai hộ có nhà bỏ hoang kể trên còn có hộ ông Võ Văn Lực, Nguyễn Minh Ánh, Võ Văn Khuê, Trần Công Dân ... và nhiều người bỏ làng đi mưu sinh nơi khác, vài ba tháng mới đảo về làng cũ một lần.

Lãng phí tiền tỷ

Nhà bị bỏ hoang, vì thế cây trồng cũng còi cọc, héo hắt vì thiếu người chăm sóc. Chúng tôi leo lên tận nơi được gọi là "kinh tế trang trại" của anh Lê Phú Đông. Cỏ mọc ngang thắt lưng,

Nước sinh hoạt đã trở thành vấn đề nan giải. Cả làng chỉ có một điểm nước sạch lấy từ con suối Đrây. Ống dẫn nước từ suối về làng xa xôi, nên người dân đành chấp nhận cảnh lặn lội về tận khu tái định cư Pachê Phalanh lấy nước. Phó chủ tịch UBND xã, Alăng Trách, nói: "Nước của làng hiếm lắm. Nếu một ngày có nước thì phải đợi đến mười ngày sau mới hoạt động trở lại. Dụng cụ dự trữ nước gia đình cũng chỉ chứa vài ngày thôi..." Một ách tắc khác là việc cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất cho người dân quá tốn kém. Theo tính toán, để có giấy chứng nhận, mỗi hộ phải bỏ ra ít nhất 8 triệu đồng(!). Phó chủ tịch UBND xã Alăng Trách thừa nhận, nếu không có chính sách cụ thể thì cả làng không có ai bỏ tiền làm bìa đỏ…
những cây ổi trong vườn trĩu trái nhưng không ăn được. Giống ổi trái nhỏ, vỏ sần sùi như da cóc. Bưởi trồng hơn hai năm nhưng chậm phát triển. Ngay khu vườn của chị Bnước Dung trồng cả 2ha cây ăn quả như bưởi Năm Roi, xoài, ổi, cam... song chẳng được như ý muốn. Chị nói trong nỗi thất vọng “cây bưởi như có ma, trái ra thấy mà đã con mắt, sáng hôm sau ra thấy rụng hết rồi. Các loại cây ăn quả khác trồng lấy củi cũng khó vì chậm lớn. Nhiều loại cây thất bại hoàn toàn như cây quế, cây tiêu, cây nghệ … Đến cây bời lời cũng chưa tìm được đầu ra…”. Chị bảo: “Các loại cây này góp phần xóa sổ Làng Thanh niên lập nghiệp Asờ, cho đến bây giờ, không biết bao nhiêu tiền của đã ném qua cửa sổ từ giống cây dự án". Hiện, người dân ở đây đã chủ động trồng chuối, măng điền trúc, chăn nuôi bò bằng nguồn vốn vay ngân hàng.

Nước sinh hoạt đã trở thành vấn đề nan giải. Cả làng chỉ có một điểm nước sạch lấy từ con suối Đrây. Ống dẫn nước từ suối về làng xa xôi, nên người dân đành chấp nhận cảnh lặn lội về tận khu tái định cư Pachê Phalanh lấy nước. Phó chủ tịch UBND xã, Alăng Trách, nói: "Nước của làng hiếm lắm. Nếu một ngày có nước thì phải đợi đến mười ngày sau mới hoạt động trở lại. Dụng cụ dự trữ nước gia đình cũng chỉ chứa vài ngày thôi..." Một ách tắc khác là việc cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất cho người dân quá tốn kém. Theo tính toán, để có giấy chứng nhận, mỗi hộ phải bỏ ra ít nhất 8 triệu đồng(!). Phó chủ tịch UBND xã Alăng Trách thừa nhận, nếu không có chính sách cụ thể thì cả làng không có ai bỏ tiền làm bìa đỏ…

Ai chịu trách nhiệm?

Nhiều cái vướng vẫn chưa được tháo gỡ: Nhà hoang. Một số hộ bỏ làng đi lập nghiệp ở nơi khác. Việc trồng cây ăn quả gần như bị phá sản, tốn kém không ít tiền đầu tư… Không rõ trước khi đầu tư vào đây, các cơ quan chức năng có nghiên cứu về khí hậu, thổ nhưỡng và trồng thí điểm trước chưa? Ông Ngô Đình Đồng- Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Làng Thanh niên lập nghiệp Asờ vẫn cho rằng, các loại cây trồng trong dự án là có hiệu quả. Nhưng thực tế đã có hàng ngàn gốc tiêu, quế, … bị chặt phá do kém hiệu quả. Thiệt hại, người dân phải gánh chịu.

Có an cư mới lạc nghiệp và với tình trạng hiện tại, làng thanh niên này còn quá nhiều việc phải làm. Trung ương Đoàn đã chấm dứt thời hạn đầu tư. Vấn đề còn lại, Tỉnh đoàn Quảng Nam và Ban Quản lý dự án cần phải có giải pháp để "công trình thanh niên" này không lãng phí và phát huy hiệu quả.

LÂM QUÝ-HỮU PHÚC