Những ngày qua, thông tin về số bệnh nhân bị mắc bệnh liên cầu khuẩn làm không ít người hoang mang, thậm chí “sợ” ăn thịt lợn, kể cả những nơi không bị dịch tai xanh. Nhiều chủ cơ sở chăn nuôi “méo mặt” vì thịt lợn mất giá. Những sạp hàng bán thịt ngoài chợ vắng khách. Vậy liên cầu khuẩn là bệnh như thế nào? Nó ảnh hưởng ra sao trên đàn lợn? Khi bệnh lây sang người có thực sự nguy hiểm đến tính mạng? Biện pháp phòng, chống ra sao?

Chúng tôi đã tìm gặp các nhà chuyên môn để giải đáp một phần những câu hỏi này.

Bệnh này nhiều người còn... lơ mơ!

Thực tế hiện nay, khá nhiều người vẫn rất lơ mơ về về bệnh liên cầu khuẩn ở người. Sau khi dư luận xôn xao chuyện hàng chục người bị bệnh liên cầu khuẩn, có trường hợp bị chết, nhiều bà nội trợ đã thực sự hoang mang, không dám mua thịt lợn. Ở góc độ chuyên môn, khi đề cập đến bệnh này, tiến sĩ Hoàng Văn Năm, Phó cục trưởng Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) giải thích:

- Đúng là hiện nay có rất nhiều người chưa hiểu nhiều về căn bệnh này. Liên cầu khuẩn là căn bệnh do một loại vi khuẩn có tên khoa học là Streptococcus suis tấn công đàn lợn. Đặc trưng của bệnh là gây viêm màng não, viêm nội tâm mạc, viêm phổi, bại huyết, bệnh đường tiêu hoá, viêm khớp, xuất huyết ở da, gây xảy thai và gây chết đột tử ở lợn. Phần lớn các vi khuẩn gây bệnh trên lợn đều thuộc típ 1 (gây bệnh ở lợn nhỏ hơn 8 tuần tuổi) và típ 2 (gây bệnh ở lợn thịt). Nguy hại nhất chính là vi khuẩn Streptoccocus suis típ 2 có thể lây bệnh sang người.

Cán bộ thú y kiểm tra đàn lợn nuôi ở huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) (ảnh Xuân Quang)

Vẫn theo tiến sĩ Hoàng Văn Năm, vi khuẩn thường khu trú ở các hốc hạch a-mi-dan, sau đó xâm nhập vào hệ tuần hoàn gây ra bệnh ở một số lợn. Lợn con thường bị chết do nhiễm trùng máu cấp tính, lợn lớn hơn vi khuẩn có thể khu trú ở các xoang hoạt dịch, nội tâm mạc, mắt, màng não. Vi khuẩn có thể tồn tại trong phân, bụi bẩn, xác lợn và ở cả những con ruồi trong một thời gian dài. Bệnh có thể truyền qua đường hô hấp, các chất bài tiết, máu của lợn bệnh, lây lan thông qua kim tiêm nhiễm trùng. Lợn con có thể bị lây nhiễm từ lợn mẹ qua đường hô hấp, đường tiêu hoá, đường máu.

Tiến sĩ Năm cũng cho biết, về triệu chứng, lợn mắc bệnh thường có triệu chứng sốt cao từ 40 đến 41,5 độ C, nhìn ủ rũ, biếng ăn, có biểu hiện “thần kinh” như run rẩy, đứng không vững, liệt, ngoài ra còn có biểu hiện khác như viêm khớp, viêm khí quản, viêm phổi và bị chết đột ngột.

Đã có hơn 40 người bị bệnh liên cầu khuẩn

Như đã đề cập, liên cầu khuẩn do loại vi khuẩn Streptoccocus suis típ 2 có thể lây sang người. Tuy nhiên, hiện nay các nhà chuyên môn trong nước vẫn đang xác định cơ chế lây nhiễm từ lợn sang người, xây dựng hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh do nhiễm liên cầu lợn.

Tại cuộc họp Ban chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch cúm gia cầm mới đây, đại diện Bộ Y tế thông báo: Tại Việt Nam, từ đầu năm 2007 đến nay, cả nước có 42 người mắc bệnh do liên cầu khuẩn lợn (thuộc Streptococcus suis típ 2), trong đó có 2 người đã tử vong. Tại Thừa Thiên-Huế cũng có 2 trường hợp nghi nhiễm liên cầu khuẩn ở lợn, có một người đã tử vong. Hiện mẫu bệnh phẩm đã được gửi đi xét nghiệm để xác định nguyên nhân gây bệnh.

Theo ông Đậu Ngọc Hào, Phó cục trưởng Cục Thú y: Mới đây, Cục đã tiến hành điều tra sơ bộ tại một số tỉnh phía Bắc thì thấy, phần lớn những người nhiễm bệnh liên cầu khuẩn ở lợn đều có tiếp xúc với lợn mắc bệnh (như chăn nuôi lợn bệnh, giết mổ, xử lý, tiêu huỷ lợn bệnh, ăn thịt lợn bệnh, ăn tiết canh lợn). Trong đó, rất nhiều trường hợp do ăn tiết canh, cá biệt có người trong một tháng ăn tới… 17 bát tiết canh!

Những người bị mắc bệnh liên cầu khuẩn thường có các triệu chứng viêm não, xuất huyết, viêm phổi, viêm cơ tim và viêm khớp, tỷ lệ chết có thể tới 7%. Tiến sĩ Nguyễn Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), khuyến cáo: “Trong máu của lợn chứa liên cầu khuẩn nên việc ăn thịt lợn ốm cực kỳ nguy hiểm, nguy cơ lây bệnh rất cao, đặc biệt là ăn tiết canh. Việc xác định người nhiễm liên cầu khuẩn lợn rất khó, vì dễ nhầm với bệnh viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Vi khuẩn liên cầu lợn có thể sống 2 tuần trong các chất thải của lợn ngoài môi trường. Tuy nhiên, nó lại chết ở nhiệt độ cao hoặc trong chất sát khuẩn”.

Làm gì để phòng bệnh?

Theo phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Bá Bổng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Để chủ động phòng, chống bệnh, không để dịch xảy ra trên đàn lợn, lây lan sang người ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng, Bộ đã có công văn gửi các tỉnh, thành phố thông báo về dịch liên cầu khuẩn, đồng thời chỉ đạo một số biện pháp phòng, chống cấp bách căn bệnh này.

Cụ thể, đối với lợn, các địa phương phải tăng cường công tác giám sát dịch bệnh, khi phát hiện có triệu chứng của bệnh liên cầu khuẩn báo ngay cho cán bộ thú y xác minh dịch, lấy mẫu gửi về cho phòng thí nghiệm. Kiểm soát nghiêm ngặt động vật và sản phẩm động vật vận chuyển qua biên giới; khuyến cáo người chăn nuôi chọn con giống rõ nguồn gốc, thực hiện vệ sinh phòng bệnh, chuồng trại thường xuyên vệ sinh khử trùng tiêu độc, thực hiện tiêm phòng đầy đủ vắc-xin theo hướng dẫn của cơ quan thú y, áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học trong chăn nuôi.

Đối với người tiêu dùng, cách phòng bệnh tốt nhất là không mua, bán, ăn thịt lợn bệnh, không rõ nguồn gốc; không giết mổ lợn bệnh, không ăn thịt lợn sống, tiết canh, thịt lợn ốm, chết, nội tạng lợn chưa nấu chín, chỉ nên mua thịt lợn đã được cơ quan thú y kiểm soát và đóng dấu trên thân thịt. Những người giết mổ, phải có trang bị bảo hộ tối thiểu như găng tay, khẩu trang, giầy, ủng… Đặc biệt, những người bị thương ở tay, chân, bệnh ngoài da... không được giết mổ lợn. Sau khi giết mổ lợn phải rửa chân, tay bằng nước xà phòng đề phòng bệnh lây sang người.

Còn tiến sĩ Nguyễn Huy Nga, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho biết: Cục đã có công văn gửi Sở y tế các tỉnh, thành phố phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng tuyên truyền rộng rãi đến người dân các biện pháp phòng, tránh lây nhiễm liên cầu lợn ở người. Bộ Y tế cũng đang xây dựng quy trình giám sát phòng, chống bệnh và xây dựng “Hướng dẫn chẩn, điều trị bệnh do nhiễm liên cầu lợn ở người”.

Trả lời phỏng vấn báo Quân đội nhân dân mới đây, tiến sĩ Hoàng Văn Năm, Phó cục trưởng Cục Thú y cho biết: Thời gian qua, tại một số tỉnh, thành phố xuất hiện Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) còn gọi là bệnh tai xanh ở lợn, nhiều người vẫn nghĩ đây là nguyên nhân mắc bệnh liên cầu khuẩn. Sự thực, lợn mắc bệnh tai xanh thường bị bội nhiễm bởi các loại bệnh khác như dịch tả lợn, tụ huyết trùng, phó thương hàn… và do một số vi khuẩn gây ra, trong đó có liên cầu khuẩn Streptococcus suis. Bản thân bệnh tai xanh không thể lây sang người.

Ngay đối với bệnh liên cầu khuẩn, trong điều kiện bình thường không thể lây sang người, chỉ khi nào kết hợp với vi khuẩn thứ phát Streptococcus suis, típ 2, thì mới có thể lây. Vì thế, người dân cũng không nên hoang mang nghĩ rằng, cứ bị bệnh tai xanh là lây sang người rồi “sợ” và tẩy chay luôn thịt lợn.

HÙNG HƯƠNG