NIỀM TỰ HÀO VIỆT NAM: Cách nay ít phút, giải thưởng Fields - được xem là giải "Nobel Toán học" - đã chính thức được Liên đoàn Toán học thế giới trao cho giáo sư Ngô Bảo Châu của Việt Nam.

Tổng thống Ấn Độ trao giải thưởng Fields cho Giáo sư Ngô Bảo Châu (phải).

Lễ trao được tổ chức tại Trung tâm Hội nghị quốc tế Hyderabad, thành phố Hyderabad - bang Andhra Pradesh (Ấn Độ) vào lúc 12 giờ 55 phút trưa nay.

Cả hội trường đã vang lên tiếng vỗ tay rào rạt khi các giải thưởng được trao.

CM 2010 trở thành một sự kiện được mong chờ đặc biệt đối với người dân VN vì gắn liền với tên tuổi và cơ hội giành được giải thưởng Fields của GS Ngô Bảo Châu.

ICM 2010 sẽ diễn ra liên tục từ ngày 19 đến 27-8 với sự tham dự của hàng ngàn nhà toán học tên tuổi đến từ khắp thế giới với nhiều hoạt động chuyên môn ở các tiểu ban khác nhau.

Tuy nhiên, sự kiện quan trọng nhất ở ICM 2010 chính là phiên khai mạc đã bắt đầu từ 11 giờ hôm nay (giờ VN).

Tổng thống Ấn Độ Pratibha Patin đã tuyên bố khai mạc ICM 2010. Lúc này, tên của những người đoạt các giải thưởng đã có, song sẽ chính thức được xướng lên vào lúc 14 giờ15 chiều nay.

Theo thông lệ, phiên khai mạc sẽ được đánh dấu bằng sự kiện được giới toán học toàn thế giới trông đợi: công bố các nhà toán học được nhận giải thưởng Fields và các giải thưởng khác của Liên đoàn Toán học thế giới bao gồm giải Nevanlinna, giải Gauss và giải thưởng Chern.

Trong đó, giải Chern là giải thưởng mới, lần đầu tiên được trao tặng tại ICM 2010 Hyderabad nhằm vinh danh một cá nhân đã có những thành tựu trọn đời trong lĩnh vực toán học được ghi nhận ở mức độ đặc biệt xuất sắc. Cùng với một tấm huy chương, người đoạt giải sẽ nhận được một phần thưởng 500.000 USD.

Có mặt tại Hyderabad từ ngày 13-8 cùng gia đình và nhiều đồng nghiệp từ VN, GS Ngô Bảo Châu đang được đánh giá là một trong những ứng cử viên sáng giá nhất cho giải thưởng Fields.

GS Châu là một trong 20 nhà toán học được mời trình bày báo cáo công trình khoa học và thành tựu nghiên cứu tại đại hội. Đồng thời ông cũng là một trong hai nhà khoa học dưới 40 tuổi được mời thuyết trình tại ICM 2010.

Vì vậy giới toán học trong và ngoài nước đều tiên đoán GS Ngô Bảo Châu sẽ được trao giải thưởng Fields - giải thưởng danh giá nhất trong ngành toán, vì từ trước tới nay tại các kỳ ICM, nhà toán học nào hội đủ hai yếu tố nêu trên đều giành giải Fields.

Giáo sư Ngô Bảo Châu trên đường vào Trung tâm Hội nghị quốc tế Hyderabad.

Theo nhiều nhà toán học, được mời đọc báo cáo tại phiên toàn thể của ICM luôn là một vinh dự đặc biệt, thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng toán học đối với thành tựu nghiên cứu và uy tín của nhà toán học đó.

“Vì vậy, không cần phụ thuộc vào giải thưởng Fields, việc được mời đọc bản báo cáo tại phiên toàn thể của ICM lần này cho thấy những công trình nghiên cứu của GS Ngô Bảo Châu đã được cộng đồng toán học thế giới đánh giá rất cao” - GS.TSKH Lê Tuấn Hoa, chủ tịch Hội Toán học VN kiêm phó viện trưởng Viện Toán, nói.

Nếu được nhận giải thưởng Fields, GS Ngô Bảo Châu sẽ lập một kỳ tích và mang lại vinh quang đặc biệt cho đất nước. Trong suốt 74 năm qua, châu Á mới có một quốc gia duy nhất có công dân được nhận giải này là Nhật Bản (vào các năm 1954, 1970 và 1990).

Hơn 20 nhà toán học VN đã có mặt ở Hyderabad để tham dự sự kiện trọng đại này. Ngoài ra, đoàn đại biểu Bộ GD-ĐT do Thứ trưởng Bùi Văn Ga dẫn đầu cũng đã đến Hyderabad để tham dự phiên khai mạc và lễ công bố giải thưởng của ICM 2010.

Giải thưởng Fields do nhà toán học Canada John Charles Fields sáng lập lần đầu được trao vào năm 1936 và từ năm 1950 được trao đều đặn. Mục đích của giải thưởng là sự công nhận và hỗ trợ các nhà toán học trẻ đã có những đóng góp quan trọng cho toán học.

Sau đây là danh sách 48 nhà toán học từng đoạt giải Fields:

2006: Terence Tao (Úc/Mỹ), Grigori Perelman (Nga), Andrei Okounkov (Nga/Mỹ), Wendelin Werner (Pháp)

2002: Laurent Lafforgue (Pháp), Vladimir Voevodsky (Nga/Mỹ)

1998: Richard Ewen Borcherds (Anh), William Timothy Gowers (Anh), Maxim Kontsevich (Nga), Curtis T. McMullen (Mỹ)

1994: Efim Isakovich Zelmanov (Nga), Pierre-Louis Lions (Pháp), Jean Bourgain (Bỉ), Jean-Christophe Yoccoz (Pháp)

1990: Vladimir Drinfeld (Liên Xô), Vaughan Frederick Randal Jones (New Zealand), Shigefumi Mori (Nhật Bản), Edward Witten (Mỹ)

1986: Simon Donaldson (Anh), Gerd Faltings (Tây Đức), Michael Freedman (Mỹ)

1982: Alain Connes (Pháp), William Thurston (Mỹ), Shing Tung Yau (Trung Quốc/Mỹ)
1978: Pierre Deligne (Bỉ), Charles Fefferman (Mỹ), Grigory Margulis (Liên Xô), Daniel Quillen (Mỹ)

1974: Enrico Bombieri (Ý), David Mumford (Mỹ)

1970: Alan Baker (Anh), Heisuke Hironaka (Nhật), Sergei Petrovich Novikov (Liên Xô), John Griggs Thompson (Anh)

1966: Michael Atiyah (Anh), Paul Joseph Cohen (Mỹ), Alexander Grothendieck (Pháp), Stephen Smale (Mỹ)

Giới thiệu thêm về Giải thưởng Fields:

Huy chương Fields là một giải thưởng được trao cho tối đa bốn nhà toán học không quá 40 tuổi tại mỗi kỳ Đại hội Toán học Thế giới của Hiệp hội toán học quốc tế (IMU). Đại hội này được tổ chức 4 năm một lần. Nhà toán học Canada John Charles Fields là người sáng lập giải thưởng. Nó được trao lần đầu vào năm 1936 và từ năm 1950 được trao đều đặn.

Mục đích của giải thưởng là công nhận và hỗ trợ cho các nhà toán học trẻ đã có những đóng góp quan trọng cho toán học.

Mặt trước của huân chương Fields có hình của nhà toán học Archimedes.

Huy chương Fields được đúc 4 năm một lần tại Sở Đúc tiền Hoàng gia Canada, và được thiết kế bởi nhà điêu khắc R.Tait McKenzie.

Mặt trước của tấm huy chương có hình khuôn mặt Archimedes nhìn từ bên phải. Trước mặt ông là dòng chữ, tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “khuôn mặt của Archimedes”.

Mặt sau của huy chương có cành ôliu và dòng chữ “CONGREGATI EX TOTO ORBE MATHEMATICI OB SCRIPTA INSIGNIA TRIBUERE”, tiếng Latin có nghĩa là “Các nhà toán học từ khắp thế giới họp tại đây tặng huy chương này vì công trình xuất sắc” .

Mặt sau còn có hình một mặt cầu Archimedes nội tiếp trong một hình trụ (nhắc đến bài toán cầu phương nổi tiếng của Archimedes). Tên của người được tặng giải thưởng được khắc bên vành của huy chương.

Có hai nguyên tắc cơ bản khi xét trao giải thưởng Fields: một là giải được một bài toán lớn, hai là đưa ra một lý thuyết mới có nhiều ứng dụng trong toán học. Thường thì lời giải một bài toán cụ thể phải dựa trên sự sáng tạo ra một lý thuyết mới (nếu dùng công cụ sẵn có thì chắc là đã có người giải được). Ngược lại việc sáng tạo ra một lý thuyết mới có ý nghĩa lớn sẽ giúp giải quyết một số bài toán cổ điển tồn đọng của toán học.

Người ta thường ví Giải thưởng Fields như là Giải thưởng Nobel trong Toán học. Thế nhưng Giải thưởng Fields lại chỉ được trao cho những thiên tài toán học phát lộ sớm, vì điều kiện tiên quyết của nó là chỉ trao cho những người không quá 40 tuổi vào năm trao giải. Cứ bốn năm một lần Giải thưởng được trao tại các kì Đại hội Toán học thế giới và mỗi lần có không quá 4 người được nhận. Như vậy, tính bình quân, mỗi năm có tối đa một người được nhận Giải thưởng.

Trong 70 năm vừa qua, 1936-2006, cả thế giới có tất cả 48 nhà toán học được trao Giải thưởng Fields. Mới chỉ có 11 nước vinh dự có công dân của mình đạt giải thưởng này, gồm: Mỹ, Pháp, Nga, Anh, Nhật, Phần Lan, Italia, Thụy Điển, Đức, New Zealand và Úc, trong đó chỉ có 3 người châu Á, đều là người Nhật và có hai người gốc Hong Kong (Trung Quốc) là Shing-Tung Yau (Quốc tịch Mỹ) và Terence Tao (Quốc tịch Úc).

* Giáo sư Ngô Bảo Châu:

Ngô Bảo Châu, sinh năm 1972, là con của giáo sư, tiến sĩ Ngô Huy Cẩn thuộc Viện Cơ học Việt Nam và Phó giáo sư Trần Vân Hiền thuộc Viện Y học dân tộc. Ngay từ khi còn nhỏ, Bảo Châu đã thích học toán và là học sinh khối phổ thông chuyên toán của Đại học Khoa học tự nhiên Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội). Năm 1988, Bảo Châu được cử tham dự kỳ thi Ô-lim-pích Toán quốc tế tại Ô-xtrây-li-a và giành huy chương vàng. Một năm sau, Bảo Châu lại mang về cho Việt Nam thêm một huy chương vàng nữa tại cuộc thi Ô-lim-pích Toán quốc tế ở Đức.

Giáo sư Ngô Bảo Châu tại Đại học Chicago (Mỹ) năm 2001 - Ảnh tư liệu

Năm 1989, Châu sang Pháp du học và bảo vệ luận án tiến sĩ khi mới 25 tuổi tại Đại học Sư phạm Pa-ri, ngôi trường danh tiếng bậc nhất nước Pháp. Năm 2003, ở tuổi 31, anh hoàn thành luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) tại Đại học Pa-ri 11. Đầu năm sau, anh trở thành giáo sư của đại học này.

Năm 2004 Ngô Bảo Châu đã được trao Giải thưởng Toán học Clay danh giá cùng với GS G. Laumon. Năm 2006, anh được mời đọc báo cáo tiểu ban tại Đại hội Toán học thế giới tại Madrid (Tây Ban Nha). Anh là người Việt Nam thứ ba có vinh dự này. Trước anh là hai GS người Việt Nam ở nước ngoài, GS F. Phạm và GS Dương Hồng Phong.

Sau khi chứng minh được “Bổ đề cơ bản”, một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands, anh được trao Giải thưởng Oberwolfach của Đức, Giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp (năm 2007). Công trình của anh đã được tạp chí đại chúng có uy tín Time (Mỹ) bình chọn là "một trong 10 phát minh khoa học tiêu biểu của năm 2009". Tháng 6 vừa qua, công trình của anh mang tên “Le lemme fondamental pour les algèbres de Lie” (Bổ đề cơ bản cho đại số Lie) dày 169 trang đã được chính thức công bố trong tạp chí Publications Mathématiques de L'IHÉS do NXB Springer phát hành.

Theo Tuổi trẻ Online và các báo khác