Đê biển Việt Nam - Mỏng manh trước mùa bão lũ

Kè lát mái thuộc đoạn đê huyện Giao Thủy mới làm xong đã bị sóng biển “bóc” dần.

Đó là tâm sự của ông Đặng Ngọc Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý đê điều và Phòng chống lụt bão (QLĐĐ&PCLB) tỉnh Nam Định. Nam Định có 91,5km đê biển nằm trên 19 xã ven biển thuộc các huyện Nghĩa Hưng, Giao Thủy, Hải Hậu. Từ năm 2006 đến nay, tỉnh Nam Định đã tu bổ, nâng cấp được 18,4km đê tại những vị trí hư hỏng sau cơn bão số 7 năm 2005 và theo tính toán của các chuyên gia thì đoạn đê được kiên cố hóa này cũng chỉ chịu được bão cấp 10, tần suất triều cường trung bình (+2,29m). Quá nhiều đoạn trong số hơn 71km đê còn lại luôn nằm trong “nguy cơ tiềm ẩn” khó lường trước mùa mưa bão.

Theo báo cáo của Ban chỉ huy PCLB&TKCN tỉnh Nam Định, hiện tại tuyến đê biển của tỉnh có khoảng trên 50km đê đi qua khu vực nền cát, đất đắp đê là cát và cát pha, lại thường xuyên chịu ảnh hưởng của sóng, gió, thủy triều, trong đó 41km đê trực diện với biển, phía trong đồng là thùng đào. Do đắp bằng đất cát nên dù liên tục sửa chữa nhưng cứ mưa lớn xuống là trên thân đê, mặt đê chưa được bê tông hóa lại xuất hiện những vết nứt, sạt lở. Toàn tuyến đã xuất hiện hàng loạt đoạn xung yếu vẫn chưa được đầu tư kinh phí hợp lý để tu bổ, nâng cấp, đặc biệt là các đoạn Cổ Vậy, Công Đoàn, Đông cống Thanh Niên (thuộc huyện Giao Thủy); đoạn Cồn Tròn, Doanh Châu - Văn Lý, Đinh Mùi - Hạ Trại (thuộc huyện Hải Hậu); đoạn Nghĩa Bình, Nghĩa Hải, Cồn Xanh (thuộc huyện Nghĩa Hưng)...

Đê Cổ Vậy tan hoang sau cơn bão số 7-2005.

Cùng chung thực trạng

Thống kê mới nhất cho thấy, trong số 1.450km đê biển từ Quảng Ninh đến Quảng Nam có khoảng 600km (tức là gần 1/2 chiều dài đê biển) chưa được cải tạo, nâng cấp hoặc chưa được đảm bảo cao trình theo thiết kế. Trong số này, hàng loạt điểm đen dễ vỡ, xuống cấp đã xuất hiện. Theo báo cáo của Cục QLĐĐ & PCLB, ngoài Nam Định, trong số các tuyến đê biển hiện nay, nhiều đoạn đê rất đáng báo động. Nếu có bão, hệ thống đê của chúng ta chỉ có thể chống được sức gió cấp 9 với điều kiện nước triều trung bình. Nếu bão cấp 10 đi kèm mưa trên 80mm và triều cường, nguy cơ vỡ đê nhiều tuyến biển phía Bắc là rất cao.

Tuyến đê tại Hải Phòng, Quảng Ninh hầu hết chưa được cứng hóa mặt đê, thân đê cũng xuất hiện không ít sụt lún và nứt nẻ nên khi mưa lớn hoặc trong mùa mưa bão thường xảy ra hiện tượng sạt lở khá nghiêm trọng. Tuyến đê biển từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cũng cùng trong thực trạng này mặc dù tần suất xuất hiện bão, lũ ở khu vực này cao hơn các vùng khác. Toàn tuyến đê biển Bắc Trung bộ đang có 178/400km đê biển không đủ cao trình chống lũ; bãi biển ở một số đoạn đã bị bào mòn, hạ thấp gây sạt lở chân kè, xâm thực vào thân đê, như đoạn Ninh Phú, Hậu Lộc (Thanh Hóa), đoạn kè Cẩm Nhượng, đoạn Hội Thống (Hà Tĩnh). Đặc biệt, hệ thống cống dưới đê biển dù rất nhiều về số lượng, nhưng lại có kết cấu tạm bợ và đang bị xuống cấp nghiêm trọng…

Hệ thống đê biển từ Quảng Bình đến Quảng Nam có tổng chiều dài 563km, nhưng phần lớn đều được đắp bằng đất thịt pha cát, vì thế, vẫn thường xuyên bị sạt lở, đe dọa đến sự an toàn của toàn bộ tuyến đê. Đến nay, đa số tuyến đê biển của khu vực này chưa được gia cố, nên rất dễ bị xói, sạt lở khi có lũ, bão gây nước dâng... 518 km đê biển từ Quảng Ngãi đến Kiên Giang cũng đang bị xuống cấp rất nghiêm trọng. Hệ thống đê ở khu vực này không được gia cố, tu sửa thường xuyên, bên cạnh đó, lại thường xuyên phải chống chịu với sóng lớn và triều cường.

Thiếu kinh phí - khó khăn muôn thủa

Hàng năm, các tỉnh có đê biển đều được Nhà nước phân bổ kinh phí và địa phương cũng dành ra một phần kinh phí không nhỏ trong ngân sách để tu bổ, sửa chữa, gia cố hệ thống đê biển. Tuy nhiên, việc đầu tư kinh phí nhỏ giọt kéo theo tình trạng trì trệ, manh mún trong công tác sửa chữa, tu bổ là điều tất yếu. Nhiều đoạn đê bị sóng lớn kết hợp triều cường đánh sạt lở nứt vỡ ngay trong khi đang được gia cố, tu sửa. Trong cuộc giao ban trực tuyến triển khai công tác PCLB năm 2008, tổ chức ngày 17-5 vừa qua, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát thừa nhận, mặc dù ngân sách nhà nước đã đầu tư để nâng cấp, kiên cố hóa hệ thống đê biển từ Quảng Ninh đến Quảng Nam nhưng nguồn kinh phí hạn hẹp nên nhiều nơi vẫn chưa hoàn thành được việc kiên cố hóa hệ thống đê biển để đủ sức chống chọi với bão lớn.

Phó Chi cục trưởng Chi cục QLĐĐ&PCLB Nam Định cho biết: Để khắc phục hậu quả cơn bão số 7 năm 2005, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định phê duyệt chương trình nâng cấp đê biển Nam Định đến năm 2010 với tổng số vốn 1.800 tỷ đồng nhưng đến nay, địa phương mới nhận được 400 tỷ đồng.

Chúng tôi có mặt tại công trường thi công đoạn đê Cổ Vậy vài ngày sau lễ khởi công, gọi là “công trường” nhưng mới có vài đống cát, đá trên mặt đê mỏng manh, một chiếc lều dựng lên để trông coi vật liệu xây dựng, ngoài ra chưa có hoạt động xây dựng nào khác. Được biết đoạn đê trên thuộc gói thầu của công ty cổ phần xây lắp Nam Định. Một công nhân tại đó cho biết, công ty cũng mới chỉ tập hợp một ít vật liệu “giữ chỗ”, chưa biết đến bao giờ mới triển khai các hoạt động xây dựng vì đến tận… 30-6-2009 mới là thời hạn để nghiệm thu công trình.

Nhìn xuống chân đê, từng cơn sóng biển đục ngầu chờm lên hung dữ, chúng tôi thấy con đê quá mỏng manh trước biển cả. Mùa mưa bão năm nay, đoạn đê này vẫn nằm trong thời gian thi công. Bên trong đê Cổ Vậy là xóm Liên Phong, xã Giao Phong với hơn 600 nhân khẩu. Bà Nguyễn Thị Đính - một người dân sống lâu năm ở đây cho biết: “Khổ lắm chú ơi, mỗi mùa mưa bão, lúc nào chúng tôi cũng lo nơp nớp. Chẳng dám sắm sửa đồ đạc gì trong nhà, chỉ sợ chạy lũ mà không mang đi được. Biết bao giờ mới có một con đê kiên cố?!”.

Linh Giang