Hành trình tri ân thầm lặng

QĐND - Quân khu 9 có 4 đội công tác chuyên trách (K90, 91, 92, 93) được Bộ Quốc phòng giao đảm nhiệm tìm kiếm, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ trên địa bàn 10 tỉnh thuộc Vương quốc Cam-pu-chia. Từ khi thành lập (năm 2001) đến nay đã hơn 12 năm, cũng là 12 giai đoạn liên tục kiếm tìm, những người lính thuộc các đội công tác luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Với họ, mỗi chuyến lên đường làm nhiệm vụ như một cuộc hành trình tri ân thầm lặng…

Niềm vui đoàn tụ

Sáng 17-7 vừa rồi, chúng tôi có mặt tại Đội K93 (Bộ CHQS tỉnh An Giang). Hôm ấy, đơn vị long trọng tổ chức lễ bàn giao hài cốt liệt sĩ cho đại diện gia đình. Đây là một trong số 127 hài cốt liệt sĩ Quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh trên đất bạn Cam-pu-chia được đơn vị cất bốc, hồi hương trong giai đoạn mùa khô 2012 – 2013.

Hài cốt liệt sĩ được Đội K93 (Bộ CHQS tỉnh An Giang) tìm kiếm, quy tập chờ làm lễ truy điệu, bàn giao.

Ông Lương Văn Chiến, cháu ruột của liệt sĩ Lương Văn Thiếc ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang nghẹn ngào: “Từ khi chú tôi hy sinh, hơn 40 năm qua gia đình đã bỏ nhiều công sức đi tìm hài cốt khắp nơi nhưng vô vọng, có lúc gần như tuyệt vọng. Khi được Đội K93 và chính quyền địa phương báo tin tìm được hài cốt liệt sĩ ở tỉnh Tà Keo (Cam-pu-chia), gia đình chúng tôi không sao diễn tả hết nỗi vui mừng. Chúng tôi biết cán bộ, chiến sĩ Đội K93 đã không ngại gian lao, cực khổ, đưa hài cốt liệt sĩ về nước để được đoàn tụ, sum họp với gia đình và anh em, đồng đội”.

Đại tá Phạm Quang Trung, Đội trưởng Đội K93 kể về trường hợp tìm thấy hài cốt liệt sĩ Lương Văn Thiếc: “Qua hồ sơ lưu trữ và thông tin của các đồng chí cựu chiến binh, năm 1970 đồng chí Lương Văn Thiếc tham gia chiến đấu, bị thương ở tỉnh Tà Keo, được đưa về Quân y tuyến sau đóng quân ở khu vực Vòng Thành, huyện Ăng-co-bo-ray. Do vết thương quá nặng, đồng chí đã hy sinh và được an táng tại nghĩa trang của đơn vị. Hơn 10 năm ròng, đơn vị đã tổ chức quy tập các khu vực huyện Ăng-co-bo-ray đến 8 đợt nhưng không có kết quả. Với quyết tâm khu vực nào có thông tin, dù khó khăn, vất vả, hy vọng tìm thấy rất ít, đơn vị cũng phải quyết tìm. Trong mùa khô 2012 – 2013, chúng tôi lại tiếp tục đưa lực lượng đến, sau 5 ngày tích cực tìm kiếm ở 135 vị trí với số lượng đất đào khoảng 270m3 thì phát hiện hài cốt liệt sĩ”.

Tuy nhiên, theo Đại tá Phạm Quang Trung, số trường hợp xác định được danh tính như liệt sĩ Lương Văn Thiếc là rất ít. Mùa khô 2012 – 2013, Đội K93 tìm kiếm, quy tập được 127 hài cốt nhưng chỉ có 13 hài cốt xác định được danh tính. Mới đây, ngày 9-7, Đội K91 (Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp) tìm thấy 10 hài cốt liệt sĩ và tổ chức truy điệu, an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, nhưng các liệt sĩ đều khuyết danh. Còn Đội K90 (Cục Chính trị, Quân khu 9) tìm kiếm, cất bốc được 86 hài cốt, trong số này xác định được danh tính 3 hài cốt và đã bàn giao cho thân nhân ở các tỉnh Nam Định, An Giang và TP Hà Nội. Đại tá Ngô Minh Chánh, Đội trưởng Đội K90 nói: “Với chúng tôi, niềm vui lớn nhất khi làm nhiệm vụ là tìm thấy hài cốt liệt sĩ, bên cạnh đó là nỗi bâng khuâng vì không có cơ sở để biết được tên tuổi, quê quán liệt sĩ”.

Hành trình tri ân

Từ khi thành lập (năm 2001) đến nay đã hơn 12 năm cũng là 12 giai đoạn liên tục kiếm tìm, những người lính thuộc các đội công tác luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Với họ, mỗi chuyến lên đường làm nhiệm vụ như một cuộc hành trình tri ân thầm lặng.

Đại tá Ngô Minh Chánh tâm sự: “Cắm trại, đóng quân ở những vùng hẻo lánh, thời tiết khắc nghiệt trên nước bạn, mặc dù chịu nhiều khó khăn, thử thách nhưng cán bộ, chiến sĩ luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm. Ai cũng tâm niệm còn biết bao người con, người vợ, người mẹ trên mọi miền đất nước đang từng ngày mong ngóng tin tức liệt sĩ. Đơn vị luôn quán triệt, những liệt sĩ còn nằm lại trên đất bạn chính là người thân của mình; tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng”.

“Bởi vậy, khi có được thông tin, dù khu vực chôn cất liệt sĩ rộng lớn đến mấy cũng phải tìm, đến khi nào không còn nơi để đào nữa mới thôi. Biết đâu, các anh, các chú đang nằm ở đâu đó mà mình chưa tìm thấy”, Đại tá Ngô Minh Chánh nói.

Tinh thần, thái độ tích cực này tôi đã được nghe hầu hết các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy các đội K chia sẻ. Nó có sức lan tỏa, động viên tinh thần chiến sĩ rất lớn, nhờ đó mà họ không bao giờ nản chí; vất vả, cực nhọc nào cũng vượt qua.

Đội K91 (Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp) cất bốc, an táng hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.

Đại tá Ngô Minh Chánh nhớ lại: “Mùa khô năm 2004, đơn vị tôi tổ chức đào tìm cả một khu vực rộng lớn của tỉnh Kan Đan. Theo nguồn tin của người dân địa phương và đối chiếu thông tin có được, chúng tôi biết chắc chắn đó là nơi chôn cất rất nhiều liệt sĩ. Thế nhưng, đào tìm, xới tung hết đất đá cũng không thấy gì. Đến ngày thứ 29, sau khi đào tới, đào lui, anh em phát hiện được mảnh ni-lông và sợi dây dù… rồi bộ hài cốt đầu tiên hiển lộ, anh em buông cuốc, ôm chầm lấy nhau khóc nức nở vì vui mừng, xúc động. Tại địa điểm đó, chúng tôi tìm được hơn 100 hài cốt liệt sĩ”.

Đại tá Phạm Khắc Điệp, Đội trưởng Đội K92 (Bộ CHQS tỉnh Kiên Giang) cho biết: “Liên tục 11 mùa khô, lần nào chúng tôi cũng trở lại xã Sakhnong, huyện Chungkria, tỉnh Kampot, nơi trước đây Bệnh viện K103, Đoàn 200 đóng quân. Nhiều trường hợp anh em phải đào đi đào lại hàng chục lần nhưng không ai nản chí, quyết tâm tìm cho được hài cốt liệt sĩ mới thôi”.

Thượng tá Đào Văn Rinh, Chính trị viên Đội K91 (Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp) nói: “Có những lần đào tìm, biết chắc nơi đó có hài cốt liệt sĩ nhưng chưa tìm gặp, trở về nước rồi mọi người còn day dứt mãi. Vậy là đợt sau lại đến, nhiều cán bộ, chiến sĩ mặc dù được nghỉ phép nhưng vẫn xung phong, tình nguyện trở lại vị trí cũ đào tìm”.

Theo Đại tá Phạm Quang Trung, hiện nay và các giai đoạn tiếp theo, công tác tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ sẽ khó khăn, vất vả hơn. Bởi phần lớn liệt sĩ được chôn cất trong vùng rừng núi, nhiều khu vực, xa dân nên ít người biết đến. Các sơ đồ, tọa độ sai lệch lớn, địa hình, địa danh cũng nhiều thay đổi.

Đại tá Ngô Minh Chánh cho biết thêm: “Những năm đầu thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi rất thuận lợi về thông tin mộ liệt sĩ. Nhưng qua 12 năm hoạt động, thông tin ngày một ít dần, độ chính xác không cao. Việc xác định thông tin liệt sĩ từ đơn vị cũ đang gặp nhiều khó khăn do phiên hiệu không còn hoặc giải tán, số người trực tiếp tham gia chiến đấu hoặc biết thông tin về mộ liệt sĩ cũng ít dần”.

Theo số liệu thống kê của Phòng Chính sách, Quân khu 9, số lượng thông tin liệt sĩ hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh trên địa bàn các tỉnh thuộc Vương quốc Cam-pu-chia do Quân khu 9 đảm nhiệm tìm kiếm có khoảng 8.500 trường hợp. Từ sau năm 1975 đến nay, Quân khu 9 đã cất bốc, quy tập được 6.421 hài cốt liệt sĩ; hiện còn 2.079 trường hợp cần tiếp tục tìm kiếm, cất bốc. Trao đổi với chúng tôi, Thiếu tướng Phạm Văn Chua, Phó chính ủy Quân khu 9 cho biết:

- Để khắc phục những khó khăn và thực hiện ngày càng tốt hơn công tác tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu 9 tiếp tục xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, là trách nhiệm của lực lượng vũ trang Quân khu 9. Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu yêu cầu các cấp ủy tập trung lãnh đạo chặt chẽ, tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và nhân dân đối với công tác này. Vận động các tổ chức, cá nhân ở nước bạn cung cấp thông tin về liệt sĩ, hỗ trợ và phối hợp tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Chủ động kết nối, xử lý, khai thác thông tin về liệt sĩ để nâng cao hiệu quả khảo sát, tìm kiếm, cất bốc, quy tập; ưu tiên phân bổ kinh phí, bảo đảm phương tiện, trang thiết bị làm việc và chế độ chính sách đối với các đội công tác. Củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan tham mưu các cấp để mở rộng hợp tác với nước bạn trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo đúng Hiệp định đã ký kết giữa hai nước.

Bài và ảnh: HỒNG BỈNH HIẾU