Làm xanh lại đất nhiễm chất độc da cam

Bộ đội Binh chủng Hoá học, Công binh xử lý đạn CS ở Đắc Lắc. Ảnh: internet

Trong những năm gần đây, với sự ra đời của Ban Chỉ đạo quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam (Ban Chỉ đạo 33), nỗ lực của nhiều đơn vị, cơ quan, nhân dân và sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế… việc ngăn chặn và tiêu hủy đi-ô-xin ở Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tốt.

Đã khoanh vùng và đang xử lý những “điểm nóng”

Trong cuộc gặp mới đây với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, Tiến sĩ Lại Minh Hiền, Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 33 cho biết: “Đến nay, đã cơ bản khoanh vùng xong và đang tiến hành xử lý những “điểm nóng” về đi-ô-xin trên toàn quốc”.

Theo Tiến sĩ Lại Minh Hiền, từ năm 1999 đến nay, Ban Chỉ đạo 33 đã cộng tác với nhiều tổ chức, nhà khoa học, tiến hành lấy mẫu, phân tích nồng độ đi-ô-xin ở 34 tỉnh, thành phố thuộc khu vực miền Trung và miền Nam Việt Nam.

Căn cứ vào nồng độ chất đi-ô-xin cho phép (theo tiêu chuẩn của Mỹ) là dưới 1.000ppt (viết tắt của part per trillion - phần nghìn tỷ), Ban chỉ đạo 33 đã xác định được 3 “điểm nóng” là: Một số khu vực ở Sân bay Đà Nẵng; Sân bay Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai); Sân bay Phù Cát (tỉnh Bình Định). Theo tài liệu do phía Mỹ cung cấp cho Việt Nam thì đây là những điểm quân đội Mỹ dùng để tập kết, làm kho chứa chất độc hóa học có chứa đi-ô-xin.

Sau khi xác định được vùng đất bị nhiễm đi-ô-xin, Ban Chỉ đạo 33 đã phối hợp với các đơn vị, cơ quan chức năng và tổ chức nhân đạo quốc tế tiến hành xử lý. Việc xử lý đất và trầm tích nhiễm đi-ô-xin được chia thành 2 giai đoạn: Chôn lấp cô lập, kiểm soát và xử lý triệt để nồng độ đi-ô-xin.

Qua trao đổi với các cán bộ, nhà khoa học của Ban Chỉ đạo 33, chúng tôi được biết, tính đến thời điểm hiện tại, các nhà khoa học trong nước và các tổ chức nước ngoài đã phân tích hơn 300 mẫu đất ở các khu vực thuộc 34 tỉnh, thành phố. Kết quả cho thấy, ở các điểm bị phun rải chất độc da cam, nồng độ đi-ô-xin đã xuống dưới 1.000ppt.

Tại các điểm tập kết và là kho chứa chất độc hoá học của quân đội Mỹ, nồng độ đi-ô-xin còn cao hơn nhiều lần ngưỡng cho phép, Ban Chỉ đạo 33 đã phối hợp với các đơn vị, tổ chức nước ngoài tiến hành phân lập đất và trầm tích bị nhiễm, ngăn chặn không để  rò rỉ ra môi trường xung quanh.

Tại điểm sân bay Biên Hòa, các đơn vị chức năng đã đào 60.000m3 đất bị nhiễm đi-ô-xin trên diện tích 4ha, đưa vào khu phân lập.

Tại sân bay Đà Nẵng và Phù Cát cũng đã được đào hào ngăn, đồng thời đổ lớp che phủ bề mặt tại các khu vực nhiễm đi-ô-xin. Sau khi đưa vào khu phân lập, hoặc được che phủ, chất đi-ô-xin đã không còn khả năng ảnh hưởng đến môi trường bên ngoài.

Đặc biệt, với sự nỗ lực của các tổ chức, đơn vị và người dân, hàng nghìn héc-ta đất bị phun rải chất độc da cam/đi-ô-xin đã được phủ xanh trở lại bằng các loại cây ăn quả, cây lấy gỗ và không còn nguy hiểm cho con người cũng như môi trường.

Cách đây không lâu, Tiến sĩ Đinh Văn Thành, thành viên Hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ, Ban Chỉ đạo 33 cho chúng tôi biết: “Hàng vạn người dân sống quanh khu vực sân bay Biên Hòa bây giờ đã yên tâm, không còn phải lo bị chất độc đi-ô-xin làm ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống”.

Trồng mới cây xanh - cách xử lý có hiệu quả

Trong buổi giao lưu trực tuyến trung tuần tháng 4-2009, trao đổi với chúng tôi, đồng chí Phạm Khôi Nguyên, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết: “Chính phủ đã chi hơn 5 triệu USD phục vụ việc xây dựng bãi chôn lấp, cô lập đất bị nhiễm đi-ô-xin ở sân bay Biên Hòa. Cộng hòa Séc cấp vốn ODA với kinh phí 2 triệu USD, giúp Việt Nam xử lý đất bị ô nhiễm tại sân bay Phù Cát. Chính phủ Mỹ cũng đã hứa sẽ giải ngân 2 triệu USD cho khắc phục ô nhiễm tại sân bay Đà Nẵng…”.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lại Minh Hiền, kinh phí còn cần khoảng 1.000 tỉ đồng nữa thì mới cơ bản đưa được toàn bộ số đất và trầm tích bị nhiễm đi-ô-xin ở những điểm nóng vào khu phân lập.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, để giảm tỉ lệ đi-ô-xin trong đất hoặc trầm tích, các nước tiên tiến trên thế giới thường sử dụng ba phương pháp chính là: Công nghệ sinh học; Công nghệ hóa học và Công nghệ phân hủy có xúc tác (đốt nhiệt), trong đó chủ yếu dùng phương pháp đốt nhiệt.

Khi trao đổi với các nhà khoa học, chúng tôi đều nhận được ý kiến chung cho rằng: Với đặc điểm mức độ ô nhiễm đi-ô-xin trên khối lượng đất và trầm tích như ở Việt Nam thì chỉ có thể sử dụng biện pháp sinh học, đó là tạo các vi sinh có sẵn trong đất để làm nhanh quá trình sinh hóa phân hủy chất độc diễn ra bên trong. Nhưng để hạn chế và ngăn chặn đi-ô-xin ra môi trường sinh thái có hiệu quả nhất, theo các nhà khoa học vẫn là bảo vệ và trồng mới cây xanh ở những nơi khu vực trước đây bị phun rải chất độc da cam/đi-ô-xin. Đây là cách xử lý thông dụng, ít tốn kém lại cải thiện môi trường sinh thái, ngăn chặn được xói mòn đất phủ lấp chất đi-ô-xin trong giai đoạn đang phân hủy; sử dụng vật liệu lọc-hấp thụ đặt ở những vị trí thích hợp trên đường di chuyển của dòng khí, dòng chảy nhiễm đi-ô-xin để hấp thụ chúng (kỹ thuật này đã được áp dụng và phát huy hiệu quả ở các sân bay: Đà Nẵng, Phù Cát, Biên Hòa)…

Được biết, trong thời gian tới Ban Chỉ đạo 33 tiếp tục phối hợp với các đơn vị, tổ chức trong và ngoài nước mở rộng phạm vi quan trắc, cũng như nghiên cứu tìm ra các phương pháp xử lý đi-ô-xin hữu hiệu, nhanh chóng “làm xanh” lại những vùng đất vốn đã bị chất độc da cam/đi-ô-xin hủy hoại.

Theo thông báo của Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam: “Chính phủ Việt Nam luôn hoan nghênh và tạo điều kiện cho mọi tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia nghiên cứu, khắc phục hậu quả chất độc hóa học/điôxin tại Việt Nam”.