Bồng Miêu (xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam) là khu “rừng vàng” theo cách ví von của người xưa. Những năm 80 và 90 của thế kỷ XX, Bồng Miêu luôn là điểm đến để trú ngụ, khai thác vàng trái phép của những đối tượng có “máu mặt” trong vùng. Họ thi nhau “tranh hùng, xưng bá” ở vùng “rừng thiêng, nước độc” này, làm cho miền rừng núi vốn âm u lại càng thêm bí hiểm. Người dân làm ăn lương thiện, hiền lành, chất phác thì ngay cả trong suy nghĩ cũng không bao giờ nghĩ đến việc đặt chân đến vùng rừng ấy, vì nó “thiêng” và” độc”. Người dân sống trong khu vực có khoáng sản quý nhưng cuộc sống thì khó khăn, không điện, không nước sạch, không việc làm, thiếu trường học. Hậu quả của những trận “tranh hùng, xưng bá” là người chết, kẻ bệnh tật, những con đường độc đạo mà chỉ có xe gắn máy đi được vào nhưng không ra được... cứ ám ảnh, bám riết người dân. Thế nhưng, Bồng Miêu, Tam Lãnh ngày nay đã có một diện mạo mới.

Trường mẫu giáo được xây dựng ở Tam Lãnh

Xã Tam Lãnh có gần 7.000ha thì khu mỏ vàng Bồng Miêu được quy hoạch là 365ha, tương đương với 40km2. Năm 1991, Công ty TNHH Khai thác Vàng Bồng Miêu tiến hành thăm dò. Năm 2006, Công ty bắt đầu đưa khu Hố Gần, mỏ Bồng Miêu vào khai thác. Hiện nay, công suất tuyển luyện là 500 tấn quặng/ngày. Theo ông Bùi Quang Minh, Chủ tịch UBND xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, nơi có mỏ vàng Bồng Miêu, thì từ khi đi vào hoạt động, Công ty đã có nhiều chương trình phối hợp với địa phương như: Đóng góp cho ngân sách xã, hằng năm nâng dần mức hỗ trợ đời sống, an sinh, xây dựng cơ sở vật chất. Nhờ đó đã tạo cho hơn 300 công dân có việc làm, thu nhập ổn định (tổng số công nhân tại công ty là hơn 500). Công ty đã hỗ trợ đời sống của người dân địa phương như: Xây dựng trường mầm non xã trị giá 300 triệu đồng; đầu tư chương trình nước sạch cho 3/11 thôn trị giá hơn 800 triệu đồng, đường ống nước cho ba thôn dài tới 12.000m; đầu tư gần 3 tỉ đồng mở rộng, nâng cấp 14km đường từ Tiên Thọ vào Bồng Miêu; đầu tư gần 6 tỉ đồng xây dựng con đường nhựa dài 6km từ ngã ba An Lâu của xã đến thôn và xây dựng một cây cầu bắc qua sông Bồng Miêu. Công ty còn thường xuyên xây nhà tình nghĩa, nhà đại đoàn kết cho các đối tượng chính sách, đối tượng nghèo, ngày Tết có chương trình tặng các suất quà cho gia đình khó khăn.

Năm 2009, Công ty đã hỗ trợ xã 260 triệu đồng vào các mục đích như: sản xuất, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và an sinh đời sống. Công ty còn nhận phụng dưỡng mẹ Tường - Mẹ Việt Nam anh hùng từ năm 1999 và mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Bông ở xã Duy Thái, huyện Duy Tân, tỉnh Quảng Nam từ năm 2000 đến nay. Công ty còn đang làm thủ tục xin phụng dưỡng một mẹ Việt Nam anh hùng khác ở huyện Quế Sơn. Ông Minh thừa nhận: Với sự hỗ trợ của chính quyền các cấp, của Công ty, thời gian qua, bộ mặt của xã về cơ sở vật chất được thay đổi, đời sống nhiều hộ dân ổn định thu nhập; hộ nghèo giảm còn 270 hộ/1.450 hộ của toàn xã. Ông Nguyễn Minh Trí, trưởng thôn 8, xã Tam Lãnh cho biết: Từ khi mỏ vàng thuộc sự quản lý và khai thác của Công ty thì tình hình an ninh trật tự trên địa bàn xã đã ổn định. Môi trường được cải thiện rõ rệt. Sông Bồng Miêu không còn là con sông chết...

Hằng tháng, Công ty chi 700 triệu đồng cho công tác xử lý môi trường. Phòng thí nghiệm môi trường được trang bị máy móc, thiết bị hiện đại của nước ngoài, được vận hành bởi những kỹ sư có chuyên môn tốt. Khu vực moong vừa khai thác quặng xong đã được san, lấp bằng phẳng và trồng cây công nghiệp lâu năm. Nước thải sau khi khai thác, chế biến quặng đã được xả ra hồ chứa, đập tràn, được lắng đọng, được khử xi-a-nua theo đúng quy trình nên từ cửa xả thải đã trực tiếp xả nước ra hệ thống nước thải chung. Sau nhiều lần kiểm tra, Cục Kiểm soát ô nhiễm (Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường) nhận định: Công ty đã thực hiện đúng, đủ các quy định về xử lý môi trường theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Dù được đánh giá là xử lý môi trường tương đối tốt, nhưng công ty vẫn đầu tư lắp đặt hệ thống nước sạch cho các hộ dân thuộc ba thôn: Bồng Miêu, thôn 8, thôn 10 với tổng chiều dài đường ống dẫn nước là 12km.

Tam Lãnh đang đổi thay từng ngày nhờ những hoạt động thân thiện với môi trường của mỏ vàng, nhờ sự hợp tác chặt chẽ giữa công ty và chính quyền địa phương.

Bài và ảnh: NGỌC THẠCH