Hội tụ và tỏa sáng

Cũng như bao du khách thập phương, chúng tôi vô cùng xúc động xen lẫn niềm tự hào khi được trở lại Thái Bình-vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nơi địa linh nhân kiệt, mảnh đất khởi nghiệp của nhà Trần... đúng vào dịp kỷ niệm 79 năm ngày truyền thống Hội Nông dân Việt Nam 14-10, đang tưng bừng khai mạc “Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các tỉnh, thành Đồng bằng sông Hồng lần thứ nhất năm 2009”.

Chương trình nghệ thuật trong lễ khai mạc. Ảnh: TTXVN

Mặc dù bị ảnh hưởng cơn bão số 10 và không khí lạnh tăng cường, gió mùa Đông Bắc tràn về kèm theo những cơn mưa nặng hạt, nhưng thành phố trẻ Thái Bình vẫn tràn ngập không khí náo nức, bởi dòng người khắp nơi về trẩy hội. Trên gương mặt họ tràn ngập niềm vui tươi, rạng rỡ mừng ngày hội lớn.

Hoạt động mở đầu của ngày hội là Lễ dâng hương tưởng niệm các vua Trần tại Khu Di tích lịch sử đền thờ các vua Trần tại xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà. Trong niềm thành kính, dòng người nối gót nhau lặng lẽ vào thắp hương tưởng nhớ anh linh ba vị vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông - những bậc minh quân tài cao, đức cả đã có công lao to lớn trong vương triều Trần và dân tộc Việt Nam. Lễ dâng hương tưởng niệm diễn ra trong không khí trang nghiêm với tiếng nhạc, tiếng trống, tiếng chiêng trầm hùng, linh thiêng và bài chúc văn thể hiện lòng tri ân sâu sắc của các thế hệ con cháu hôm nay đối với các vị vua Trần đã ba lần đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông ở thế kỷ XIII, bảo vệ vẹn toàn bờ cõi, giang sơn gấm vóc Đại Việt.

Buổi tối, trời vẫn mưa khá mau. Chúng tôi không khỏi cảm động bởi nhiều người dân địa phương đội nón mũ, che ô, khoác áo mưa đến Quảng trường 14-10 để cổ vũ cho lễ khai mạc mỗi lúc một đông. Sau tiếng trống khai hội của Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân là chương trình nghệ thuật đặc sắc mang chủ đề “Âm vang sông Hồng” gồm 3 chương: Tình yêu châu thổ; Sông Mẹ cuộn sóng; Bài ca đi tới biển - Khát vọng phù sa.

Trong âm hưởng lắng sâu, da diết của bài hát “Đất nước lời ru”, các hình ảnh Mẹ Đất Nước - Châu Thổ, Chử Đồng Tử - Tiên Dung, cung nữ, dân chài và cả những hình ảnh hung thần, thủy quái... hiện lên ở chương 1 “Tình yêu châu thổ” như đưa mọi người “trở lại” thời hồng hoang tổ tiên mở đất, mở nước. Câu chuyện huyền thoại công chúa Tiên Dung từ vùng đất Tổ xuôi dòng sông Cái (sông Hồng) xuống hạ lưu gặp gỡ và kết duyên cùng chàng trai nghèo khó Chử Đồng Tử ở miền hạ lưu như một phép nhiệm màu, mang tới sức mạnh cho những đứa con vùng châu thổ vượt qua mọi thử thách, chông gai, chinh phục thiên nhiên, bao sông, quai đê, lấn biển, tạo nên những xóm làng trù phú, những cánh đồng phì nhiêu.

Với truyền thống văn hóa hàng ngàn năm, những người con châu thổ luôn cần cù, sáng tạo trong lao động; giản dị, thủy chung, nghĩa tình trong cuộc sống và kiên cường, dũng cảm, hiên ngang trong các cuộc chiến chống giặc xâm lăng. Những phẩm chất nổi bật ấy được thể hiện xuyên suốt trong chương 2 “Sông Mẹ cuộn sóng” thông qua những hoạt cảnh đầy ý nghĩa như: Vua Lý trực tiếp xuống ruộng cày với muôn dân trăm họ; Quang cảnh chài lưới, đánh cá trên biển; Tinh thần xông pha và ý chí chiến đấu quả cảm chống quân xâm lược hung bạo; Không khí sinh hoạt, vui chơi, hát hò dưới những lũy tre làng xanh mát, yên ả... Trải qua bao giông tố, cam go, thử thách, những người con châu thổ luôn mong muốn có một cuộc sống ấm no, thanh bình. Đó là ước nguyện ngàn năm được thể hiện ở chương 3 “Bài ca đi tới biển - Khát vọng phù sa”. Trong không gian nghệ thuật truyền thống, mọi người được thưởng thức những giá trị âm nhạc cổ truyền độc đáo đã góp phần làm nên bản sắc văn hóa vùng châu thổ sông Hồng như: chèo Tàu, chèo Ninh Bình, chầu văn Nam Định, dân ca Hà Nam, quan họ Bắc Ninh, hát xoan Vĩnh Phúc, hát đúm miền Hải Dương - Hải Phòng, ca trù Thăng Long...

Trong đám đông “nam, phụ, lão, ấu” đến xem chương trình lễ khai mạc, chúng tôi gặp một ông lão có chòm râu trắng muốt, mặc bộ quần áo bông sờn, vai quàng khăn, tay cầm một chiếc ô to che đầu. Ông là Nguyễn Văn Đát, 82 tuổi ở thôn Tiên La, xã Đoan Hùng, huyện Hưng Hà. Trò chuyện với chúng tôi, ông Đát tâm sự:

- Sáng nay tôi được tham dự lễ dâng hương tưởng niệm các vua Trần tại đền Trần. Buổi chiều, tôi bảo đứa cháu trai đưa xe máy chở ra thành phố để được tận mắt chứng kiến lễ khai mạc. Được xem chương trình nghệ thuật “Âm vang sông Hồng” hoành tráng, tôi càng hiểu hơn truyền thống, bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Cảm nhận về những giá trị văn hóa của vùng Đồng bằng sông Hồng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Huỳnh Vĩnh Ái nói:

- Trong nền văn hóa Việt Nam, văn hóa khu vực Đồng bằng sông Hồng luôn có vị trí đặc biệt. Vì đây là nơi sản sinh, bảo tồn nhiều yếu tố văn hóa gốc của dân tộc ta, đồng thời là nơi khởi phát, nuôi dưỡng nhiều giá trị nghệ thuật đặc sắc, mà tiêu biểu nhất là hát Quan họ và hát Ca trù vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Việc tổ chức ngày hội này không ngoài mục đích làm cho các giá trị văn hóa ấy tiếp tục được giữ gìn, phát huy và lan tỏa trong đời sống cộng đồng để có sức sống trường tồn với thời gian.

VĂN HẢI-VƯƠNG HÀ