Trong nửa đầu tháng 9, tại Trung tâm Hội nghị quốc gia Mỹ Đình đã diễn ra triển lãm trưng bày các phương án kiến trúc nhà Quốc hội do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng nhà Quốc hội và Hội trường Ba Đình (mới) - Bộ Xây dựng tổ chức. 17 phương án được mang đến đây đã qua vòng chấm tuyển của Ban giám khảo với một giải A và 4 giải khuyến khích, nay trưng bày để thu

Phương án L787, giải A

nhận ý kiến đóng góp của nhân dân, của các nhà khoa học. Dù còn phải qua nhiều vòng lựa chọn nữa người ta mới biết chắc rằng liệu có phương án nào trong số 17 phương án ấy được sử dụng để xây dựng nhà Quốc hội hay không, nhưng qua những mô hình, phác thảo, thuyết trình của các tác giả mang đến triển lãm này đã giúp người xem có những cái nhìn ban đầu về quy mô, tầm quan trọng của một công trình kiến trúc mang tầm cỡ quốc gia.

Những yêu cầu đặt ra

Phương án quy hoạch, xây dựng nhà Quốc hội tại lô D khu Trung tâm chính trị Ba Đình đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thống nhất tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XI với yêu cầu nhà Quốc hội phải là công trình tiêu biểu cho thời kỳ phát triển mới của đất nước, là biểu tượng cho sự tập trung ý chí và nguyện vọng của toàn dân, đồng thời cũng là biểu tượng của một nước Việt Nam tự do, yêu hòa bình, sẵn sàng hợp tác với bạn bè quốc tế. Phương án xây dựng nhà Quốc hội phải gắn với phương án bảo tồn di tích lịch sử, kết hợp hài hòa với không gian, cảnh quan kiến trúc của khu vực. Theo đó, nhà Quốc hội mới sẽ được xây dựng trong khu vực quy hoạch 22ha, trên khuôn viên của Hội trường Ba Đình hiện nay với diện tích 1,2ha, trong đó diện tích xây dựng tòa nhà là 0,8ha; mật độ xây dựng 32%, chiều cao tối đa 30m. Nhà Quốc hội mới sẽ có phòng họp chính 800 chỗ, phòng họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Trung tâm báo chí và có thể có sân đỗ cho trực thăng tại gác thượng...

Từ những yêu cầu như vậy, từ tầm nhìn của một nhà kiến trúc GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính, Chủ tịch Hội đồng Kiến trúc, Hội KTS Việt Nam cho rằng: một bản thiết kế nhà Quốc hội phải bảo đảm và bị chi phối bởi 4 yếu tố: thứ nhất: Kiến trúc nhà Quốc hội phải tương xứng là một công trình số 1 quốc gia, tiêu biểu, đại diện, thậm chí là “thể diện” của quốc gia; thứ hai: Phải thể hiện được tính thời đại; thứ ba: Thể hiện tính dân chủ vì Quốc hội là biểu hiện quyền làm chủ của nhân dân. Nó phải có tính chất quy tụ, vừa trang nghiêm lại vừa mở (về kiến trúc); thứ tư: Nhà Quốc hội là một thành phần cấu thành không gian của Trung tâm chính trị Thủ đô, thậm chí là cả nước, trước đây chưa từng có nên nó phải là một công trình mang đậm dấu ấn lịch sử. Chỉ ra 4 xuất phát điểm mà các nhà thiết kế phải tính đến khi thiết kế một công trình như vậy, Giáo sư cũng đồng thời đưa ra một số hạn chế, khó khăn đối với các kiến trúc sư: đó là sự khiên cưỡng về vị trí, “khiêm tốn” về diện tích (do yêu cầu phải bảo tồn nguyên vẹn khu di tích Hoàng thành Thăng Long); thứ nữa, khu Quảng trường Ba Đình có ý nghĩa lịch sử rất lớn nhưng kiến trúc lại tản mạn, không có một quần thể kiến trúc được bố cục chắc chắn về không gian nên sẽ khó trong việc thiết kế, quy hoạch nhà Quốc hội cho phù hợp với tất cả những công trình xung quanh. Chính từ những yêu cầu này mà theo giáo sư, công trình kiến trúc nhà Quốc hội nên được thiết kế mở về kiến trúc trong một không gian rộng, nhiều cây xanh. Phải thật khéo léo, nếu không có thể rơi vào tình trạng phủ định khu vực Lăng Bác và Đài tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ Bắc Sơn.

Ngày 22-3 vừa qua, trong buổi thảo luận về phương án xây toà nhà Quốc hội, Tổng bí thư Nông Đức Mạnh đã khẳng định: Không có nơi nào “đắc địa” như vị trí này (lô D khu Trung tâm chính trị Ba Đình) và lưu ý: về kiến trúc, công trình vừa phải là biểu tượng về nền văn hoá kiến trúc của đất nước, nhưng cũng bảo đảm hài hoà với tổng thể chung của khu vực.

Như vậy, từ yêu cầu của Quốc hội, những lưu ý của Tổng bí thư, Thủ tướng Chính phủ; từ những phân tích của các nhà kiến trúc, các nhà sử học, đã có 17 đơn vị tham gia cuộc thi thiết kế nhà Quốc hội. Từ đó đã có 17 bản thiết kế, có thể coi là những ý tưởng ban đầu về một tòa nhà Quốc hội đang dần được hình thành.

Và những giải pháp ban đầu

Trong 17 phương án tham dự, có một phương án được giải A và 4 phương án được giải khuyến khích. Tuy nhiên, ở cả 17 bản thiết kế được mang tới triển lãm, người xem đều nhận thấy một đặc điểm chung. Đó là việc các tác giả ưa sử dụng sự kết hợp giữa khối vuông và khối tròn trong tòa nhà (tượng trưng cho thể nguyên đất và trời), nhiều kiến trúc sư sử dụng hoa văn trống đồng để trang trí. Tất cả các bản thiết kế này đều đã có sự lưu tâm đến việc quy hoạch tổng thể xung quanh sao cho hài hòa nhất và nhìn chung, đều có tính khả thi. Tuy nhiên, nhìn nhận từng phương án, vẫn có những sự chênh lệch khá rõ ràng.

Phương án được giải A mang mã số L787 thu hút được nhiều người xem chú ý, bình luận. Ý tưởng của phương án này là tòa nhà Quốc hội mô phỏng hình tròn và hình vuông, trong đó

Phương án C568

những dãy nhà hình vuông bao quanh hội trường trung tâm hình tròn. Phòng họp Quốc hội trên một bệ hình tròn có thân hình trụ và vách xòe ra hình nón, bao quanh bởi một sảnh lớn, từ đây có tầm nhìn đến Quảng trường Ba Đình và Lăng Bác. Phòng họp của phương án này cũng được thiết kế với những dãy ghế quây tròn, bàn chủ tọa ở giữa. Theo anh Chiến, một kiến trúc sư trẻ có mặt tại triển lãm, bản thiết kế này kết hợp khá hài hòa tính truyền thống và hiện đại, không đi vào chi tiết mà bố cục hài hòa theo tổng thể. Còn giáo sư Hoàng Đạo Kính thì nhận định: phương án này giải quyết tương đối tốt những hạn chế về không gian, nó tạo ra một công trình kiến trúc mới, hiện đại, rõ công năng. Hơn thế, thiết kế L787 còn tạo ra sự chuyển tiếp, gắn kết với không gian xung quanh mà vẫn có sự độc lập tương đối. Điều đặc biệt, công trình này giải quyết tốt trục nhà Quốc hội – Đài tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ, nó khiến cho Đài tưởng niệm dù rất nhỏ cũng không bị phủ định. Tuy nhiên, công trình này cũng vẫn còn nhược điểm là khá cứng, có thể chỉnh sửa kiến trúc cho mềm mại hơn một chút, gần gũi hơn với thiên nhiên.

Cùng với phương án A, 4 thiết kế mã số A026, V027, H112 và M008 được trao giải khuyến khích cũng được nhiều người quan tâm xem xét. Phương án V027 là tòa nhà được thiết kế với 3 tầng làm đế vững chắc, tầng 4 thu lại để 2 tầng trên như được nhấc bổng trên Quảng trường. Mặt chính mở ra Quảng trường Ba Đình, mặt bên được cảm thụ không gian mở của vườn cây. Công trình được bố cục cân xứng, mặt trước tổ chức bậc thềm dẫn lên tầng 2, mang lại sự bề thế, nghiêm trang. Trong khi đó, thiết kế H112 cũng được trao giải khuyến khích dựa trên ý tưởng trời tròn đất vuông, tương tác giữa mái sảnh vát cong và khối trụ thấp thoáng hình ảnh mái đình, cánh chim, hoa sen... Phương án này đề xuất khoảng sân nghi lễ thích hợp cùng mảnh kính cong lõm sâu phía trước sảnh để mở rộng tầm nhìn và tạo sự sang trọng; phương án M008 sử dụng toàn bộ màu trắng với kiến trúc khá thanh thoát tuy nhiên hơi nặng về kiến trúc châu Âu…

Một số phương án mặc dù không được giải cũng thu hút được khá nhiều sự chú ý của người xem như: phương án C568 với thiết kế cách điệu hình bông hoa sen. Đây là một bản thiết kế kết hợp kiến trúc Á-Âu, trong đó phòng hội trường, phòng họp, sảnh… đều được thiết kế khá chi tiết và hợp lý; phương án N223 có nét giản dị riêng, mái cong hình sóng mềm mại; phương án V919 lại khiến người xem có cảm giác gần gũi và có nét pha trộn kiến trúc giữa tòa nhà hội trường Ba Đình hiện nay với Bảo tàng Hồ Chí Minh…

Nhìn một cách tổng thể, ở mỗi phương án dù được giải hay không đều có những nét ưu việt riêng. Tất cả các phương án đều mang lại cho người xem một cảm giác uy nghi, trang trọng, đều dễ dàng nhận thấy sự kết hợp của hiện đại và truyền thống qua những hoa văn trang trí, kiến trúc tòa nhà. Tuy nhiên, không phải phương án nào cũng đạt đến được sự hài hòa cần thiết, và ở rất ít các phương án người xem mới có cảm nhận đó là một không gian kiến trúc mở. Các phương án này có một nhược điểm là đều đưa tòa nhà ra quá cận mặt đường. Việc đó gây ra rất nhiều bất lợi, mà trước hết là không thể quan sát được tổng thể công trình (trừ khi đứng từ Lăng Bác nhìn sang).

PHẠM THÀNH HUYÊN