"Với họ, nghèo khó không phải là một lực cản, mà là một động lực giúp họ hiểu rằng, người đi học là người chèo thuyền trên dòng nước ngược, nếu không tiến thì sẽ chìm" - Bạn bè Trường trung học phổ thông Mai Anh Tuấn (Nga Sơn, Thanh Hóa) nhận xét về hai anh em: Vũ Trọng Quý và Vũ Trọng Mạnh như vậy.

Tôi may mắn được cùng đoàn đại biểu của Huyện đoàn Nga Sơn đến thăm gia đình của Quý và Mạnh. Đó là một căn nhà dột nát, xiêu vẹo ở xóm Hải Tiến, xã Nga Hải, huyện Nga Sơn. Trong nhà không có đồ đạc gì đáng giá ngoài chiếc giường, chiếc bàn nhựa và góc học tập của Mạnh - Quý. Mạnh là anh, hơn Quý một tuổi nhưng vì nhà nghèo, đi học muộn nên học cùng khóa với em trai.

Ông Vũ Trọng Biết, bố của "hai chàng" cho biết: "Nhà có 6 khẩu nhưng chỉ có ba sào ruộng, tôi đi làm thuê khắp nơi nhưng cũng chẳng mấy khi dư tiền để gửi về cho gia đình. Vợ tôi cũng bươn chải làm thuê. Quý và Mạnh phải vừa làm, vừa học; thiếu đâu thì vay mượn đến đấy. Điều duy nhất tôi dành cho các con là ủng hộ động viên chúng học tập, học đến cùng, chỉ khi nào không thể xoay xở được thì chúng tôi mới chịu... đầu hàng việc học".

Theo lời những người bạn trong xóm, đến năm học lớp 12, bạn bè "học ngày không đủ, tranh thủ học đêm" thì Quý và Mạnh vẫn phải lo làm ruộng và kiếm việc làm thêm để "chạy ăn từng bữa". Họ khắc phục bằng cách vừa đi cày vừa "truy bài" cho nhau. Có hôm, hai anh em cùng đi làm cỏ lúa, vừa làm vừa cãi nhau về đáp án của một bài toán vang khắp cánh đồng; bà con cứ tưởng họ "xung đột", tính chạy lại can thì hóa ra hai đứa đang chụm đầu vào nhau để giải toán ngay bên bờ ruộng.

Năm học cuối cấp cần nhiều sách tham khảo, vì không có tiền mua nên họ nghĩ ra cách "luân phiên mượn" của bạn bè. Những ngày mưa gió, nhà bị dột, nước tràn nền nhà, họ tranh thủ chạy sang nhà bác hàng xóm mượn một góc bếp, học say sưa... Khó khăn là thế, nhưng kỳ thi đại học vừa rồi, mỗi người chỉ thi một trường và đỗ luôn trường ấy. Quý đỗ Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, Mạnh đỗ Trường đại học Hàng hải Hải Phòng. Thi xong, Quý ở lại Thành phố Hồ Chí Minh, mải mê kiếm việc làm để tự nuôi thân. Đến lúc, nhà trường gửi giấy báo đỗ đại học về quê, bố mẹ gọi vào, cậu mới nhớ đến "giấc mơ đại học" của mình.

Vừa rồi, gia đình Quý - Mạnh đã có một cuộc họp nghiêm túc bàn về chuyện học. Phương án được đưa ra: Một trong hai anh em phải tạm nghỉ học, đi làm để kiếm tiền phụ giúp bố mẹ (vốn đang mắc nợ rất nhiều trong thời kỳ nuôi con học phổ thông) nuôi người còn lại học đại học, khi nào người kia tốt nghiệp, có việc làm thì người còn lại sẽ học tiếp. Bàn đi tính lại, thấy vẫn chưa ổn, cuối cùng cả nhà cùng đặt quyết tâm: Cả hai sẽ đi học, vừa học vừa kiếm việc làm thêm, thiếu bao nhiêu thì tiếp tục... đi vay. Chính quyền, đoàn thể ở địa phương hứa sẽ giúp đỡ tìm nguồn vay.

Thế là cả Quý và Mạnh lại tiếp tục ước mơ đại học của mình. Họ tỏ ra rất quyết tâm: học đại học chính là đi học cách đẩy lùi khó khăn để tiến về phía trước.

LÊ THẮNG