QĐND Online – 37 năm chiến tranh đã lùi xa trên Tổ quốc ta, vậy nhưng hàng ngày, hàng giờ, nỗi đau, sự mất mát vẫn tiếp nối nhau trên dải đất hình chữ S-nỗi đau bởi bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. “Chung tay khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh”, đó vừa là chủ đề, vừa là thông điệp của Chương trình nghệ thuật, do Ban chỉ đạo Nhà nước về Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh, tổ chức tối 2-4 tại Nhà Hát lớn Hà Nội, được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV2, Đài truyền hình Việt Nam…

Bom mìn-nỗi đau hiện hữu

Đến dự Chương trình nghệ thuật có Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân; nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình; Thứ trưởng Bộ Quốc Phòng, Thượng tướng Nguyễn Thành Cung; đồng chí Bùi Hồng Lĩnh, Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội; đồng chí Đinh La Thăng, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và đại diện các ban, ngành Trung ương.

Phần đầu của Chương trình nghệ thuật, khán giả tham dự chương trình đã phần nào thấy được hậu quả nặng nề do bom mìn sót lại sau các cuộc chiến chống xâm lược, tác động đến cuộc sống sinh hoạt và sản xuất của người dân tại nhiều địa phương ở nước ta. Chỉ tính riêng số bom, mìn, vật nổ do quân đội Hoa Kỳ sử dụng ở Việt Nam đã lên tới gần 16 triệu tấn (nhiều gấp 4 lần so với bom, mìn, vật nổ được sử dụng trong chiến tranh thế giới thứ 2). Hiện còn khoảng 800 nghìn tấn bom, mìn, vật nổ còn sót lại, đang trực tiếp đe dọa tính mạng của nhiều người dân. Phần lớn nạn nhân của bom mìn, vật nổ là lao động chính trong các gia đình hoặc đang trong lứa tuổi tương lai của đất nước. Nhiều nạn nhân tuy sống sót nhưng lại trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Một tiết mục nghệ thuật trong Chương trình

Tham gia chương trình, đồng chí Nguyễn Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh cho biết: Hà Tĩnh là tỉnh bị ô nhiễm nặng nề bởi bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. Người dân có thể gặp bom mìn khi cuốc ruộng, đào móng nhà, làm thủy lợi, thậm chí gặp bom mìn cả khi mò hến. Tuy địa phương đã có nhiều nỗ lực trong tìm kiếm, rà phá bom mìn, song kết quả vẫn rất khiêm tốn. Anh Hồ Văn Lữ, đến từ bản Của, xã Hưng Tân (huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị), tuy là người sinh ra sau chiến tranh, song vẫn luôn bị ám ảnh bởi bom mìn vật nổ. Kể từ năm 2008 đến nay, anh Lữ đã tận mắt chứng kiến hai vụ tai nạn thương tâm do bom mìn, vật nổ xảy ra ở địa phương. “Năm 2008, trong lúc gia đình bà Hồ Thị Nhung nấu ăn, xảy ra vụ nổ, khiến bà Nhung bị thương nặng, 2 cháu nhỏ của bà chết ngay tại chỗ. Năm 2010, bốn anh em nhà Hồ Hữu Trung cuốc cỏ làm vườn, bị tai nạn vật nổ, làm cả bốn người bị thương nặng, phải đưa ra bệnh viện ở Hà Nội cấp cứu”, Hồ Văn Lữ bàng hoàng nhớ lại.

Những vụ tai nạn thương tâm do bom mìn, vật nổ, qua lời kể của những nhân chứng sống đã tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo những ẩn họa trong lòng đất.

Khi được hỏi nguyện vọng lớn nhất của bà con ở địa phương anh lúc này là gì? Anh Lữ bộc bạch: “Chúng tôi muốn Nhà nước tạo điều kiện dò gỡ bom mìn, làm sạch đất đai để bà con yên tâm sinh sống và canh tác”…

Chiến đấu giữa…thời bình

Giữa thời bình, máu của các chiến sĩ công binh vẫn đổ trong khi nỗ lực làm sạch những vùng đất bị ô nhiễm bởi bom mìn, vật nổ. Nguy hiểm, nhưng họ vẫn không lùi bước. Ý chí quyết tâm ấy được khẳng định từ câu chuyện của đồng chí Võ Xuân Chung, bộ đội công binh thuộc Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị, được phản ánh trong phóng sự trình chiếu trong đêm giao lưu. Thật dung dị, Võ Xuân Chung nói về vụ tai nạn của mình trong một lần dò gỡ bom mìn rằng, là lực lượng nòng cốt trong dò gỡ, rà phá bom mìn, vật nổ, nên đâu có nhiệm vụ là các anh sẵn sàng lên đường, bởi sự an toàn của nhân dân vẫn là trên hết. Vợ anh, chị Nguyễn Thị Ngọc Tuyết cũng chia sẻ rằng, vẫn biết nhiệm vụ của chồng rất hiểm nguy, song vẫn luôn động viên anh cố gắng hoàn thành nhiệm vụ.

“Bộ đội Công binh luôn khắc cốt, ghi tâm lời Bác dạy, đó là “Mở đường thắng lợi”. Trong chiến tranh, bộ đội công binh mở đường cho các chiến dịch. Nay giữa thời bình, ở đâu có ô nhiễm bom mìn, vật nổ, ở đó có bộ đội công binh, bất kể đó là vùng sâu, vùng xa hay biên giới, biển đảo. Chiến sĩ công binh vẫn chiến đấu ngay giữa thời bình”, Thiếu tướng Phạm Quang Xuân, Tư lệnh Binh chủng Công binh, chia sẻ trong chương trình giao lưu.

Thiếu tướng Phạm Quang Xuân chia sẻ trong Chương trình nghệ thuật

Theo Thiếu tướng Phạm Quang Xuân, với sự nỗ lực của toàn xã hội nói chung, bộ đội công binh nói riêng, công tác dò gỡ, rà phá bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh đã đạt những kết quả khả quan. Tuy nhiên, với thực trạng ô nhiễm bom mìn, vật nổ ở nước ta như hiện nay, để có thể làm sạch đất đai, cần phải huy động tổng thể các nguồn lực, cả trong nước và quốc tế. Đồng thời, cần có các chính sách hữu hiệu để giúp đỡ nạn nhân của bom mìn tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống.

Phòng tránh bom mìn từ…nhận thức

Ông Nguyễn Hải Hữu, Cục trưởng Cục bảo vệ Chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) đã mang tới chương trình giao lưu những con số khiến nhiều người không khỏi xót xa, đó là từ sau năm 1975 đến nay, có khoảng 100 nghìn người bị tai nạn bom mìn (40 nghìn người chết, 60  nghìn người bị thương), trong đó nạn nhân là trẻ em chiếm tới 30%.

Trong chương trình giao lưu, có một phóng sự truyền hình được trình chiếu, khiến nhiều người không khỏi giật mình, đó là cách kiếm tiền của trẻ em ở huyện Hướng Hóa trên…bom đạn. Với dụng cụ “dò mìn” tự tạo, nhiều trẻ em lang thang trên những vùng đất có nhiều bom đạn sót lại sau chiến tranh, tìm những vật liệu gây chết chóc để kiếm sống.

Theo ông Nguyễn Hải Hữu, trẻ em vốn hiếu động; thêm nữa, nhiều gia đình-nhất là ở vùng sâu, vùng xa-không có điều kiện chăm sóc con cái chu đáo nên các em rất dễ trở thành nạn nhân của bom mìn, vật nổ. Bởi thế, trước hết, cần tăng cường tuyên truyền giáo dục để giúp các em phòng tránh bom mìn ngay từ trong nhận thức. Theo đó, cần đưa chương trình giáo dục nội dung phòng tránh bom mìn, vật nổ vào các nhà trường; trong đó cần đặc biệt lưu ý đến các tình huống cụ thể; Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ nạn nhân của bom mìn, vật nổ, trong đó có trẻ em; đồng thời, cần nhanh chóng thúc đẩy để sớm có Chương trình quốc gia về phòng chống bom mìn cho trẻ em.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện nhân phát biểu trong Chương trình nghệ thuật

Chung tay khắc phục hậu quả

Theo thống kê, nước ta hiện có 6,6 triệu ha bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ và là một trong những nước bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ nặng nề nhất trên thế giới. Với tốc độ rà phá như hiện nay, Việt Nam cần khoảng 100 năm, với 10 tỉ USD để làm sạch ô nhiễm bom mìn, vật nổ và cần 100 tỉ USD để tái thiết cuộc sống của người dân ở những nơi ô nhiễm bom mìn.

Tham dự chương trình giao lưu, ông Nguyễn Địch Hoàn, đại diện cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, nói trong nước mắt: “Trước khi tham dự chương trình giao lưu, tôi đã được xem những hình ảnh về nạn nhân của bom mìn, vật nổ ở Việt Nam. Những hình ảnh đau thương, tang tóc ấy đã khiến tôi khó thở và phải bật kêu lên “trời ơi””.

Dừng lời giây lát để nén kìm cảm xúc, ông Hoàn kêu gọi: “Thay mặt cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, tôi mong muốn chính phủ, nhân dân các nước; các tổ chức nhân đạo; các tổ chức phi chính phủ hãy chung tay giúp nhân dân Việt Nam sớm thoát khỏi mối nguy hiểm từ bom mìn, vật nổ”.

Nhiều tổ chức trong và ngoài nước đã ủng hộ Chương trình 504 ngay trong Chương trình nghệ thuật.

Tại buổi giao lưu, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã phát biểu, nêu bật ý nghĩa quan trọng của Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh (gọi tắt là Chương trình 504). Đồng chí Phó Thủ tướng đã bày tỏ sự biết ơn đối với chính phủ; các tổ chức phi chính phủ; các nhà tài trợ trong và ngoài nước đã có sự quan tâm đóng góp, giúp đỡ Việt Nam khắc phục hậu quả bom mìn trong những năm qua, đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm hơn nữa, để Việt Nam sớm giải phóng đất đai khỏi ô nhiễm bom mìn, vật nổ. Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân khẳng định Việt Nam sẽ sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn tài trợ cho khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ.

Hưởng ứng lời kêu gọi của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, ngay trong chương trình giao lưu, có 34 tổ chức trong nước đã tài trợ số tiền 7,5 tỉ đồng và 9 tổ chức quốc tế tài trợ 15 triệu USD, cho Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh.

Bài và ảnh: Hoàng Hà-Mạnh Thắng