Một bụi cây bắt ruồi (ảnh internet)

Cây nắp ấm, còn gọi là cây nắp bình, cây bắt ruồi... Ở một số khu vực miền Trung, dân quê còn gọi nôm na là cây "...ông Bộ". Thuộc họ nắp ấm (Nepenthaceae): là cây bụi, bò trườn, ít phân nhánh. Mỗi bụi mọc lên từ ba đến năm ngọn thân cây cao khoảng 1 mét. Lá dày, mọc so le với thân, bề ngang khoảng 6cm, dài 20cm, đường gân ở giữa lá kéo dài ra khoảng 20cm thì phình ra tạo thành cái ống, đáy dưới kín, trên miệng có nắp đậy lại. Trong đáy ống có tiết ra chất dịch nhày để dụ côn trùng nhỏ như ruồi, muỗi, kiến... đi vào. Khi các côn trùng vào bình, nắp bình đậy lại, côn trùng chết dần, xác các loại côn trùng này thối rữa để cung cấp dinh dưỡng cho cây. Đây là hình thức "bón phân qua lá" trong thiên nhiên? Điều đặc biệt, những cái bình này, dù lá trong tư thế nào, nhưng cái cuống bình uốn lượn vòng vèo để cái bình này lúc nào cũng hướng lên trên. Nắp bình lúc nào cũng trong chế độ mở. Tuy nhiên khi gặp vài giọt mưa, nắp bình lại tự động đậy lại. Sau khi mưa tạnh, nắp bình lại mở ra. Nắp bình có màu xanh khi mới hình thành, theo thời gian bình chuyển sang màu vàng, tím sậm... Khi đến tuổi, ngọn của thân cây phụt lên ngồng hoa (kiểu ngồng hoa cải). Hoa đơn tính, 4 lá dài, không cánh hoa; nhị nhiều, dính thành ống; bầu noãn 3-4 buồng do 3-4 lá noãn dính nhau. Quả mở 3-4 mảnh, nhiều hạt. Hoa "thật" này không đẹp.

Họ này chỉ có một giống Nepenthes (nắp ấm) với hơn 70 loài phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới Đông Nam Á, phần lớn sống ở vùng rừng núi nơi có đầm lầy. Cũng sống ở chỗ đất nghèo dinh dưỡng như các bờ ta-luy có nước.

Ở quê tôi, một số người đã đem "hoa" ông Bộ trồng trong vườn nhà để ngắm những cái bình kỳ lạ. Khi gặp bụi cây này, nếu đất ướt, ta có thể nhổ (rễ chùm ăn lên), hoặc dùng cây gỗ, sắt nhọn xới và bứng lên. Khi trồng trong chậu, nên cắt bỏ các thân dài và những lá già, khô nơi gốc. Cắm vài cây que nhỏ để buộc các thân cây còn lại giữ cho khỏi ngã, che nắng, tưới đủ nước... Kinh nghiệm cho thấy, loài lá hoa này trồng trong các hũ, vại... có chiều cao hơn 50cm, để các bình này treo bám quanh thành hũ mà không rơi xuống đất thì rất đẹp. Sáng ra vườn, nhìn thấy các bình hoa "ngộ nghĩnh" đung đưa trước gió với nhiều màu sắc trông giống như những cái đèn lồng Hội An trong đêm hội "hoa đăng phố cổ". "Hoa nắp bình" tuy không nhiều màu sắc, nhưng đây là loài lá hoa lạ. Được trực tiếp ngắm các nắp bình này bắt sống côn trùng, trông rất ngồ ngộ, giúp ta quên đi những ưu tư trong cuộc sống đời thường.

QUỐC KỲ