Đường 20-Quyết Thắng bị xuống cấp và bị cây rừng che kín lối đi.

Năm 2007, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 123/2007/QĐ-TTg về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử đường Hồ Chí Minh-Đông Trường Sơn. Sự kiện này đánh thức tiềm năng du lịch lịch sử đường Hồ Chí Minh. Nhiều tên núi, tên sông, tên làng trên "con đường huyền thoại" đã trở thành “địa chỉ đỏ”. Thế nhưng, trong chuyến công tác dọc đường Hồ Chí Minh vừa qua, phóng viên Báo Quân đội nhân dân phát hiện có rất nhiều điểm di tích bị xâm hại và xuống cấp.

Đường Trường Sơn huyền thoại thì ai cũng biết và trong bất kỳ "tua" du lịch đường Hồ Chí Minh nào, du khách đều yêu cầu được đi thăm điểm khởi nguồn đã chia đường Trường Sơn thành hai nhánh Đông-Tây. Địa điểm đó nằm khoảng giữa bến phà Xuân Sơn và bến phà Nguyễn Văn Trỗi thuộc địa phận huyện Bố Trạch (Quảng Bình). Trước đây, nơi đây đã được dựng bia kiên cố, ghi rõ: Đây là di tích lịch sử thuộc cụm di tích lịch sử cấp quốc gia đường Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, sau một thời gian dãi dầu mưa nắng, bia đánh dấu nơi khởi nguồn chia đường Trường Sơn thành hai nhánh đã bị xuống cấp. Đáng nói nhất là không biết do con người hay do thiên nhiên, toàn bộ phần chú thích về vị trí, lịch sử của nơi khởi nguồn này đã bị xoá đi gần hết. Do không có hệ thống biển chỉ dẫn, các đoàn du lịch nếu không có hướng dẫn viên đi cùng thì không thể biết được vị trí của những tấm bia ghi đậm giá trị lịch sử. Thậm chí khi đã tìm được vị trí bia cũng khó biết được trên đó ghi gì. Vì, toàn bộ nội dung bia đã bị bóc, xóa. Ngay cả đoàn phóng viên chúng tôi đã xác định được toạ độ nhưng cũng phải rất vất vả mới tìm ra tấm bia này.

Tấm bia đánh dấu nơi đường Trường Sơn chia làm hai nhánh Đông-Tây đã bị xuống cấp trầm trọng.

Từ địa điểm khởi nguồn nói trên, chúng tôi đi dọc đường 20-Quyết Thắng. Đây là một trong những con đường "huyền thoại của huyền thoại", là con đường huyết mạch, nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn. Trong những năm giặc Mỹ đánh phá miền Bắc, chúng đã tập trung đánh phá cực kỳ khốc liệt các trọng điểm trên đường 20 như cua chữ A, đèo Phu-la-nhích, ngầm Ta Lê, km12, km16... biến nơi đây thành các "tọa độ lửa" hòng ngăn chặn sự chi viện của hậu phương cho tiền tuyến. Hàng vạn bộ đội, công nhân, dân công hỏa tuyến, TNXP, đồng bào các dân tộc trên tuyến đường này đã chiến đấu và lao động quên mình để bảo đảm thông tuyến. Ngày nay, đường 20 dường như đang rơi vào quên lãng, xuống cấp trầm trọng. Những người dân sống ven đường cho biết, cách đây mấy năm, đã có một dự án cải tạo, nâng cấp nhưng có lẽ do thiếu kinh phí nên đường chỉ được sửa chữa một đoạn từ Xuân Sơn lên đến khu vực Hang Tám Cô và không thấy ai đến sửa nữa. Trên thực tế, đây không chỉ là một tuyến đường mang trong mình bao chiến công huy hoàng, mà còn là một con đường rất có giá trị trong xóa đói, giảm nghèo cho đồng bào; phát triển tiềm năng du lịch. Hiện tại, các "tua" du lịch do các đơn vị, doanh nghiệp tổ chức cũng chỉ đi đến khu vực Hang Tám Cô là phải quay lại vì đường rất xấu, không đi được. Một địa chỉ tâm linh khác là "Miếu Cô Sặng" cũng nằm trên đường 20, cách Hang Tám Cô không xa, nhưng du khách thường không đến được do chất lượng đường chưa bảo đảm.

Hệ thống đèn chiếu sáng của "Tượng đài TNXP chống Mỹ cứu nước" bị tháo dỡ hoặc làm biến dạng.

Địa điểm thứ ba bị xuống cấp và xâm hại là khuôn viên "Tượng đài TNXP chống Mỹ, cứu nước" được xây dựng ngay bên cạnh đường Hồ Chí Minh, điểm rẽ vào khu danh thắng Phong Nha - Kẻ Bàng. Do vị trí đẹp nên nơi đây có rất nhiều đoàn tham quan, du khách ghé thăm. Tượng đài được xây đẹp, hoành tráng nhưng vì điểm nền hơi thấp nên dễ bị ngập nước và rêu mốc phủ kín. Điều đáng trách là toàn bộ hệ thống đèn chiếu sáng quanh tượng đài (vừa chiếu sáng, vừa có chức năng thẩm mỹ), cái bị lấy cắp, cái bị phá hoại làm cho méo mó.

Năm ngoái, khi có ý kiến phản ánh về tình trạng này, Tỉnh đoàn Quảng Bình (cơ quan quản lý tượng đài) đã cho rằng: Mấy năm trở lại đây, một phần đường Hồ Chí Minh đi qua đoạn Xuân Sơn-Bùng có cao trình cao hơn phần nền móng của tượng đài nên khu vực tượng đài dễ bị ngập khi mưa lũ (tượng đài được thiết kế xây dựng trước khi có đường Hồ Chí Minh hiện nay đi qua). Năm 2006, khi hoàn lưu của cơn bão số 2 gây ra hậu quả nặng nề ở nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, thì tượng đài bị ngập trong nước lũ nhiều ngày dẫn đến phần tường rào phía sau nhà trưng bày hiện vật bị nước xói, gây nứt. Năm 2007, tỉnh Quảng Bình lại phải hứng chịu nhiều trận lũ lụt lớn, một số hạng mục của tượng đài bị ngập sâu, gây thiệt hại đáng kể, tượng đài bị xuống cấp. Bên cạnh đó, việc tổ chức quản lý, bảo vệ tượng đài chưa tốt. UBND tỉnh Quảng Bình đã bố trí một nhân viên bảo vệ, nhưng thiếu kiểm tra, nhắc nhở nên nhân viên này làm việc chưa hết trách nhiệm, để một số thiết bị, hiện vật bị hư hỏng, bụi phủ. Hơn nữa, Tỉnh đoàn không có kinh phí để bảo dưỡng thường xuyên đối với tượng đài, nên nhiều hạng mục công trình và hiện vật bị xuống cấp ngày càng nặng hơn. Cơ quan chủ quản đã hứa hẹn nhiều biện pháp sửa chữa, nhưng chưa được khắc phục triệt để.

Khu vực trồng hoa và cây lưu niệm của Nghĩa trang Thọ Lộc thành rừng thông.

Điểm cuối cùng trên chặng đường mà chúng tôi dừng chân là Nghĩa trang Thọ Lộc. Đây là nơi an nghỉ của các liệt sĩ TNXP, dân công hoả tuyến, công nhân giao thông. Rất nhiều ngôi mộ chưa xác định được tên tuổi của liệt sĩ... Nghĩa trang Thọ Lộc là một địa chỉ du lịch tâm linh, rất nhiều người qua lại viếng thăm. Tuy nhiên, khi chúng tôi đến đây thắp hương thì bác bảo vệ cho biết: Thời gian gần đây, có một nhóm người xưng là công nhân lâm trường đến nói rằng: Khu vực Nghĩa trang Thọ Lộc là đất lâm trường. Mặc cho nhân viên bảo vệ phản đối, họ đem thông vào trong khuôn viên nghĩa trang để trồng. Họ cho rằng, khu đất này đã được quy hoạch để làm rừng thông (trước đó, theo quy hoạch thì đây là khu trồng hoa và cây lưu niệm của nghĩa trang). Vụ việc gây tranh cãi này đã được phản ánh lên chính quyền địa phương nhưng chưa được giải quyết. Đến nay, những cây thông non đã có chiều cao trung bình khoảng 2 mét, thực sự biến khu vực này thành rừng và gần như "lấp" kín khu nghĩa trang.

Năm 2009 là năm cả nước tổ chức kỷ niệm 50 năm ngày truyền thống của Bộ đội Trường Sơn. Chắc chắn rằng, số lượng khách du lịch đến tham quan "con đường huyền thoại" sẽ tăng lên gấp bội. Qua những gì "mắt thấy, tai nghe" khi đi qua một số điểm trên đường Hồ Chí Minh, chúng tôi đề nghị cơ quan chức năng và chính quyền các cấp sớm có biện pháp khắc phục tình trạng xuống cấp và bị xâm hại của các cụm di tích. Đó cũng là một việc làm thiết thực để tưởng nhớ các anh hùng, liệt sĩ đã ngã xuống và là hành động tri ân đối với các thế hệ bộ đội, TNXP, dân công hỏa tuyến, công nhân giao thông và đồng bào các dân tộc đã đóng góp công sức để làm nên đường Hồ Chí Minh huyền thoại trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; xứng đáng với giá trị lịch sử của con đường.

Bài và ảnh: Hồng Hải