Hạt muối “đuổi” con tôm

Trong hai tháng vừa qua, giá muối thô đã đạt từ 1.400 đến 1.700 đồng/kg. Đây là mức giá rất cao, cao hơn cả một số nước trong khu vực. Thực tế này khiến cho hơn 75% số hộ nuôi tôm ở hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận phá bỏ diện tích nuôi tôm chuyển sang làm muối. Và tuy giá muối tăng cao, những người chủ sản xuất thu lời lớn so với vài năm trước (hơn 1.000 đồng/kg), nhưng tiền công của diêm dân (người làm muối) vẫn chẳng tăng là bao.

Nhọc nhằn hạt muối

Theo chủ trương của lãnh đạo tỉnh Ninh Thuận, đến năm 2010, tỉnh sẽ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ muối của cả nước. Nhưng kế hoạch này đang có nguy cơ phá sản vì nhiều khu công nghiệp đang hình thành sẽ thu hẹp diện tích làm muối.

Chúng tôi đến cánh đồng muối Khánh Tường, thuộc xã Tri Hải (huyện Ninh Phước) vào những ngày làm muối nhộn nhịp. Hơn 4 giờ sáng, hàng trăm người dân đã đổ ra đồng để sản xuất muối. Chị Nguyễn Thị Minh, người làm công cho biết: “Bây giờ giá muối rất cao (1,6 triệu đồng/tấn), nên các chủ muối hối thúc bà con làm ghê lắm. Chúng tôi cũng phải tranh thủ thời gian trời khô nắng để kiếm tiền”. Anh Đào Ngọc Hỏa, Giám đốc Công ty muối Tri Hải đưa chúng tôi ra các ruộng muối đang khai thác của công ty. Tại đây, gần 10 chiếc máy kéo, khoảng 20 chiếc ô tô đang hối hả cuốc, cào và vận chuyển muối về nơi tập kết. Anh Hỏa nói: “Từ đầu năm đến nay, thời tiết không thuận lợi, mưa nhiều hơn nắng, cho nên việc sản xuất muối gặp rất nhiều khó khăn. Chính vì thế, chúng tôi phải huy động hết lực lượng trong những ngày nắng ráo này để sản xuất”. Theo anh Phúc, một công nhân lái máy, thì một chiếc máy kéo có thể cào muối bằng 50 lao động.

Được mùa muối (ảnh minh họa)

Tại các ruộng của tư nhân, 100% người dân phải làm việc thủ công, dùng sức lực là chủ yếu, từ khâu cuốc, cào, xúc đến vận chuyển muối. Anh Trần Văn Dân, một người gánh muối thuê ở khu vực Đầm Vua, tâm sự: “Chúng tôi gánh muối mỗi ngày tám tiếng. Rất vất vả nhưng cũng chỉ được chủ vựa trả từ 50.000 đến 70.000 đồng tiền công. Giá muối tăng, nhưng tiền công của người làm muối vẫn chẳng tăng là bao”. Đối với công nhân của Xí nghiệp muối Tri Hải, Đầm Vua hay Cà Ná, với giá muối hiện tại, họ cũng chỉ có thu nhập từ 2,1 triệu đến 2,5 triệu đồng/tháng. Thu nhập của diêm dân và công nhân ở các công ty muối phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết. Năm 2008, mưa sớm, nên nhiều ruộng muối đang kết tủa đã bị hỏng. Việc sản xuất muối công nghiệp, từ khi bơm nước biển lên ruộng, đến khi thu hoạch muối phải mất 90 ngày. Nhưng trong thời gian ấy mưa xuống, thời gian sẽ phải kéo dài thêm nhiều ngày nữa. Ngay Công ty Cổ phần muối Ninh Thuận có 980ha muối, nhưng chỉ 15ha là được phủ bạt che mưa.

Khi hạt muối “đuổi” con tôm...

Chưa bao giờ diêm dân lại háo hức đi làm muối như bây giờ. Khi giá muối tăng chóng mặt (từ 500.000 đồng lên 1,7 triệu đồng/tấn), người dân đã ngoảnh mặt ngay với con tôm sú, vật nuôi mà 5 năm trước đây là niềm hy vọng đổi đời cho người dân ven biển miền Nam Trung bộ này.

Thực tế tại các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, ba năm trở lại đây, việc nuôi tôm bị thua lỗ liên tục, khiến hàng trăm hộ rơi vào cảnh nợ nần chồng chất. Vì thế, hàng ngàn héc-ta ruộng nuôi tôm đã bị bỏ trống. Đất nuôi tôm không được sử dụng đã bị nhiễm mặn nặng, không thể sử dụng để trồng lúa được nữa. Khi giá muối cao ngất ngưởng như hiện nay, chính là điều kiện để người dân tận dụng các ruộng nuôi tôm để sản xuất muối. Ông Lê Văn Mạnh, ở xã Khánh Hải (Ninh Hải, Ninh Thuận) đã phải vay 40 triệu đồng với lãi suất 25%/năm để “biến” hơn 5ha vuông tôm cũ thành các ruộng muối và cũng hy vọng để có tiền bù vào khoản nợ hơn 60 triệu đồng từ việc thua lỗ do nuôi tôm.

Nếu như người dân Tây Nguyên phá bỏ rừng, vườn cây ăn quả, cây điều để trồng cây cà phê, thì diêm dân ở Ninh Thuận, Bình Thuận lại phá diện tích đã qui hoạch nuôi trồng thủy sản để sản xuất muối. Trao đổi với chúng tôi, ông Châu Thành Long, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Thuận cho biết: “Hơn 1.000ha diện tích đã qui hoạch nuôi trồng thủy sản của địa phương đã bị người dân chuyển sang làm muối. Trong đó khu vực Đầm Nại có 800ha, Tri Hải hơn 200ha, Cà Ná gần 300ha…”. Theo những người dân khu vực Đầm Nại, mấy năm trở lại đây, môi trường nước ở đây đã bị nhiễm mặn rất nặng vì diện tích ruộng đã bỏ lâu. Vì thế, người dân phải chuyển đổi sang sản xuất muối. Ông Nguyễn Phương ở xã Phương Hải (Ninh Hải, Ninh Thuận), một trong những điển hình nuôi tôm trước đây, khẳng định: “Con tôm phải đầu tư lớn, rủi ro cao, không còn sức hấp dẫn, thì việc biến ruộng tôm thành ruộng muối là chuyện bình thường”. Làm muối vốn ít, lời cao như hiện nay, nên nhiều người sẵn sàng vay nóng vài chục triệu đồng để đầu tư sản xuất.

Cần có qui hoạch hợp lý, lâu dài

Ninh Thuận, Bình Thuận là hai địa phương có tiềm năng về sản xuất muối. Cuối năm 2000, tỉnh Ninh Thuận đã phê duyệt Đề án sản xuất, lưu thông muối giai đoạn 2000-2010. Theo dự án này, tỉnh sẽ tận dụng quỹ đất không phù hợp cho sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, đất hoang hóa để sản xuất muối. Đến năm 2010, Ninh Thuận sẽ có tổng diện tích làm muối là 4.713ha, sản lượng muối sẽ đạt 588 tấn, trong đó muối công nghiệp là 540 tấn.

Tuy nhiên trong thời điểm hiện nay, nhiều vùng đất ven biển của vùng Nam Trung bộ đã bị thay đổi qui hoạch. Nơi thì được qui hoạch thành khu công nghiệp, nơi lại biến thành các khu du lịch. Ở Ninh Thuận, cuối năm 2007, 500ha của đồng muối Cành Lá đã phải bàn giao đất cho tập đoàn Vinashin làm nhà máy đóng tàu. Các khu làm muối ở huyện Hàm Thuận Nam, Hàm Tân (Bình Thuận) cũng có nguy cơ bị thu hồi phục vụ cho các mục đích khác. Chính diện tích làm muối thường xuyên bị thu hẹp, nên người dân biến ruộng nuôi tôm thành ruộng muối khi giá muối tăng cao là điều đương nhiên.

Theo chúng tôi, cần làm tốt công tác dự báo. Nếu như giá muối sau này giảm mạnh, thì người dân sẽ sử dụng ruộng muối để làm gì? Và đời sống của họ lúc đó sẽ ra sao? Muốn nghề muối phát triển bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế cao, điều cấp thiết hiện nay là phải có qui hoạch hợp lý, có tính bền vững. Các địa phương cần đầu tư để có công nghệ sản xuất muối tiên tiến như: nâng cấp, cải tạo ruộng muối; ứng dụng vật liệu mới trong xây dựng ô kết tinh để giảm thời gian kết tinh và muối có chất lượng cao; đưa máy móc hiện đại để thay sức người… Đây cũng là chiến lược để giúp đất nước khắc phục tình trạng thiếu muối, phải nhập khẩu muối và nâng cao đời sống của diêm dân sau này.

Lê Phi Hùng