QĐND Online – Hơn 40 năm trước đây, trên mảnh đất lịch sử Ngã ba Đồng Lộc, giữa mưa bom, bão đạn-  nơi được coi là “tọa độ chết”, quân và dân Hà Tĩnh đã dùng những lời ca, tiếng hát của mình để át tiếng bom thù, góp phần làm nên chiến thắng của Ngã ba Đồng Lộc. Cũng tại mảnh đất này, 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã anh dũng hy sinh. Như một lời tri ân, sự biết ơn sâu sắc đối với những người con ưu tú đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc,  tối 24-7, chương trình giao lưu nghệ thuật “Lời ru đồng đội” đã được tổ chức ngay trên mảnh đất anh hùng năm xưa - dưới Tượng đài Chiến thắng Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc.

“Lời ru đồng đội” là chương trình do Báo Quân đội Nhân dân phối hợp với các cơ quan, đơn vị Trung ương và Hà Tĩnh tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam và Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hà Tĩnh nhân kỷ niệm 64 năm ngày thương binh liệt sĩ (27-7-1947 – 27-7-2011), kỷ niệm 43 năm chiến thắng Ngã ba Đồng Lộc và cũng là ngày giỗ của 10 cô gái TNXP ở Ngã ba Đồng Lộc anh hùng. Tới dự, cổ vũ cho chương trình có các đồng chí:  Nguyễn Thanh Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư tỉnh ủy tỉnh Hà Tĩnh; Trung tướng, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Dũng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam, Phó giáo sư, tiến sĩ Đào Duy Quát, nguyên Phó trưởng ban thường trực Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương; Trung tướng Lê Văn Hân, Chủ tịch Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, Thiếu tướng Lê Phúc Nguyên Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân – Trưởng ban tổ chức chương trình cùng nhiều đại biểu các ban, ngành Trung ương và địa phương…

Vợ chồng cựu chiến binh Trần Giang San và Trần Thị Thanh chia sẻ trong buổi giao lưu. Ảnh: Trọng Hải.

Trong những ngày tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh, tại Ngã ba Đồng Lộc, không bao giờ ngớt tiếng bom và cũng không bao giờ ngớt những nụ cười và lời ca. Những cán bộ chiến sĩ, thanh niên xung phong và nhân dân Hà Tĩnh vẫn luôn lạc quan, yêu đời, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ quê hương, bảo vệ Tổ quốc.

Trung tướng Nguyễn Tuấn Dũng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị trong bài phát biểu khai mạc của mình đã khẳng định một lần nữa về sự khốc liệt của chiến tranh tại Ngã ba Đồng Lộc cũng như sự lạc quan, yêu đời của các chiến sĩ và nhân dân ta. “Trong chiến tranh quân và dân ta đã dùng tiếng hát át tiếng bom, để lạc quan yêu đời và thêm sức mạnh vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, ác liệt, chiến thắng kẻ thù. Chương trình hôm nay được tổ chức nhằm làm sống lại những giây phút đó, như những lời ru nặng nghĩa tình đồng đội để các anh, các chị liệt sĩ an giấc ngàn thu. Thế hệ hôm nay, mai sau luôn khắc ghi công ơn và nhắc nhở mình phải sống thế nào để xứng đáng với các thế hệ cha anh đã chiến đấu, hi sinh để có ngày hôm nay. Đây cũng là nét biểu hiện sinh động của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh”.

Tại buổi giao lưu, khán giả đã có dịp gặp gỡ những nhân chứng lịch sử, là những cựu chiến binh, những người đã từng có mặt ở Ngã ba Đồng Lộc cùng sống, chiến đấu và cùng chứng kiến phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” của quân và dân Hà Tĩnh. Đồng chí Đào Duy Quát, nguyên Phó trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương, nguyên là cán bộ của Trung đoàn pháo cao xạ 210 chiến đấu tại mảnh đất này chia sẻ: “Điều mà tôi ấn tượng nhất chính là sự yêu đời của cán bộ chiến sĩ và thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc. Họ đã dùng nụ cười, câu thơ, tiếng hát để chiến thắng kẻ thù. Cơm trộn bùn đất, cái chết cận kề, có ngày như ngày 15-8-1968 phải hứng chịu đến 17 trận bom Mỹ, nhưng tất cả vẫn yêu đời, vẫn ca hát”.

Cựu chiến binh Trần Giang San, 64 tuổi (xã Nhân Đạo, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc) đã kể lại cho khán giả nghe về mối tình của ông đối với nữ giao liên Trần Thị Thanh tại T12 Binh trạm 25, thuộc Tổng cục Hậu cần năm xưa. Hơn 40 năm trước, ông là chiến sĩ lái xe Tiểu đoàn 736 của Cục Vận tải, Tổng cục Hậu cần, có nhiệm vụ vào Ngã ba Đồng Lộc để chở bộ đội vào và đưa thương binh ra. Người nữ giao liên, ngày ngày, cùng bám xe của ông đi bố trí chỗ ăn, chỗ ở cho bộ đội. Tình yêu của ông bà bắt đầu từ những chuyến xe đó. Năm 1972, họ được đơn vị tổ chức lễ cưới trên chính mảnh đất anh hùng Hà Tĩnh. “Đám cưới chỉ có nước chè xanh, kẹo lạc, nhưng hát hò thì hết sức phong phú, vui vẻ”, ông San chia sẻ.

Vũ khúc Tổ quốc yêu thương. Ảnh: Trọng Hải.

“Đó là những ca khúc quen thuộc và với chúng tôi như: Cô gái mở đường, Chào em cô gái Lam Hồng và các bài hát ca ngợi quê hương Hà Tĩnh. Lúc đó vợ chồng tôi rất vui và cảm động, ông nhà tôi còn hát cùng nữa cơ”, bà Thanh tâm sự. Khi MC Thảo Vân hỏi cựu chiến binh Trần Giang San đã hát bài hát nào lúc đó, ông San đã đứng bật dậy, hát vang bài hát Chiếc gậy Trường Sơn của nhạc sĩ Phạm Tuyên với cảm xúc vẫn nguyên vẹn như cách đây gần 40 năm.

Trong chiến tranh, có những mối tình đã đơm hoa kết trái như tình yêu của ông San, bà Thanh; nhưng cũng có những mối tình vẫn còn dang dở, như chị Dương Thị Xuân và anh Tân (ở xã Đức Tân, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh). Vì nghĩa vụ cao cả đối với Tổ quốc, cả hai người cùng ra chiến trường và hy sinh anh dũng. Họ không đến được với nhau nhưng đã để lại một tình yêu sống mãi với thời gian.

Ngoài những câu chuyện cảm động về những con người năm xưa trên mảnh đất Ngã ba Đồng Lộc, khán giả cũng đã có dịp nghe lại những ca khúc “sống mãi với thời gian”, với những giai điệu sâu lắng, chan chứa tình đồng chí, đồng đội, về những cô gái “vừa 18 tròn đẹp như xuân sang”, “đôi mắt xanh tựa ngọc” nhưng “chiến thắng sức mạnh bạo tàn, đạp lên cái chết dáng em hiên ngang” trên mảnh đất Ngã ba Đồng Lộc anh hùng.

Trong hàng loạt ca khúc đó, Người con gái Sông La của nhạc sĩ Doãn Nho sáng tác năm 1970 (phỏng thơ Phương Thúy) được coi là một trong những ca khúc gắn chặt với địa danh lịch sử này nhất. Người mà nhạc sĩ Doãn Nho lấy làm nguyên mẫu cho ca khúc chính là nữ anh hùng đếm bom La Thị Tám. Nhiệm vụ của chị La Thị Tám lúc bấy giờ vô cùng đặc biệt. Giữa chiến trường ác liệt tại Ngã ba Đồng Lộc, ngày ngày, chị đứng trên một đỉnh đồi nhỏ giữa trọng điểm “tọa độ chết” để đếm số bom mà kẻ địch trút xuống khu vực này. Phải nhìn thật tinh và hết sức tập trung để biết chính xác bao nhiêu quả đã rơi, bao nhiêu quả đã nổ. Những quả chưa nổ thì rơi ở khu vực nào, để chạy đến cắm tiêu, chờ lực lượng công binh đến rà phá…

Giao lưu và chia sẻ với khán giả về hoàn cảnh sáng tác bài hát này, nhạc sĩ Doãn Nho cho biết khi đó ông luôn trăn trở suy nghĩ vì thấy nơi đây quân và dân ta anh dũng kiên cường chiến đấu, còn rất nhiều tấm gương, việc làm anh hùng cần đưa vào thơ ca, âm nhạc nhưng bản thân thấy còn "lực bất tòng tâm", chưa có được những tác phẩm mới. Ở đất nước ra ngõ gặp anh hùng thì các nhạc sĩ, nhà văn, nhà thơ…vẫn còn mắc nợ các anh hùng, liệt sĩ, mắc nợ những địa danh lịch sử như thế này rất nhiều. Nhạc sĩ Doãn Nho cũng đã rất bất ngờ và xúc động khi gặp lại nguyên mẫu của mình tại chính buổi giao lưu này.

Hoạt cảnh múa Lời ru đồng đội, âm nhạc Ngọc Thịnh, được đọc trên nền nhạc bức thư của liệt sĩ tiểu đội trưởng Võ Thị Tần gửi mẹ, bài thơ Lời thỉnh cầu ở nghĩa trang Đồng Lộc của nhà thơ Vương Trọng với sự thể hiện của Đoàn nghệ thuật Quân khu 4, ca khúc Tình yêu của mẹ, sáng tác Phan Huỳnh Điểu do ca sĩ Anh Thơ trình bày và ca khúc Hương bồ kết em tôi, sáng tác Hoàng Thành, thơ Đoàn Sinh Hưởng qua giọng ca của nam ca sĩ Tiến Lâm một lần nữa giúp cho khán giả thấy được những khó khăn, hi sinh mất mát đau thương trong chiến tranh tại mảnh đất này và cũng thấy được rằng đất và người Hà Tĩnh dù trong hoàn cảnh nào cũng vẫn lạc quan, yêu đời, tiến về phía trước.

Chiến tranh đã lùi xa, Việt Nam nói chung và Hà Tĩnh nói riêng đang đổi thay từng ngày. Thế hệ trẻ Việt Nam đã và đang tiếp bước cha anh năm xưa, những người đã cống hiến cả tuổi thanh xuân cho sự bình yên của Tổ quốc, cùng nhau đem tài năng và sức trẻ của mình vì sự phát triển của đất nước. Bí thư tỉnh đoàn Hà Tĩnh Nguyễn Xuân Hùng thay mặt tuổi trẻ Hà Tĩnh khi giao lưu cũng đã xin hứa sẽ tiếp tục rèn luyện, phấn đấu, nâng cao trình độ về mọi mặt để đáp ứng nhu cầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung và tỉnh Hà Tĩnh nói riêng. “Hiện nay, Hà Tĩnh đang triển khai các dự án lớn, đây là cơ hội để tuổi trẻ chúng tôi khẳng định tài năng, cống hiến cho sự phát triển của đất nước”, anh Hùng khẳng định.

Chương trình giao lưu nghệ thuật “Lời ru đồng đội” khép lại nhưng đã để lại những khoảnh khắc, tình cảm khó phai cho người xem. Có lẽ rằng, những câu chuyện trong chương trình giao lưu sẽ tiếp thêm sức mạnh cho thế hệ trẻ ngày hôm nay tiếp tục cống hiến cho sự phát triển của đất nước. Kết thúc chương trình, Ban tổ chức và một số cơ quan, đơn vị cũng đã trao tặng những phần quà cho hai trường học tại địa phương và gia đình 10 nữ anh hùng Ngã ba Đồng Lộc... 

Phúc Thắng – Hoài Trần