Mặc dù vẫn còn phải tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, mô hình quản lý, vận hành chung cư , nhưng phải khẳng định rằng các khu đô thị mới (KĐTM) đã đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển của Thủ đô, góp phần làm cho diện mạo thành phố khởi sắc đáng kể.

Nâng cao chất lượng sống

Khu Linh Đàm-một mô hình mẫu về đô thị sinh thái. Ảnh tư liệu

Trên địa bàn thành phố hiện đã và đang triển khai xây dựng hơn 40 khu đô thị mới với hơn 400 nhà cao tầng, vào khoảng 6 triệu m2 nhà ở. Đó là những khu Định Công, Đại Kim, Linh Đàm, Trung Hòa Nhân Chính, Mỹ Đình, Bắc Thăng Long… Việc triển khai và phát triển mô hình KĐTM này không chỉ góp phần tích cực vào công tác phát triển nhà ở của thành phố mà còn làm cho diện mạo Thủ đô khởi sắc, tạo ra không gian sinh hoạt mới rất hiện đại, văn minh cho người dân.

Mỗi KĐTM đều được quy hoạch, thiết kế đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội nên chất lượng dịch vụ đô thị được bảo đảm và nâng cao đáng kể. Không ít KĐTM đã được xây dựng với tinh thần chú trọng tạo cảnh quan môi trường, nâng niu, gìn giữ khoảng không gian cây xanh, mặt nước… góp phần cải thiện đáng kể môi trường sống của người dân trong khu vực và vùng lân cận. Có người dân đã miêu tả cảm giác khi tới những khu vực đô thị mới như thế này: “Không gian như vỡ òa ra ngập nắng và gió, thật trong lành và tươi mới. Sống ở đây không thể không góp sức gìn giữ môi trường, cảnh quan, bởi nó thật đẹp và dễ chịu…”.

Biết bao nhiêu người Hà Nội vẫn đang mơ ước được sống ở nơi như vậy. Rất nhiều hộ gia đình chưa có chỗ ở, đang phải ở tạm, ở ghép hay sinh hoạt trong những căn hộ cũ nát, không bảo đảm diện tích sinh hoạt tối thiểu. Hy vọng, với không gian, diện tích mới mở rộng, Hà Nội sẽ có thêm nhiều KĐTM đáp ứng không chỉ về nhu cầu mà cả về điều kiện thu nhập của nhiều đối tượng. Việc chuẩn bị đầu tư xây dựng thí điểm quỹ nhà ở xã hội (nhà ở cho người có thu nhập thấp với 800 đến 1.000 căn hộ) tại KĐTM Việt Hưng (Long Biên) là một ví dụ cụ thể.

Thay đổi diện mạo đô thị

Có thể nói, sự phát triển mạnh những KĐTM với nhiều mô hình chung cư cao tầng hiện đại trên địa bàn thành phố hiện nay đã thu hút được sự quan tâm và làm thay đổi nhận thức của người dân về nhà chung cư. So với mô hình căn hộ tập thể cũ (diện tích trung bình khoảng 25m2-30m2) thì diện tích tối thiểu của một căn hộ chung cư mới bảo đảm khá tốt cho sinh hoạt của gia đình. Các dịch vụ như bảo vệ an ninh, cung cấp điện, nước, vệ sinh môi trường, trông giữ xe máy, ô tô… đầy đủ và thuận tiện. Sự đối lập về chất lượng sống giữa hai mẫu hình chung cư đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cải tạo các chung cư cũ. Đây là điều kiện thúc đẩy cả lãnh đạo thành phố và người dân nỗ lực tìm ra những giải pháp về cơ chế, nguồn lực để biến đổi môi trường sống. Quy chế thí điểm cải tạo các khu chung cư cũ trên địa bàn đã hoàn thành và mô hình mẫu đang được khởi động- cải tạo xây mới khu tập thể Nguyễn Công Trứ.

Với vị trí của những chung cư cũ, việc cải tạo lại hạ tầng kỹ thuật và mở rộng diện tích xây dựng sẽ giải quyết rất tốt vấn đề nhà ở cho nhân dân và góp phần quan trọng để thành phố bắt tay vào nâng cấp, chỉnh trang, cải tạo diện mạo đô thị. Khu vực này với những KĐTM sẽ là điều kiện thuận lợi thực hiện giãn dân vùng nội thành, nhất là khu phố cổ, mở ra hướng giải bài toán hóc búa về sự quá tải nghiêm trọng hệ thống cơ sở hạ tầng, sự xuống cấp nhanh chất lượng sống tại những nơi này...

Hướng tới đô thị sinh thái

Tuy vậy, việc xây dựng những KĐTM và cải tạo chung cư cũ đang đặt ra một vấn đề cũng rất cấp thiết là phải bảo đảm cho sự phát triển bền vững của Thủ đô. Trong đó, phải đặc biệt chú trọng tới cảnh quan môi trường, không gian văn hóa, tránh bị sa vào những kiểu mẫu đô thị bê tông màu xám (mô hình thất bại và bài học đau xót của rất nhiều thành phố phát triển trên thế giới). Đồng thời còn phải giải quyết được mâu thuẫn nội tại trong cấu trúc đô thị hiện nay như: Những bức xúc về giao thông, nhu cầu về năng lượng, khả năng tự điều hòa không khí, xử lý rác thải… Trong điều kiện có thể, cần cố giữ cho hệ thống đô thị được khép kín và tự cân bằng. Điều đó đòi hỏi sự đồng bộ và hoàn thiện hệ thống hạ tầng xã hội, giữ được ổn định dân số trong khu vực đô thị.

Khá nhiều KĐTM ở Hà Nội hiện nay đã đáp ứng được phần nào những tiêu chuẩn đó và khu đô thị Linh Đàm được đánh giá là một mẫu rất đẹp, điển hình của mô hình đô thị sinh thái. Cấu trúc quy hoạch tại đây đúng với sắc thái của một đô thị nhiệt đới, phù hợp với tập quán sinh sống của người Hà Nội. Giữa những khối nhà có các sân sinh hoạt cộng đồng đầm ấm. Không gian hài hòa giữa thiên nhiên và con người. Nhưng không phải nơi nào cũng có được địa thế đẹp như Linh Đàm. Các nhà khoa học cho rằng, vẫn không thể tránh được những khu đô thị bê tông, song cần phải có giải pháp. Không gian mới của Hà Nội sẽ tạo ra những điều kiện để khắc phục tình trạng ấy. Theo cấu trúc phong thủy thì thành phố như một ngôi nhà lớn tựa lưng vào vòng cung Núi Tản Ba Vì, nhìn ra Hồ Tây mênh mông và phía trước nữa là dòng sông Hồng chảy theo hướng Tây Bắc, Đông Nam. Với cấu trúc ấy, thành phố sẽ có nhiều hành lang sinh khí (dẫn gió) là các trục xuyên tâm hình rẻ quạt. Chạy theo các trục xuyên tâm này sẽ có những trục màu xanh giao nhau với các vành đai xanh tạo nên các ô xanh lớn. Đây là điều kiện để hình thành nên những khu đô thị sinh thái cài răng lược với các khu đô thị bê tông…

Đô thị sinh thái là vấn đề rất quan trọng và cấp bách trong bối cảnh đô thị hóa với tốc độ cao, dấu hiệu suy thoái đô thị ngày một gia tăng như hiện nay. Vì vậy, trên cơ sở những kết quả đã có, Hà Nội cần tiếp tục nghiên cứu hình thành những mô hình đô thị tối ưu góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, giàu đẹp và phát triển bền vững.

NGUYÊN HẠNH