Giải pháp đồng bộ, chính sách hợp lòng dân

Giải quyết đơn thư khiếu nại ở cơ sở, nhất là đơn thư khiếu nại về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng đang là vấn đề bức xúc ở nhiều địa phương hiện nay. Nguyên nhân dẫn đến việc khiếu nại của nhân dân phần lớn là do giữa chủ đầu tư và người dân nằm trong diện giải tỏa không tìm được “tiếng nói chung” khi thực hiện chính sách đền bù. Chúng tôi đã đến tỉnh Hòa Bình, một địa phương trong thời gian qua đã giải quyết khá tốt tình trạng khiếu nại về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng khi thi công tuyến đường Hồ Chí Minh và bước đầu thu lượm được một số kinh nghiệm...

Thực trạng phức tạp ở Kim Bôi

Toàn tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn đi qua tỉnh Hoà Bình dài 68km chạy qua 5 huyện gồm: Lương Sơn, Kim Bôi, Lạc Thủy, Lương Sơn và Yên Thủy. Sau 4 năm thi công, tuyến đường cơ bản đã hoàn thành, duy chỉ còn một số đoạn chạy qua hai huyện Kim Bôi và Yên Thuỷ là chưa thể hoàn thành để thông tuyến.

Năm 2003, khi thi công đoạn chạy qua huyện Kim Bôi, dài 18,96km các nhà thầu, đơn vị thi công cũng đã phối hợp với cấp uỷ, chính quyền địa phương, tổ chức kiểm đếm, xây dựng phương án đền bù cho nhân dân. Ban đầu, công tác đền bù, giải phóng mặt bằng cơ bản thuận lợi, nên đã thi công được phần lớn khối lượng công trình. Nhưng do áp dụng phương pháp kiểm đếm đến đâu, giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công đến đó, nên đã nảy sinh những thiếu sót. Phương án đền bù trở nên lạc hậu so với thời giá hiện tại. (Phương án và bảng giá đền bù được xây dựng từ năm 2003, nhưng mãi đến năm 2006 nhà thầu mới yêu cầu giải phóng mặt bằng). Người dân bức xúc, trước việc giá đền bù đã không còn phù hợp với thực tế. Ngoài ra, khi thực hiện đền bù cũng đã xuất hiện những tình tiết mới mà khi xây dựng phương án, các nhà đầu tư đã không lường hết như: đền bù về độ sâu móng nhà, đền bù đất vườn liền kề, đền bù lều lá… đã dẫn đến tình trạng khiếu nại tập thể và không nhận tiền đền bù, không trả mặt bằng cho đơn vị thi công. Tình hình trở nên thực sự phức tạp khi một số đối tượng đã lợi dụng sự bức xúc của nhân dân để xúi bẩy, kích động khiếu kiện tập thể vượt cấp. Một số người dân quá khích còn nằm cả vào gầu máy xúc để ngăn chặn thi công.

Trước tình hình ấy, năm 2006, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Hoà Bình đã thành lập các tổ công tác vận động nhân dân nhận tiền đền bù, nhưng không có hiệu quả. Đến đầu tháng 9-2007, riêng huyện Kim Bôi vẫn còn 586 hộ dân chưa nhận tiền đền bù, tương ứng với quãng đường cần giải phóng mặt bằng là 2,7km. Đây cũng là huyện có số hộ dân không nhận tiền đền bù nhiều nhất trong tỉnh.

Trung tuần tháng 9-2007, Thường vụ Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Hoà Bình đã họp và quyết định giao cho Bộ CHQS tỉnh Hoà Bình cùng với địa phương tổ chức, theo dõi, đôn đốc việc giải phóng mặt bằng tại địa bàn huyện Kim Bôi. Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, cơ quan quân sự tỉnh đã thành lập 5 tổ công tác xuống địa bàn để thâm nhập thực tế, tiến hành công tác vận động quần chúng. Qua nắm bắt tình hình trong nhân dân, cơ quan quân sự tỉnh đã phát hiện ra những thiếu sót trong quá trình giải phóng mặt bằng, khiến người dân không hợp tác với chính quyền địa phương và đơn vị thi công. Từ những thực tế ở cơ sở, Bộ CHQS tỉnh đã cùng cấp uỷ, chính quyền địa phương kiến nghị điều chỉnh lại phương án trên cơ sở giữ nguyên giá đất đền bù, chỉ điều chỉnh một cách linh hoạt các vấn đề về chính sách theo hướng tôn trọng các lợi ích chính đáng của nhân dân.

Những vướng mắc từng bước đã được tháo gỡ. Chỉ trong vòng một tháng, đã có 568/586 hộ của huyện Kim Bôi đồng ý nhận tiền đền bù và tự di dời trả lại mặt bằng cho đơn vị thi công. 18 hộ còn lại chưa nhận tiền đền bù vì những lý do riêng trong nội bộ gia đình, nhưng cũng đã cam kết bàn giao mặt bằng và không cản trở đơn vị thi công. Hiện nay, trên các đoạn bị ách tắc trước đây ở huyện Kim Bôi đều đã được đơn vị thi công triển khai phương tiện bắt đầu thi công.

Ba biện pháp sát thực, hiệu quả

Trong một thời gian ngắn cơ quan quân sự tỉnh đã tập trung lực lượng cùng cấp ủy, chính quyền địa phương giải quyết xong tình trạng khiếu nại phức tạp ở huyện Kim Bôi, đó là một thành tích đáng khen ngợi. Qua trao đổi với Đại tá Bùi Đình Phái, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Hòa Bình người trực tiếp theo dõi, chỉ đạo lực lượng vũ trang tỉnh tham gia vận động nhân dân, chúng tôi được biết, cơ quan quân sự tỉnh đã cùng địa phương triển khai ba biện pháp cơ bản để tiến hành vận động nhân dân.

Trước hết là việc nắm chắc tâm tư nguyện vọng của nhân dân: Để thực hiện được việc này, cơ quan quân sự tỉnh đã tổ chức các đoàn công tác đến từng hộ gia đình để nghe người dân trình bày nguyện vọng. Tất cả ý kiến của nhân dân được đoàn công tác ghi nhận. Trong vòng gần một tháng, cả 586 hộ gia đình đều được trực tiếp trình bày ý kiến của mình với đoàn công tác. Trên cơ sở ý kiến của nhân dân, đoàn công tác đã kiến nghị với Tỉnh uỷ, UBND tỉnh tiến hành điều chỉnh phương án đền bù, trong đó có sự ưu đãi đối với các gia đình chính sách. Các quyền lợi hợp pháp của nhân dân được tôn trọng và xem xét thỏa đáng. Tuy nhiên, để bảo đảm công bằng, chính sách giá đền bù vẫn được giữ nguyên như thời điểm ban đầu xác lập phương án. Các phương án đền bù được phổ biến rộng rãi tới nhân dân thông qua các cuộc họp tại khu dân cư và các phương tiện thông tin đại chúng. Chính từ sự lắng nghe ý kiến của nhân dân, đã khiến người dân nhận thấy mình được tôn trọng, quyền lợi của mình được thể hiện minh bạch, do đó đã chuyển biến về mặt nhận thức và đồng ý hợp tác với ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng.

Để chuẩn bị lực lượng tiến hành công tác vận động quần chúng, trong vòng một tháng, cơ quan quân sự tỉnh đã tổ chức, giáo dục chính trị đối với gần 400 quân nhân dự bị trên địa bàn hai huyện Yên Thủy và Kim Bôi. 12 trung đội dân quân cơ động, vừa làm công tác vận động quần chúng, vừa sẵn sàng bảo vệ thi công. Lực lượng thường trực của tỉnh huy động 175 cán bộ, chiến sĩ đi huấn luyện dã ngoại, kết hợp làm công tác vận động quần chúng tại các địa bàn phức tạp. Cơ quan chính trị của tỉnh tổ chức chiếu phim, nói chuyện thời sự, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao với các địa phương . Nội dung tuyên truyền tập trung vào phổ biến chính sách của Đảng, Nhà nước trong đền bù, giải phóng mặt bằng, ý nghĩa, lợi ích của tuyến đường Hồ Chí Minh… Các hoạt động trên đã có tác động mạnh đến nhận thức của nhân dân.

Sau khi thống nhất về phương án, các địa phương bắt đầu chi trả tiền đền bù cho nhân dân. Cơ quan quân sự tỉnh đã cùng địa phương tổ chức các đoàn công tác tiếp tục vận động nhân dân đến nhận tiền. Đây là thời điểm được coi là nhạy cảm nhất trong cả quá trình vận động. Trong các đoàn công tác có đầy đủ các ngành, các cấp tham gia và được xác định rất cụ thể, đối tượng thuộc ngành nào thì ngành đó đứng ra làm công tác vận động. Để bảo đảm cho công tác vận động có hiệu quả, các đối tượng cũng được phân loại cụ thể. Lực lượng dân quân, tự vệ, dự bị động viên sau khi được học tập chính sách của Đảng, Nhà nước, đã được giao nhiệm vụ về thuyết phục gia đình mình nhận tiền đền bù, bàn giao mặt bằng. Việc chi trả tiền đền bù cho dân được tổ chức cơ động, linh hoạt. Người dân có thể đến nhận tiền bất kể thời điểm nào cũng được đáp ứng đầy đủ. Có nhiều hộ dân đã được nhận tiền đền bù tại nhà. Những vướng mắc nảy sinh đều được giải quyết tại chỗ theo nguyên tắc "mềm dẻo, kiên quyết". Kết quả, chỉ trong vòng 10 ngày (từ ngày 20 đến 30-10-2007) đã có gần 570 hộ dân đến nhận tiền đền bù, đồng ý di chuyển, trao trả mặt bằng cho đơn vị thi công. Khi chúng tôi đến thôn Om Làng, xã Cao Dương (Kim Bôi) thì thấy các hộ gia đình trong diện giải tỏa, đều vui vẻ nhận tiền đền bù và tự tay dỡ nhà chuyển đến nơi ở mới. Ông Nguyễn Văn Trể, trú tại thôn Om Làng nói với chúng tôi: "Nhà tôi phải giải tỏa hơn 3.000m2 đất, toàn bộ nhà cửa và công trình phụ phải dỡ bỏ, di dời đi nơi khác, nhưng cả gia đình đều vui vẻ. Trước đây, thôn Om Làng chúng tôi chỉ có con đường nhỏ, nhân dân đi lại rất khó khăn. Ngày nay, Đảng, Nhà nước làm cho con đường lớn tiện lợi cho kinh tế, xã hội phát triển thì mình có thiệt một chút cũng vui lòng…". Chị Nguyễn Thị Hà cũng ở thôn Om Làng thì vui ra mặt, bởi chị vừa mở được một cửa hàng tạp hóa khá lớn. Chị nói: "Trước đây nhà tôi quanh năm quần quật với mảnh vườn, thửa ruộng, nhưng cũng chỉ đủ ăn. Nay nhờ được Nhà nước đền bù, tôi đã làm được nhà mới, mở được cửa hàng, thu nhập khá hơn hẳn việc làm vườn mà lại đỡ vất vả…". Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, hầu hết người dân thôn Om Làng đều có suy nghĩ như ông Trể, chị Hà…

Khi tuyến đường Hồ Chí Minh được hoàn thành, chắc chắn sẽ thúc đẩy kinh tế, xã hội của cả một vùng rừng núi tỉnh Hòa Bình phát triển. Lợi ích do đường Hồ Chí Minh đem lại đã quá rõ và đa số nhân dân đều hiểu được lợi ích ấy. Tuy nhiên, cũng còn một số người lợi dụng vào chính sách đền bù của Đảng, Nhà nước để đưa ra những đòi hỏi phi lý. Chính vì thế, việc nắm bắt tư tưởng của nhân dân, công khai minh bạch chính sách, phương án đền bù, phân tích cho nhân dân thấy rõ được những quyền lợi hợp pháp của họ, đồng thời đáp ứng các quyền lợi chính đáng của nhân dân thì chắc chắn sẽ hạn chế nảy sinh những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng. Chúng tôi cho rằng các địa phương khác cũng nên tham khảo những kinh nghiệm của Hòa Bình để bổ sung vào các phương án giải phóng mặt bằng của địa phương mình sao cho thiết thực, hiệu quả.

TRẦN ANH TUẤN