Diệu kỳ "đất thép"

Củ Chi- "đất thép thành đồng" nằm cách trung tâm thành phố Hồ Chí Minh khoảng 30km về phía Tây Bắc, nơi đây một thời là nỗi kinh hoàng cho quân xâm lược Pháp và Mỹ bởi những "làng ngầm" trong lòng đất, nơi ghi dấu những chiến tích diệu kỳ của quân và dân ta.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, các chiến sĩ cách mạng ẩn náu dưới những căn hầm bí mật trong vùng địch hậu, được nhân dân che chở, bảo vệ nên họ vẫn chiến đấu tiêu diệt kẻ thù mà ít bị chúng phát hiện. Tuy nhiên, nhược điểm chí mạng của những căn hầm bí mật ấy là nếu bị lộ sẽ không có lối thoát. Để khắc phục nhược điểm trên, quân và dân Củ Chi đã tìm ra giải pháp kéo dài những căn hầm bí mật nối thông nhau và trổ lên mặt đất bằng nhiều cửa kín để vừa trú ẩn, vừa đánh địch và khi cần có thể thoát khỏi chỗ nguy hiểm đến nơi an toàn.

Một căn hầm ngầm trong lòng địa đạo Củ Chi (ảnh: Internet).

Địa đạo ra đời từ đó và trở thành "làng ngầm" đánh địch trong lòng đất, bao gồm hệ thống địa đạo chạy ngoắt ngoéo như mạng nhện, tổng chiều dài khoảng 250km, có các đường "xương sống" tỏa ra vô số nhánh dài, ngắn, thông với nhau hoặc độc lập chấm dứt tùy theo địa hình, có nhiều nhánh tỏa ra sông Sài Gòn để khi nguy cấp có thể vượt sông sang vùng căn cứ Bến Cát (Bình Dương). Liên hoàn trong địa đạo có cả các hầm rộng nghỉ ngơi sau chiến đấu, có nơi dự trữ vũ khí, lương thực, thực phẩm, giếng nước, bếp Hoàng Cầm, phòng làm việc của chỉ huy, hầm nuôi dưỡng thương binh, hầm chữ A vững chắc… Tất cả đã làm nên nghệ thuật quân sự độc đáo, một "làng ngầm" bền vững ở Củ Chi. Vì thế, các hoạt động dường như vẫn diễn ra bình thường trong lòng đất và "cuộc chiến trong lòng đất" đã khiến kẻ thù bao phen khiếp sợ.

Đến Củ Chi, ngoài hệ thống địa đạo, chúng tôi còn được nghe giới thiệu về các làng chiến đấu trên mặt đất nhằm ngăn cản bước tiến của quân thù. Ông Huỳnh Văn Chịa (Năm Chịa)-cố vấn Ban giám đốc khu di tích lịch sử địa đạo Củ Chi, người trực tiếp tham gia đào và chiến đấu trong địa đạo nhiều năm, kể lại: Các làng chiến đấu được Mỹ-ngụy coi là các "bãi tử địa" vì xung quanh làng đều bố trí hệ thống chông nổi, chông chìm, hố đinh, mìn chống tăng, thủ pháo, lựu đạn… Riêng lối cổng làng để ngỏ phía ngoài, vào sâu bên trong là hàng loạt các hố chông kẹp nách mà chỉ người trong làng mới tránh được. Ròng rã nhiều năm, Củ Chi-cửa ngõ phía Tây Bắc Sài Gòn luôn tạo nên những bất ngờ khiến quân thù hoang mang, lo sợ.

Không chỉ chúng tôi mà rất nhiều du khách đến Củ Chi đều chưa hiểu khối lượng đất đào lên của hơn 250km địa đạo được chuyển đi đâu để đối phương không phát hiện ra? Ông Năm Chịa giải thích: "Với hơn 500.000 tấn bom, đạn đã trút xuống Củ Chi, tính trung bình cứ 1m² đất nơi đây gánh chịu 3kg mảnh bom, đạn và 1,24g chất độc hóa học, trong đó chất độc đi-ô-xin… Chỗ nào ở Củ Chi cũng có hố bom, hố pháo và chính những hố bom, hố pháo ấy được quân-dân ta lợi dụng đổ đất; nếu chưa hết thì cưa những trái bom không nổ gom lại lấy thuốc, sau đó dùng dây kích nổ tạo nên những hố bom giả để đổ bằng hết số đất dư. Còn những nơi gần sông, suối thì đổ ra sông… Cứ như vậy, cả làng vừa chiến đấu, vừa đào địa đạo, mọi sinh hoạt vẫn diễn ra chẳng khác gì trên mặt đất".

Quả là một nét độc đáo trong nghệ thuật quân sự, một kỳ quan đánh giặc có một không hai, thể hiện ý chí kiên cường, bất khuất của vùng "đất thép", một biểu tượng rực rỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Hệ thống địa đạo, "bãi tử địa" và các làng chiến đấu đã giành thắng lợi to lớn trong 21 năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Theo thống kê, quân và dân Củ Chi đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 20 nghìn tên địch, bắn rơi 256 máy bay, phá hủy hơn 5 nghìn xe tăng, xe thiết giáp và nhiều phương tiện chiến tranh khác. Huyện Củ Chi vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân, được Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam tặng danh hiệu "Đất thép thành đồng", 13 xã và 28 cá nhân được tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân, 715 Mẹ Việt Nam anh hùng, 1.800 dũng sĩ diệt Mỹ...

Giờ đây "vùng trắng" bị hủy diệt đã hồi sinh. Đường nhựa chạy thẳng vào khu di tích; bao quanh vùng địa đạo năm xưa là ruộng vườn xanh tươi cùng những xóm làng đông vui, sầm uất. Khu căn cứ địa đạo Củ Chi xứng đáng là Khu di tích lịch sử văn hóa quốc gia, trở thành nơi giáo dục truyền thống của các thế hệ người Việt Nam và sự kính phục của bạn bè thế giới. Khu Đền tưởng niệm liệt sĩ và đồng bào được tạo dựng trở thành quần thể kiến trúc hiện đại, trang nghiêm, ghi danh 44.357 liệt sĩ hy sinh tại chiến trường Sài Gòn-Gia Định trong các cuộc kháng chiến giải phóng và làm nghĩa vụ quốc tế.

Rời Củ Chi khi bóng chiều sắp ngả, tôi vẫn nghe vang vọng lời hô "Xin thề" trong lễ kết nạp Đoàn, Đội của các thanh, thiếu niên. Thoảng đâu đây mùi hương thơm ngát, thành kính tỏa ra từ Đền tưởng niệm Bến Dược thiêng liêng như muốn níu chân du khách. Trong tôi dâng trào niềm xúc động xen lẫn tự hào về vùng đất "Thành đồng Tổ quốc". Chúng tôi càng hiểu thêm về sự vĩ đại, phi thường, độc đáo từ trong chính những đường hầm bình dị, dọc ngang dưới lòng đất.

HOÀNG ĐÌNH THÀNH