Gian nan việc đơn giản hoá thủ tục hành chính

“Đăng ký làm việc với Tổng cục Thủy sản về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng không được lãnh đạo Tổng cục chấp nhận, báo cáo khẩn cấp với lãnh đạo Bộ về  vấn đề này chẳng thấy hồi âm. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính ở Bộ rất gian nan”. Đó là ý kiến của  ông Cao Cảnh Giác, Tổ phó Tổ Đề án 30 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn  tại cuộc giao ban thường kỳ tháng 7 về công tác đơn giản hóa thủ tục hành chính do Văn phòng Chính phủ vừa tổ chức. 

Rào cản của sự phát triển 

Câu chuyện “hộ khẩu đòi nhà, nhà đòi hộ khẩu” ở Hà Nội diễn ra từ thế kỷ trước, nhưng nay vẫn in đậm trong tâm trí của nhiều người. Gia đình tôi cũng như nhiều cán bộ quân đội khác đã từng khóc dở, mếu dở vì cái quy định này. Hai vợ chồng tôi đều là cán bộ quân đội đóng quân ở Hà Nội, nhưng không đăng ký hộ khẩu cho bản thân vì chưa có quyết định cấp nhà. Con tôi không đăng ký hộ khẩu được vì bố, mẹ chưa có hộ khẩu, xin đi học ở đâu cũng bị mang tiếng là “trái tuyến”.  Tôi và vợ không được cơ quan phân nhà vì muốn có quyết định này phải có hộ khẩu Hà Nội. Đi mua nhà để ở cũng chẳng xong bởi muốn đăng ký nhà phải có hộ khẩu…

“Hộ khẩu đòi nhà, nhà đòi hộ khẩu” là một trong những điển hình của thủ tục hành chính nhiêu khê nay đã được bãi bỏ. Tuy nhiên, nhiều thủ tục nhiêu khê, rườm rà khác vẫn còn.  Báo Quân đội nhân dân gần đây đã có một số bài viết về bệnh lùn sọc đen hại lúa và chế phẩm của các nhà khoa học Việt Nam ngăn chặn thành công dịch bệnh này. Tác giả của của chế phẩm nói trên đã gửi rất nhiều công văn, thư cho lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị Bộ xác minh, thẩm định hiệu quả, nhưng do các thủ tục hành chính mà cho đến thời điểm này, tác giả của chế phẩm vẫn chưa nhận được hồi âm.

Thủ tục hành chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Thông qua thủ tục hành chính, các cá nhân, tổ chức thực hiện được quyền lợi, nghĩa vụ của mình và đồng thời, các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Thế nhưng, nếu thủ tục hành chính rườm rà lại là rào cản của sự phát triển.  Hằng ngày, người dân và doanh nghiệp phải tuân thủ rất nhiều các quy định về thủ tục hành chính. Hầu như ai cũng phải nếm trải những công đoạn của các thủ tục kê khai, các hồ sơ xác nhận, rồi chờ đợi có khi đến vài năm… 

Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan là một trong những hướng ưu tiên của Chính phủ. (Trong ảnh: Làm thủ tục hải quan tại cảng Cát Lái, Thành phố Hồ Chí Minh) . Ảnh: TTXVN (Phát ngày 21-9-2009)

Đề án 30 và những bước đột phá lịch sử

Đề án 30 là tên gọi tắt của Đề án Đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nước giai đoạn 2007-2010 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.  Đề án 30, đưa ra một hệ thống giải pháp tổng thể, công khai, minh bạch nhằm thống kê, rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đồng thời là Tổ trưởng tổ chuyên trách cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ (gọi tắt là Tổ Đề án 30), việc triển khai Đề án 30 là bước đột phá trong tiến trình cải cách TTHC ở Việt Nam. Bước đầu, Đề án đã  mang lại lợi ích to lớn cho người dân và doanh nghiệp. Chẳng hạn với doanh nghiệp đang cần vay vốn, rút ngắn thời gian giải quyết TTHC từ 20 ngày làm việc như trước đây xuống còn 5 ngày kể từ khi Ngân hàng Phát triển Việt Nam nhận đủ hồ sơ để giải quyết thủ tục bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn của ngân hàng thương mại, bao gồm sửa đổi hợp đồng bảo lãnh vay vốn, hợp đồng thế chấp tài sản, hợp đồng nhận nợ nguyên tắc, phát hành chứng thu bảo lãnh sửa đổi đối với doanh nghiệp có sự án phân cấp trong trường hợp doanh nghiệp chuyển đổi, tổ chức lại. Với doanh nghiệp làm thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng, đã loại bỏ được 3 loại giấy tờ trong thành phần hồ sơ của trường hợp "hoàn thuế trước, kiểm tra sau" khi doanh nghiệp xuất khẩu thanh toán bằng tiền. Thời hạn giải quyết đối với thủ tục này cũng phải rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 6 ngày làm việc...

Cần tiếp tục chung tay cải cách thủ tục hành chính

Tiến sĩ  Ngô Hải Phan, Tổ phó thường trực Tổ Đề án 30 cho biết, trong số 5.350 TTHC được rà soát, Tổ Đề án 30 đã nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung 4.132 TTHC, bãi bỏ 588 TTHC, kiến nghị thay thế 165 TTHC, đạt tỷ lệ đơn giản hóa trung bình là 91%, cao hơn tỷ lệ trung bình mà các bộ, ngành đề xuất là 81%. Quan trọng hơn, các phương án do Tổ đề xuất gắn liền với việc cắt giảm chi phí cho nhân dân, bảo đảm chỉ tiêu cắt giảm được 30% chi phí tuân  thủ TTHC do Thủ tướng giao. Trong quá trình thực hiện, nhiều bộ, ngành đã có cách làm hay như Bộ Nội vụ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Quốc phòng… phối hợp với Tổ Đề án 30 cùng tham vấn, thảo luận các phương án đơn giản hóa sâu hơn ... Tuy nhiên, vẫn còn một số bộ, ngành mới tiếp thu ý kiến của Tổ công tác chuyên trách chứ chưa chủ động tham vấn sâu các ý kiến chuyên gia cũng như ý kiến của các đối tượng bị điều chỉnh. Có 4 bộ chưa nộp báo cáo về phương án đơn giản hóa TTHC đúng hạn là Bộ Tư pháp, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính. Một số Tổ công tác các bộ, ngành đã không thực hiện nghiêm kỷ cương, kỷ luật hành chính (như Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ) không có cán bộ tham gia cuộc họp thường kỳ của Tổ công tác chuyên trách của Thủ tướng. 

Phát biểu tại cuộc giao ban thường kỳ của Tổ công tác Đề án 30,  ông Cao Cảnh Giác, Tổ phó Tổ Đề án 30 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thẳng thắn cho biết chưa được lãnh đạo Bộ quan tâm chỉ đạo sát sao, nhân lực ít lại có sự biến động, một số công việc lại giao cho bộ phận khác nên việc hoàn thành công việc còn gặp khó khăn.

Qua khảo sát của chúng tôi tại một số địa phương, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính đã gặp không ít trở ngại từ phía các cơ quan và cán bộ công chức. Tại Sở Giao thông Vận tải Hà Nội, lãnh đạo Sở có ý kiến rằng không giảm TTHC được vì ngành có những “đặc thù riêng”, cộng với việc thực hiện Luật Giao thông đường bộ mới nên chưa đủ thời gian phát hiện TTHC bất cập… để đơn giản.

Theo ý kiến của các thành viên trong Tổ công tác Đề án 30 của Thủ tướng, việc đơn giản hóa TTCH đang bước vào giai đoạn gian nan và quyết liệt nhất. Bởi lẽ Đề án 30 đã đi được hơn 2/3 chặng đường, còn phần quan trọng là cắt giảm TTHC động chạm đến lợi ích cục bộ của một bộ phận cán bộ công chức vẫn còn ở phía trước. Dự kiến, tại Kỳ họp thứ 8 của Quốc hội tới đây, Chính phủ sẽ trình Báo cáo về công tác cải cách và đơn giản hóa TTHC để Quốc hội giám sát. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu "xây dựng một nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiệu quả và có hiệu suất cao, góp phần phòng, chống tham nhũng và lãng phí thông qua việc đơn giản hóa loại bớt các thủ tục hành chính rườm rà, không cần thiết, cắt giảm đáng kể chi phí trong thực hiện các thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp", rất cần mọi người dân, mọi tổ chức và doanh nghiệp tiếp tục chung tay cải cách thủ tục hành chính.

Đỗ Phú Thọ