Dấu vết đàn voi để lại trên cánh đồng 75.

Từ năm 2005 đến nay, cứ vào thời điểm lúa hè thu làm đòng, cây bắp chắc hạt, cây đậu cho trái là đàn voi rừng lại gây ra những vụ phá phách ở buôn Ba Na, xã Ia Jlơi, huyện Ea Súp (Đắc Lắc). Tuy chúng chưa tấn công người như đàn voi dữ ở Bình Thuận mấy năm trước, nhưng đàn voi rừng này đã cướp đi miếng ăn của hàng chục hộ nông dân nghèo.

Cuối tháng Bảy đầu tháng Tám, tiết trời Ea Súp không còn oi nóng ngột ngạt như những ngày nắng hạn, nhưng lại thất thường, chợt nắng, chợt mưa, làm cho hành trình từ thành phố Buôn Ma Thuột tới buôn Ba Na của chúng tôi thêm vất vả.

Mãi xế chiều, chúng tôi mới tới trụ sở UBND xã Ia Jlơi. Theo tổng hợp nhanh của chị Hoàng Thị Hải Yến, Phó chủ tịch UBND xã, diện tích cây trồng bị đàn voi phá hoại, ở các thôn 5, thôn 6 và buôn Ba Na khoảng 5,4ha. Chị Yến lo ngại: “Năm ngoái, chừng giữa tháng Tám, khi lúa hè thu đỏ đuôi, voi mới phá. Năm nay, đầu tháng Bảy, lúa mới làm đòng đàn voi đã kéo về, số lượng lại đông hơn. Xã đang thống kê những hộ thiệt hại nặng, đề nghị huyện hỗ trợ giống và cứu đói cho bà con”. Buôn Ba Na nằm sát bìa rừng-do Lâm trường Rừng Xanh (nay là Công ty lâm nghiệp Rừng Xanh) quản lý. Theo lời buôn trưởng Y Rếch thì buôn Ba Na hiện có 84 hộ, hơn 500 nhân khẩu thuộc 7 dân tộc anh em, với diện tích đất canh tác hơn 100ha, chủ yếu là lúa nước làm một vụ hè thu, trong năm chỉ sản xuất được một vụ nên thu nhập của bà con buôn Ba Na thuộc diện thấp nhất xã Ia Jlơi. Trong 84 hộ, chỉ có 4 hộ thoát nghèo, 80 hộ còn lại đang sống ở mức nghèo. Hằng năm, chính quyền địa phương và bộ đội Biên phòng Đắc Lắc phải tổ chức nhiều đợt cứu trợ cho bà con.

Trên đường dẫn chúng tôi ra cánh đồng 75, nơi mấy đêm trước đàn voi rừng kéo vào phá lúa, anh Lê Văn Hữu, phó buôn cho biết: “Cả tháng nay, hằng đêm buôn Ba Na huy động hơn hai trăm người thức canh cánh đồng, ngăn không để đàn voi giành mất miếng ăn!”. Cánh đồng 75, nằm sát buôn Ba Na, trước đây chỉ rộng 75ha, nay rộng đến 300ha. Ngoài ruộng lúa của bà con buôn Ba Na, đây còn là vùng sản xuất chính của người dân một số thôn, buôn khác trong xã. Do nằm liền kề rừng nên cánh đồng rất dễ bị đàn voi tấn công, vì thế “cuộc chiến” giữ ruộng lúa, rẫy bắp của bà con thêm vất vả. Những năm trước, đàn voi chỉ chừng hơn 20 con chúng còn biết sợ người, chỉ cần đốt lửa, khua gõ xoong, chảo, dùng loa phóng thanh là có thể đuổi được voi trở lại rừng. Nhưng đến năm nay, các biện pháp trên đã không còn tác dụng. Ngay cả thôn trưởng Y Rếch, người có nhiều kinh nghiệm đuổi voi nay cũng tỏ ra bất lực: “Năm nay voi về đông quá, có tới bốn chục con lớn bé. Chúng rú vang động từ bìa rừng, rồi ào ào xông vào ruộng lúa, rẫy bắp, vừa ăn vừa giày xéo. Mọi người đến xua đuổi, chúng chẳng biết sợ, đành nhìn chúng ăn no, phá chán rồi bỏ đi. Nhiều lúc bị đàn voi hung lên đuổi lại, đành bỏ ruộng chạy lấy người!”.

Để canh chừng đàn voi lì lợm, ngăn không cho chúng vào ruộng lúa, hơn một tháng nay, người dân buôn Ba Na đã phải chặt cây và mua bạt dựng 14 chòi canh rẫy, mỗi chòi cách nhau chừng 50 mét chạy dọc bìa rừng - nơi giáp ranh rừng với cánh đồng 75. Tối tối, các hộ cử thanh niên trai tráng ra chòi rẫy thức canh voi, mỗi chòi 3-5 người. Khi phát hiện voi là các chòi rẫy báo hiệu cho nhau để tập hợp lực lượng cùng xua đuổi bằng cách dùng đèn pin dọi vào mắt voi, dùng loa phóng thanh, gõ những vật dụng phát tiếng, thậm chí hò hét... Bà con buôn Ba Na đã dùng hết phương cách, huy động tối đa lực lượng, có khi lên đến vài trăm người, vậy mà nhiều đêm đàn voi vẫn xông vào rẫy lúa phá hoại. Tối ngày 20-7-2008, đàn voi giẫm nát 5 sào lúa của gia đình ông Chu Văn Côn và đập tan tành chòi canh rẫy, may mà trong chòi không có người, nếu có thì chẳng biết hậu quả sẽ ra sao! Mấy đêm sau, đàn voi lại kéo vào ruộng lúa của gia đình các ông Y Ngờ và Chu Văn Bình phá nát 8 sào. Dấu vết đàn voi sau những lần phá phách là ruộng lúa nát bét, phân voi vương vãi, dấu chân chi chít, nhiều dấu chân voi có đường kính tới gần 40cm; ở những chòi canh rẫy bị đàn voi quật đổ còn vương lại những manh chiếu, mảnh chăn, màn bị chúng xé nát.

Theo thống kê của buôn Ba Na, đến thời điểm này, hàng chục hộ dân có ruộng lúa, rẫy bắp bị voi phá hoại đang lâm vào cảnh thiếu đói và vụ hè thu này họ trắng tay. Hàng trăm hộ khác có ruộng lúa, rẫy bắp, đậu ở buôn Ba Na và các thôn khác trong xã Ia Jlơi đêm đêm thấp thỏm, lo âu. Theo chúng tôi, để tránh tình trạng đàn voi rừng tàn phá mùa màng, cách tốt nhất là phải dịch chuyển dân cư và vùng sản xuất ra xa rừng, trả lại môi trường sống cho đàn voi.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH và NGUYỄN TIẾN ĐẠT