Giật mình... chất độc A-sen!

Kiểm tra độ ô nhiễm. Ảnh: internet

Mới đây, tại Hà Nội diễn ra Hội thảo giới thiệu, hướng dẫn, chẩn đoán, giám sát và dự phòng nhiễm độc A-sen do Cục Y tế dự phòng và Môi trường Việt Nam phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (Unicef) tổ chức. Các chuyên gia đã đưa ra nhiều thông tin cảnh báo khiến chúng ta phải giật mình. Ước tính con số thương vong của loài người do dùng nước ăn, uống nhiễm A-sen có thể vượt quá tổng số thương vong của tất cả thảm hoạ môi trường trong thế kỷ 20 cộng lại. Đặc biệt con số này sẽ lớn gấp bội phần ở các nước kém phát triển và đang phát triển. Vậy chất độc A-sen là gì và chúng tồn tại ở đâu?

PGS, TS Nguyễn Khắc Hải, Viện trưởng Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường cho biết, A-sen còn gọi là Thạch tín, từ xa xưa đã được loài người coi là một trong những chất độc đầu bảng. Nó có mặt ở khắp nơi trên Trái đất và ngấm vào cơ thể người qua nguồn nước sinh hoạt. Ban đầu gây ra rối loạn sắc tố da, sừng hoá, đồi mồi… rồi đến ung thư, xơ gan, huyết áp, tim mạch, rối loạn thai sản… Cục Y tế Dự phòng và môi trường còn cho biết thêm, 10 trong số 26 bệnh truyền nhiễm thường gây dịch có tỉ lệ mắc trên 100.000 dân cao nhất (cúm, tiêu chảy, sốt rét, sốt xuất huyết, lị trực khuẩn, lị amip, quai bị, viêm gan vi-rút, thuỷ đậu…) đều có liên quan đến nguồn nước nhiễm A-sen và một số chất hữu cơ khác.

Ở Việt Nam, theo thống kê gần đây có tới 21,5% dân số có nguy cơ bị ảnh hưởng của nhiễm độc A-sen, tương đương với hơn 17 triệu người, con số này không hề nhỏ. Cũng theo nghiên cứu của các chuyên gia Unicef thì khu vực Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long là những nơi có nguồn nước bị ảnh hưởng của A-sen nhiều nhất. Một số địa phương nằm ven thủ đô Hà Nội có nguồn nước nhiễm A-sen ở mức cao là Hà Tây, Hà Nam, Hải Dương, Hưng Yên…

Nhưng điều đáng giật mình hơn là chúng ta chưa quan tâm gì nhiều đến việc chẩn đoán, phòng tránh, xử lý chất độc này cho nguồn nước sinh hoạt của người dân, các chương trình đã làm đến nay hầu hết là do sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Từ những năm 90 của thế kỉ trước, Unicef đã hỗ trợ Việt Nam lắp đặt được 150.000 giếng khoan tiêu chuẩn, kết hợp với bể lọc có giàn phun mưa để loại trừ A-sen. Nhưng 20 năm sau, số giếng khoan do người dân tự ý lắp đặt, khai thác phục vụ sinh hoạt hiện nay có thể lên đến hàng triệu cái, nhưng hầu như không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật. Các chuyên gia y tế cho biết, các biểu hiện bệnh lý ban đầu của nhiễm độc rất đơn giản, khó phát hiện nên người dân thường chủ quan, không để ý. Đến khi bệnh trạng nặng, nguy hiểm mới được phát hiện thì việc điều trị đã không còn nhiều ý nghĩa. Ở nước ta cũng chưa hề có một nghiên cứu cụ thể, chính xác về tính độc hại, khả năng gây bệnh độc lập và phương pháp phòng tránh, xử lý riêng đối với chất độc trong nguồn nước.

Chất độc A-sen tồn tại ở mọi nơi, tác động nguy hiểm, rất từ từ, có thể 1 năm, 5 năm, 10 năm… hoặc lâu hơn nhưng hậu quả thì rất khó lường. Sức khoẻ, tính mạng của chính chúng ta và chất lượng nòi giống của thế hệ tương lai bị đe doạ nghiêm trọng nếu không có một chiến lược, chính sách lâu dài, hiệu quả để đối phó với độc tố này.

HOÀNG TRƯỜNG GIANG