Cơn bão số 5 đi qua bắc miền Trung đã gây nên mưa lớn trên diện rộng khiến nhiều địa phương thuộc các tỉnh Ninh Bình, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh… chìm ngập trong nước lũ. Hiện nay ở các tỉnh nói trên, nhất là các huyện Thạch Thành (Thanh Hóa); Gia Viễn, Nho Quan (Ninh Bình), Quế Phong, Quỳ Châu, Nghĩa Đàn, Anh Sơn (Nghệ An) đang có hàng chục vạn hộ dân nhà cửa chìm trong nước lũ. Nguy cơ về ô nhiễm nguồn nước, phát sinh dịch bệnh sau lũ trong các vùng bị ngập lụt đã hiển hiện trước mắt.

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, hiện nay ở Thanh Hóa đang có tới 3 vạn hộ dân thuộc 10 xã có nhà cửa bị ngập hoàn toàn trong nước lũ. Ở Ninh Bình, sau khi thực hiện phân chậm lũ cũng đã có hàng chục nghìn hộ thuộc 20 xã bị ngập trong nước từ một đến 2m. Trước khi lũ tràn đến, lực lượng cứu hộ của các đơn vị quân đội đã có mặt kịp thời, đưa nhân dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình bị nước lũ cuốn trôi hết tài sản và lương thực, thực phẩm. Việc cứu đói cho nhân dân trong vùng bị ngập lụt đã được cấp uỷ, chính quyền địa phương và lực lượng vũ trang thực hiện khẩn trương, nhưng việc bảo đảm nước sạch cho sinh hoạt thì vẫn còn rất khó khăn. Đại tá Trần Đình Duyệt, Trưởng phòng Quân y Quân khu 4 cho biết: “Quân y quân khu vừa tổ chức đoàn khảo sát tại các địa bàn bị ngập. Mọi nguồn nước sạch từ giếng khoan, giếng đào đều đã bị nhấn chìm. Chỉ tính riêng ở 3 xã ngập nặng của huyện Thạch Thành là Thành Kim, Thành Hưng và thị trấn Kim Tân đã có hơn 1.800 giếng nước sạch bị ngập. Hệ thống nhà vệ sinh cả ngầm và nổi đều đã bị ngập nước, do vậy phân, rác, nước thải sinh hoạt, xác súc vật chết đã làm cho nguồn nước ô nhiễm nặng. Trong các vùng bị ngập, bùn non dày hơn 10cm, nhiều giếng nước bùn ngập sâu hơn 50cm. Đó là chưa kể nhiều loại hoá chất do không vận chuyển kịp, nên cũng có thể đã hòa tan trong nước. Trong khi đó, nhiều nơi các hộ dân trong vùng ngập lũ vẫn đang phải dùng nguồn nước duy nhất lấy từ các sông hồ để ăn uống, tắm giặt…”.

Để giúp nhân dân khắc phục những khó khăn về nguồn nước sinh hoạt, góp phần ngăn chặn dịch bệnh, cơ quan y tế dự phòng các tỉnh Thanh Hóa, Ninh Bình, Nghệ An đã cử người đến vùng ngập lũ để hướng dẫn nhân dân lọc nước, khử trùng, giữ vệ sinh trong điều kiện sơ tán tránh lũ. Tuy nhiên, do lực lượng còn mỏng, nên nhiều nơi vẫn chưa được hướng dẫn chu đáo. Đứng trước nguy cơ có thể xảy ra dịch bệnh ở những vùng trọng điểm, Bộ Quốc phòng đã chỉ thị cho các đơn vị Quân khu 3, Quân khu 4, Tổng cục Hậu cần cử ngay lực lượng quân y đến các vùng ngập lũ giúp dân phòng, chống dịch. Thiếu tướng Chu Tiến Cường, Cục trưởng Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần cho biết: “Khi nhận được tin dự báo cơn bão số 5 sẽ đổ bộ vào đất liền nước ta, có khả năng gây mưa lớn, chúng tôi đã xây dựng ngay kế hoạch phòng, chống dịch bệnh sau bão và các vùng ngập lũ. Vì thế khi có lũ lớn xảy ra tại các tỉnh bắc miền Trung, quân y các đơn vị, địa phương không bị bất ngờ. Trước khi có lũ, Cục Quân y đã thông báo cho quân y các đơn vị đứng chân từ Quân khu 1 đến Quân khu 4 chuẩn bị người, phương tiện, vật tư y tế… sẵn sàng cơ động cứu trợ nhân dân vùng bị nạn. Từ ngày 6-10, quân y Quân khu 3, Quân khu 4 đã cơ động đến các vùng ngập nặng của tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình để giúp dân. Sáng 7-10, Viện Vệ sinh phòng dịch quân đội đã cử 5 tổ công tác cơ động tăng cường vào các huyện ngập nặng của Thanh Hóa để giúp dân khử trùng, tẩy uế nguồn nước, vệ sinh môi trường sau lũ. Sáng 8-10, Bệnh viện 354 và 105 cũng đã cử 6 tổ quân y lên đường vào giúp tỉnh Thanh Hóa. Các tổ quân y khi cơ động đều mang theo hàng chục cơ số thuốc, có thể đáp ứng ngay các yêu cầu cấp bách về nước sạch và phòng chống dịch bệnh phát sinh…” .

Đại tá, bác sĩ Vũ Hữu Dũng, Giám đốc Bệnh viện Quân y 5 (Quân khu 3) cũng cho biết: Bệnh viện đã có 2 đội quân y bám sát nhân dân vùng lũ thuộc hai huyện Gia Viễn và Nho Quan (Ninh Bình) để trực tiếp cấp cứu, chăm sóc sức khoẻ nhân dân và sớm tổ chức các biện pháp vệ sinh, phòng dịch giúp dân. Các thầy thuốc mang theo 3 cơ số thuốc chữa bệnh và một lượng lớn viên lọc nước nhanh. Viên lọc này có tác dụng làm sạch nước trong khoảng thời gian ngắn. Do nước lũ vẫn còn ngập sâu, nên người dân phải bám trụ trên mái nhà, trên mặt đê… nước sinh hoạt thiếu trầm trọng, nguồn nước tiếp tế không đủ, ảnh hưởng lớn đến đời sống của nhân dân. Các thầy thuốc của bệnh viện trực tiếp hướng dẫn bà con cách xử lý nước ăn, đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn vệ sinh phòng dịch, đặc biệt là xử lý các loại rác thải, xác xúc vật chết…

Chúng tôi được biết, hiện nay, Quân khu 4 cũng đã cử 8 tổ quân y với đầy đủ thuốc men, hoá chất khử trùng nguồn nước đến các vùng ngập nặng của Thanh Hóa và Nghệ An giúp dân phòng dịch bệnh ban đầu. Ngoài ra, quân khu cũng đã tổ chức 50 tổ quân y, 4 tổ vệ sinh phòng dịch cùng 105 cơ số thuốc sẵn sàng cơ động đến các vùng bị ngập lụt ngay sau khi nước rút. Quân khu cũng đã chuẩn bị gần 400kg hóa chất Clo-ra-minB và hơn 300kg phèn chua để khử trùng nguồn nước cho dân.

Như vậy tính đến nay, trong các địa bàn bị lũ lụt đang có gần 30 tổ quân y và hàng chục tổ y tế dự phòng của các địa phương đang hoạt động tích cực. Đây là lực lượng ban đầu có thể góp phần giảm thiểu nguy cơ phát sinh dịch bệnh trong vùng lũ lụt. Thông thường, sau lũ rất dễ gặp các loại bệnh về đường tiêu hóa như tiêu chảy, lỵ, thương hàn, viêm gan vi-rút, bệnh ngoài da (ghẻ, nước ăn chân, hắc lào, lang ben), bệnh về mắt (đau mắt hột, đau mắt đỏ, viêm kết giác mạc).

Để phòng, chống dịch sau lũ một cách hiệu quả, trước hết phải nâng cao nhận thức về vệ sinh phòng dịch cho nhân dân trong vùng ngập lũ. Lực lượng y tế các địa phương phải hướng dẫn cho nhân dân đang tạm trú tại các địa điểm tránh lũ thực hiện “ăn chín, uống sôi”, tuyệt đối không uống nước lã, giữ vệ sinh môi trường, vệ sinh thân thể, không để mắc bệnh ngoài ra; tích cực tuyên truyền để nhân dân thấy rõ nguy cơ mắc phải các loại dịch bệnh sau lũ.

Theo các chuyên gia, mưa lũ thường cuốn theo rác thải, phân, xác chết động vật… gây ô nhiễm nguồn nước, môi trường. Ngay khi nước bắt đầu rút, cần sớm nạo vét, thau rửa giếng khơi và khử trùng bằng cloramin B, clorua vôi; xử lý phân, rác thải, dọn dẹp, tổng vệ sinh môi trường. Phân, rác thải, xác động vật chết cần thu gom, tổ chức chôn lấp, tiêu hủy bằng cách đốt hoặc lấp vôi bột, phun thuốc khử trùng. Quân y phải là lực lượng nòng cốt cùng y tế địa phương tuyên truyền để nhân dân phòng, chống dịch bệnh. Cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ khắc phục hậu quả bão, lũ phải có đủ thuốc nhỏ mắt (cloramifenicol 0,4% hoặc dung dịch nước muối loãng) tra, rửa mắt. Hằng ngày, sau khi làm nhiệm vụ phải cởi bỏ quần áo ướt, tắm giặt sạch sẽ, lau khô kẽ ngón chân, ngón tay… Trong trường hợp mầm mống dịch bệnh xuất hiện, cần nhanh chóng khoanh vùng dập dịch, có kế hoạch về thuốc men, phòng cách ly… để ngăn chặn, không cho dịch bệnh lây lan…

ANH VŨ và VIỆT TRUNG