QĐND Online - Ngày 24-9, Ban Nội chính Trung ương phối hợp với Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức Hội thảo “Hoàn thiện các qui định của Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm phát hiện, xử lý hiệu quả tội phạm tham nhũng”.

Thực trạng pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) cho thấy đang thiếu các biện pháp quản lý tài sản của người tham nhũng ngay từ đầu quá trình giải quyết vụ án nên hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng không cao, thậm chí có nhiều vụ án tham nhũng không thu được đồng nào bồi thường cho Nhà nước. Từ thực trạng đó, các chuyên gia đã đặt lên bàn hội thảo một loạt vất đề: Tài sản tham nhũng đi đâu? Tại sao khi vụ án được xét xử tài sản tham nhũng không còn? người dân lo ngại “được vạ thì má đã sưng” nên dần “thỏa hiệp” với tham nhũng…

Quang cảnh buổi hội thảo.

Pháp luật Việt Nam đã thiết lập các biện pháp ngặn chặn để thu hồi tài sản tham nhũng song chưa đáp ứng được yêu cầu. Chưa kể, quy trình phát hiện, xử lý tội phạm tham nhũng kéo dài, tạo điều kiện cho người phạm tội “che chắn”, đối phó, tiêu hủy chứng cứ, tẩu tán tài sản tham nhũng.

Để đảm bảo thu hồi tài sản tham nhũng, TS. Nguyễn Tuấn Anh – Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ thấy Bộ luật TTHS cần có một chương về tịch thu tài sản và qui định về việc yêu cầu người phạm tội giải trình về nguồn gốc tài sản và tịch thu tài sản để kịp thời thu hồi tài sản tham nhũng.

Các chuyên gia cũng lưu ý, cần nghiên cứu bổ sung thêm biện pháp phong tỏa tài khoản của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo để tăng cường khả năng thu hồi, bồi thường. Ngoài ra, cần có các biện pháp hợp tác quốc tế để xử lý tội phạm tham nhũng, nhất là thu hồi tài sản tham nhũng vì tội phạm tham nhũng đã “vượt ra ngoài biên giới quốc gia” như vụ Giang Kim Đạt vừa qua là một ví dụ.

PGS.TS.Trần Văn Độ- nguyên Phó chánh án Tòa án nhân dân tối cao nhấn mạnh, cần hạn chế đến mức thấp nhất thủ tục hành chính trong xử lý hành vi có dấu hiệu tham nhũng. Trong bất kỳ cuộc thanh tra nào, khi có dấu hiệu tội tham nhũng, cơ quan thanh tra có trách nhiệm chuyển ngay hồ sơ, tài liệu cho cơ quan điều tra để xem xét, xác minh khởi tố vụ án mà không phải tiếp tục thanh tra, có kết luận rồi mới chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng.

Khảo sát PAPI 2014 cho thấy, trong số người được hỏi bị cán bộ vòi vĩnh đưa hối lộ thì chỉ 3% tố cáo hành vi. Các nguyên nhân khiến 97% người dân không tố cáo được PAPI chỉ ra là không biết tố cáo như thế nào, sợ bị trù úm, thủ tục rườm rà, tố cáo không có lợi và nguyên nhân khác. PGS.TS.Trần Văn Độ còn đưa ra một thực tế là quá trình xử lý tin báo, tố giác tội phạm thiếu chặt chẽ, có khi để tin bị “thối” mà không ai phải chịu trách nhiệm cũng khiến người dân “thờ ơ” với tố cáo tham nhũng.

Thống kê những vụ việc tham nhũng được xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự trong giai đoạn 2009-2013 có chiều hướng giảm dần, cho thấy xu hướng tích cực trong công tác phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, bà Sarah Dix – Chuyên gia UNDP lại nghi ngại đó là do việc tố giác, phát hiện và hiệu quả thực thi pháp luật trong phòng chống tham nhũng giảm sút?.

Để nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc phát hiện, báo tin về tội phạm tham nhũng, theo các chuyên gia, ngoài quy trách nhiệm chính trị, cần quy định các chế tài hình sự, hành chính và kỷ luật người có trách nhiệm. Không chỉ thế, TS Nguyễn Tuấn Anh đề nghị, “cần quy định trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng trong việc chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ nạn nhân, chuyên gia, nhân chứng của vụ án tham nhũng do trong nhiều trường hợp bản thân họ không ý thức được hết các mối đe dọa”.

Tin, ảnh: HƯƠNG TRỊNH