Đi tìm và hy vọng

QĐND - Hễ có ai tìm thấy phần mộ của người thân thì y như rằng bà và các con lại ôm nhau khóc. Hễ có bóng dáng người lính nào đi qua nhà là  nước mắt bà lại rơi và ùa vào ôm lấy những kỷ vật của chồng. Bốn mươi năm, chiếc võng bạt, bộ quần áo quân phục, hàng trăm lá thư và hai cuốn nhật ký của Thiếu úy Liệt sĩ Đoàn Anh Thông, chồng bà vẫn cùng bà tâm sự.

SỰ HY SINH THẦM LẶNG

Chiến tranh qua đi gần 40 năm. Có nhiều lý giải cho sự hy sinh và lòng chung thủy của con người sống trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh. Tôi thì cho rằng, khi con người ta ý thức được sự sống thì cuộc sống sẽ dạy con người ta biết sống đẹp hơn.

“Bố tôi bị giặc giết mất xác, rồi chồng tôi cũng thế, bao năm rồi chẳng biết giờ họ nằm nơi đâu? nhưng…”. Câu nói ngẹn lại trong nước mắt nhạt nhòa òa xuống quầng mắt khắc khoải của bà Lê Thị Chạy, vợ Liệt sĩ Đoàn Anh Thông thôn Thanh Khê, xã Nam Cường, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, làm không gian lặng đi khi chúng tôi tìm về gia đình bà.

Ông Đoàn Anh Thông nhập ngũ năm 1965, cũng như rất nhiều mối tình thời chiến, trang thư là kênh duy nhất gắn người lính và cô gái làng hiểu nhau để đến năm 1968 ông bà cưới nhau. Theo lời bà Chạy thì sau đêm tân hôn, chồng bà phải trở lại đơn vị chiến đấu ngay. Nỗi nhớ chồng và cảm giác lần gặp nào cũng có thể là lần cuối cùng đã kéo bước chân bà chạy dọc theo địa chỉ trong thư của chồng trên các mặt trận.

Gia đình bà Chạy bên những kỷ vật của liệt sĩ Đoàn Anh Thông.

Đọc lá thư cuối cùng 16-11-1971 của ông gửi cho bà mà chúng tôi không khỏi xúc động. Bà nói thêm: “Đêm cuối cùng chúng tôi còn thấy nhau  giữa cơn bão khủng khiếp tháng 8-1971, và cũng chính trong đêm hôm ấy, ông đã kịp để lại cho tôi đứa con”. Bà nhìn sang con trai Đoàn Nam Phong rồi lại nhìn lên di ảnh ông.

Từ lá thư ngày 16-11-1971 đến sau năm 1975 bà không nhận được tin tức gì của chồng nữa. “Chiến tranh ác liệt, lấy đâu ra thời gian biên thư…”, bà nghĩ thế. Năm 1972 bà sinh con. Nuôi con đã vất vả vậy mà tai họa lại giáng xuống nhà bà. Khi con trai chưa tròn tuổi thì bố chồng bị ngã từ trên mái nhà xuống trong lần dọi lại mấy viên ngói hỏng và cụ nằm liệt giường cho tới khi chết.

Nuôi con trong mòn mỏi tin chồng. Vậy mà sau đại thắng 1975 bà vẫn không có tin tức gì của chồng.

ĐI TÌM VÀ HY VỌNG  

“Nếu như tôi còn sống không tìm thấy hài cốt của ông, thì khi tôi chết đi, con tôi, cháu tôi và những thế hệ sau này càng khó khăn trong việc tìm kiếm”. Đó là những câu nói đầu tiên khi bà nói về hành trình đi tìm mộ ông.

Năm 1975, khi những người ít ỏi trong lứa tuổi xuân năm ấy trở về quê, bà đã gặp được ông Trần Văn Hoạt, quê ở Hải Hậu, biết rằng chồng mình đã hy sinh. Chính ông Hoạt là người trực tiếp chôn cất Liệt sĩ Đoàn Anh Thông, và cũng phải sau đó gần 1 năm, nhờ sự xác minh của đồng đội bà mới nhận được giấy báo tử.

Bom đạn chiến tranh đã khiến sự minh mẫn của ông Hoạt giảm sút. Theo như lời kể của ông Hoạt thì Liệt sĩ Đoàn Anh Thông hy sinh ở Đường 9 Nam Lào, ông đã anh dũng hy sinh cùng 5 pháo thủ khác vào chiều 26-11-1971. Năm 1994, khi con trai đã lớn, cả hai mẹ con bà lại “Nam tiến” trong hành trình tìm kiếm hài cốt chồng.

Anh Phong kể: “Biết được hai mẹ con tôi đi tìm hài cốt của cha nên đến đâu người ta cũng nhiệt tình giúp đỡ, khổ nỗi giữa trùng trùng đồi núi ấy biết đâu mà tìm, thế nên đành quay ra. Năm 2004, nghe có Nhà ngoại cảm Năm Nghĩa, hai mẹ con mừng vội đi tìm, nhưng tất cả vẫn vô vọng. Đến năm 2009, khi ông Hoạt nhớ thêm được mấy chi tiết nữa về cha tôi, đại để là khi chết thì 6 người trên mâm pháo đó được chôn thành 2 hàng, trên túi áo của cha tôi vẫn còn chiếc bút, vì cha bị mảnh bom găm vào bụng nên trên bụng có cái bát úp lên… hình như… gần xã Dân Hóa - Tuyên Hóa - Quảng Bình… Hai mẹ con tôi lại tiếp tục đi tìm, nhưng lại vô vọng…”.

Giờ này, bên những di vật của Liệt sĩ Đoàn Anh Thông vẫn đẫm nước mắt. Nước mắt trước một hành trình sống, đi tìm và hy vọng…

Bài và ảnh: Ngô Tiến Mạnh