Huyền thoại hang "Tám Cô"

Hang "Tám Cô" trở thành điểm đến của nhiều du khách.

20 giờ ngày 15-5 khi chúng tôi vừa đến Thành phố Đồng Hới, Quảng Bình, thì cũng là lúc Bộ CHQS tỉnh nhận đ

Đại tá Nguyễn Đức Hóa, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh Quảng Bình xúc động nói:

- Đây là tin vui và cũng là sự kiện có ý nghĩa nhất trong đợt kỷ niệm 50 năm ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn của tỉnh. Quyết định của Chủ tịch nước đáp ứng lòng mong mỏi từ nhiều năm nay của quân và dân tỉnh Quảng Bình. Một sự trùng hợp đặc biệt, vào giờ này "Đại lễ cầu siêu bạt lộ anh linh các Anh hùng liệt sĩ đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh” do Thường trực Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Quảng Bình và Ban quản trị Tổ đình Vĩnh Nghiêm (TP Hồ Chí Minh) tổ chức cũng vừa bắt đầu ngay sát nơi 8 liệt sĩ yên nghỉ. Thật đúng như "lời các cô" nói…!

- Báo ta phải đưa ngay sự kiện đó chứ - Thiếu tướng Lê Phúc Nguyên, Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân nói với chúng tôi.

Lấy tư liệu, chúng tôi mới vỡ ra là Quân khu 4, UBND và Bộ CHQS tỉnh Quảng Bình đã lập tờ trình; tóm tắt thành tích báo cáo lên Chủ tịch nước xét quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho 8 TNXP từ đầu tháng 2-2009 và mấy ngày nay Bộ CHQS tỉnh điều hẳn một xe, cử hẳn một tổ chính sách về "ém" ở Hà Nội, đợi khi Chủ tịch nước ký quyết định là đưa ngay về công bố trong Lễ kỷ niệm 50 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn (19-5-1959/19-5-2009) được tổ chức vào 20 giờ ngày 16-5-2009 trước Tượng đài TNXP (xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình)…

Để ở nhà làm công tác chuẩn bị, tổ chính sách của Bộ CHQS tỉnh fax bản sao quyết định Anh hùng, còn bản chính thì đưa về ngay trong đêm. Xe có đi nhanh cũng phải sáng hôm sau mới về đến Bộ CHQS tỉnh. Thế là chúng tôi phải gọi điện bằng máy di động để kịp viết tin, gửi ra Tòa soạn ở Hà Nội ngay trong đêm.

Quyết tử cho con đường bất tử

Trong bản tóm tắt báo cáo thành tích của 8 TNXP nêu: Đường 20-Quyết Thắng nối từ Đông Trường Sơn sang Tây Trường Sơn, xuất phát từ Xuân Sơn, xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình đến ngã ba Lùm Bùm, thuộc nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, dài 125km. Đây là tuyến đường chiến lược chi viện đắc lực cho chiến trường miền Nam. Đường có rất nhiều trọng điểm, báo chí Mỹ thường gọi là tọa độ chết. Km 16+200 là một trong những trọng điểm khốc liệt nhất. Tháng 6-1972 tập thể 8 TNXP được điều về chốt giữ, gồm: Đỗ Thị Loan sinh năm 1952; Nguyễn Văn Huệ, sinh năm 1951; Nguyễn Hữu Phương, sinh năm 1954; Trần Thị Tơ, sinh năm 1954; Hoàng Văn Vụ, sinh năm 1953; Nguyễn Mậu Kỷ, sinh năm 1947; Lê Thị Lương, sinh năm 1953; Lê Thị Mai, sinh năm 1951. Tất cả đều quê ở huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hóa; đều nhập ngũ vào lực lượng TNXP cùng một ngày 5-4-1971. Dù trong điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh, sinh hoạt thiếu thốn mọi bề, lại phải chịu bom đạn đánh phá ác liệt của quân thù (bình quân mỗi người phải chịu đựng hơn 600 quả bom cỡ lớn và hàng vạn tấn bom các loại do máy bay Mỹ bắn phá) nhưng với tinh thần “quyết tử cho con đường bất tử”, “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả vì miền Nam ruột thịt” 8 TNXP đã cùng với tập thể Đại đội 217 dũng cảm, kiên cường ngày đêm bám trụ, bảo vệ an toàn tuyến đường, không chịu khuất phục trước bom đạn của kẻ thù. Với phương tiện thô sơ, ý chí kiên cường, các TNXP luôn bám mặt đường phá bom nổ chậm, san lấp hố bom, khôi phục đường, cầu… bảo đảm mạch máu giao thông trong mọi tình huống. Từ tháng 6 đến tháng 11-1972 tập thể 8 TNXP đã bảo đảm an toàn tuyến đường cho lực lượng vận tải vận chuyển ra chiến trường vượt chỉ tiêu, đạt 141,3% góp phần to lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Thời khắc hy sinh

Ngày 14-11-1972 trong khi đang thực hiện nhiệm vụ san lấp hố bom, chuẩn bị thông xe thì máy bay Mỹ ập đến đánh phá. Còi báo động vang lên, 8 TNXP chạy vào ẩn nấp ở một hang đá lớn. Đây là nơi họ thường trú ẩn mỗi khi máy bay địch đánh phá. Hôm đó, máy bay B52 rải thảm xuống trọng điểm 16+200 ba đợt liên tục với 180 quả bom. Không gian rung chuyển, đất đá tung lên mù mịt, những vách núi dựng đứng lắc lư… Và bất ngờ, chúng quay lại bắn thêm tên lửa làm một khối đá khổng lồ nặng khoảng 100 tấn lăn xuống lấp kín miệng cửa hang mà 8 TNXP đang trú ẩn. Tiếng kêu cứu từ trong hang vẫn vọng ra, mà cửa hang thì bị lấp kín! Mặc dù toàn đơn vị đã tìm mọi biện pháp để cứu đồng đội, nhưng do hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, khối đá lấp hang lại quá lớn, mà nhiệm vụ phải thông tuyến cho đoàn xe 150 chiếc chở hàng đi qua trọng điểm lại rất cấp bách, nên không thể có cách nào cứu được… Tất cả mọi cố gắng đã trở nên vô vọng.

Suốt một tuần liền đồng đội đau đớn chứng kiến 8 TNXP đuối sức dần từng ngày, rồi hy sinh. Sự hy sinh dũng cảm của họ đã gây chấn động toàn mặt trận, tăng thêm sức mạnh cho cán bộ, chiến sĩ trên toàn tuyến đường. Biến đau thương thành hành động cách mạng, các thế hệ TNXP đã tiếp tục giữ vững tuyến đường cho đến ngày chiến thắng. Hành động hy sinh anh dũng của 8 liệt sĩ TNXP thực sự là tấm gương tiêu biểu về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, xứng đáng được nêu gương để các thế hệ noi theo học tập.

Sự tích hang "Tám Cô"

Đường 20 được mệnh danh là con đường Quyết Thắng. Trên con đường dài 124km này nhiều đoạn xuyên qua núi rừng hiểm trở từ đông sang tây nam tỉnh Quảng Bình, rồi nối sang nước bạn Lào. Ở trọng điểm 16km+200 có một hang lớn, sâu và rộng, rất thuận lợi cho bộ đội và TNXP tránh máy bay địch. Cũng chính vì địa thế thuận lợi của nó mà các đơn vị TNXP thường nhường cho các nữ TNXP vào ẩn nấp. Có thời gian dài một tiểu đội nữ TNXP gồm 8 cô vẫn thường vào tránh máy bay địch. Mọi người quen gọi là hang "Tám Cô".

Tình cờ ngày 14-11-1972, 8 TNXP gồm 4 nữ và 4 nam vào tránh máy bay thì bị bom Mỹ đánh lấp cửa hang. Cả 8 TNXP anh dũng hy sinh.

Như vậy tên gọi hang "Tám Cô" đã có từ trước. Đến nay hang “Tám Cô” trở thành địa danh lịch sử, truyền thống của đất nước ta. Hang “Tám Cô” nơi liệt sĩ TNXP hy sinh anh dũng đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Tên các anh, các chị được tạc vào bia đá tại Đền tưởng niệm, là nơi ghi dấu những chiến công và cuộc sống chiến đấu của tập thể và hàng ngàn những đồng đội TNXP nói chung. Nhân dân, đồng đội Trường Sơn từ khắp nơi trên cả nước đã về đây thắp những nén hương thơm tưởng nhớ những người con ưu tú của xứ Thanh đã không tiếc máu xương đi mở đường gìn giữ cho mạch máu giao thông luôn thông suốt, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ đến toàn thắng.

Đời đời ghi nhớ công ơn

Như có sự thôi thúc từ bên trong, ngay sáng hôm sau chúng tôi đi ngay lên hang "Tám Cô" kính cẩn thắp hương và "báo cáo" với 8 liệt sĩ biết Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho các anh, các chị đúng vào dịp cả nước kỷ niệm trọng thể 50 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn.

Hơn 40km từ Thành phố Đồng Hới đến Hang “Tám Cô”. Con đường 20 Quyết Thắng nay đã được trải nhựa khá bằng phẳng, nhưng vẫn còn dốc hun hút, bất chợt lại gặp một khúc cua gấp. Hai bên đường vẫn còn sót lại những hố bom của giặc Mỹ đánh phá sâu hoắm từ thời chiến tranh. Có đi mới hiểu con đường Trường Sơn thật hùng vĩ. Để nối thông mạch máu giao thông này đã có hàng ngàn, hàng vạn bộ đội và TNXP ngã xuống ở tuổi 20, trên con đường huyền thoại.

Dâng hương trước bàn thờ 8 liệt sĩ.

Những cô gái TNXP cầu cho các cô được vĩnh hằng”

Bên cạnh hang "Tám Cô" là Đền tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Đường 20 Quyết Thắng cũng nghi ngút khói hương. Có rất nhiều đoàn trong cả nước đến viếng các liệt sĩ Trường Sơn. Cuốn sổ ghi cảm tưởng ngày một dầy lên, với sự ngưỡng mộ, biết ơn, kính trọng những người đã anh dũng hy sinh cho độc lập tự do của Tổ quốc. Đoàn Bộ Văn hóa-Thông tin do Bộ trưởng Phạm Quang Nghị (nay là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội) dẫn đầu viết: “Đoàn cán bộ, Bộ Văn hóa-Thông tin kính cẩn nghiêng mình tưởng nhớ các anh, các chị. Chúng tôi nguyện mãi mãi học tập noi theo tấm gương anh dũng hy sinh vì dân vì nước của các anh, các chị những con người năm xưa đã chiến đấu trên cung đường 20 Quyết Thắng” . Đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh viết: "Thành kính nghiêng mình tưởng niệm những con người trẻ tuổi đã lao động quên mình, chiến đấu kiên cường anh dũng, xẻ núi bạt đèo mở đường cho chiến thắng của toàn dân, lập nên chiến công hiển hách"… Rất nhiều, rất nhiều những lời ngợi ca, với lòng biết ơn và tự hào.

Đồng chí Phạm Văn Hùng, cán bộ Trung tâm du lịch văn hóa sinh thái vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng, cho tôi biết càng những năm gần đây, càng có đông các đoàn đến viếng Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ Đường 20 Quyết Thắng và hang "Tám Cô". Ai cũng tỏ lòng biết ơn sự hy sinh anh dũng của các TNXP trên con đường Trường Sơn – con đường huyền thoại.

Khi chúng tôi đang hoàn thành bài viết này thì "Lễ kỷ niệm 50 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Quảng Bình, tổ chức trước Tượng đài TNXP chỉ cách nơi các anh chị yên nghỉ chưa đầy 20 km. Trong Diễn văn khai mạc, cũng như phát biểu của các đồng chí thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các bài hát, điệu múa… đều nhắc đến sự hy sinh bất khuất của các anh, các chị vì nền độc lập tự do của Tổ quốc.

Bài và ảnh: Huy Thiêm và Thuận Thắng