Hồ Cầu Mới

Công trình thủy lợi hồ Cầu Mới được đầu tư kinh phí 337 tỉ đồng, có tổng vốn lớn nhất trong các công trình thủy lợi ở tỉnh Đồng Nai với mục đích cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp các huyện Long Thành, Nhơn Trạch. Hồ Cầu Mới đã xây xong, nhưng chưa phát huy hiệu quả.

Thiếu hệ thống tưới nước

Ngày 20-2-2004, UBND tỉnh Đồng Nai đã duyệt dự án đầu tư xây dựng hồ chứa nước Cầu Mới với tổng vốn đầu tư hơn 337 tỉ đồng. Trong tổng vốn đầu tư có 244 tỉ đồng từ nguồn trái phiếu của tỉnh huy động 5 năm với lãi suất 8,8%/năm. Sau hơn 3 năm thi công, ngày 31-12-2007, các hạng mục chính khu đầu mối hồ Cầu Mới đã hoàn thành và được bàn giao cho Công ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi Đồng Nai quản lý, khai thác vào tháng 3-2008. Tổng kinh phí thực hiện các hạng mục khu đầu mối là 276 tỉ đồng, trong đó chi phí xây lắp thiết bị hơn 81,6 tỉ đồng, chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng 192,5 tỉ đồng, các chi phí khác gần 1,7 tỉ đồng.

Mục tiêu của công trình là cấp 85 nghìn mét khối nước công nghiệp/ngày đêm cho các công ty ở Long Thành và Nhơn Trạch như: Vedan, Formosa, Giấy Tân Mai...; đồng thời cấp nước cho khoảng 1.810ha đất canh tác của hai huyện Long Thành và Nhơn Trạch. Hiện nay, hồ đã được đưa vào vận hành nhưng việc cung cấp nước cho các đơn vị sử dụng còn rất hạn chế.

Theo ông Trần Đình Minh, Trưởng phòng Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) tỉnh Đồng Nai: Công ty Formosa đã đăng ký sử dụng nước từ hồ Cầu Mới 40.000m3/ngày đêm, nhưng do chưa xây dựng đường ống dẫn nước từ hồ Cầu Mới, nên vẫn lấy nước từ đập Long An. Ông Nguyễn Tư Huy, Phó ban quản lý dự án Công ty Cổ phần Giấy Tân Mai cho biết, dự án di dời nhà máy giấy Tân Mai về Long Thành đang trong giai đoạn hoàn tất thủ tục đền bù giải tỏa… nên chưa thể xác định cụ thể là thời điểm nào mới sử dụng 30.000m3/ngày như đã đăng ký. Năm 2008, công ty Vedan có sử dụng 1.633.706m3 nước của hồ Cầu Mới, còn chủ yếu lấy nước từ đập Phước Thái (7.036.482m3). Theo báo cáo của Phòng Thủy lợi, hiện nay do phải xử lý nước thải ô nhiễm, Vedan ngừng sản xuất một số nhà máy, nên việc lấy nước từ hồ bị gián đoạn.

Theo phê duyệt dự án năm 2004, thì dự án hồ Cầu Mới có hệ thống kênh mương với tổng chiều dài kênh chính 6.600m, kênh cấp 1 có 21 tuyến, để tưới cho 1.810ha đất sản xuất nông nghiệp. Hiện nay chưa xây dựng được hệ thống kênh mương nên không thể cung cấp nguồn nước tưới. Đây là một điều đáng tiếc, vì trong khi cả ngàn héc-ta đất nông nghiệp chờ nguồn nước tưới từ hồ Cầu Mới để tăng vụ và chuyển đổi cơ cấu cây trồng thì nước ở hồ này đang phải xả tràn ra ngoài để đề phòng sức chứa quá tải, khi mùa mưa sắp đến .

Chưa phát huy hiệu quả vì quy hoạch?

Sáng 23-3-2009, ông Phạm Minh Đạo, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai đã chủ trì cuộc họp với đại diện các sở: Kế hoạch và Đầu tư, Xây dựng, Tài chính và UBND huyện Long Thành cùng các đơn vị liên quan để xem xét lại hiệu quả công trình hồ Cầu Mới.

Ông Nguyễn Văn Thảo, Giám đốc Ban quản lý dự án nông nghiệp, nói: “Hiện tại, công trình hồ Cầu Mới chưa phát huy được hiệu quả như dự án đã đề ra là do chưa thực hiện đồng bộ hệ thống kênh mương và rà soát lại khu tưới ven hồ và hạ lưu đập”. Ông Nguyễn Lực Hòa, Phó giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đồng Nai cho rằng, chưa đầu tư xây dựng hệ thống kênh mương của khu tưới hồ Cầu Mới không phải là vì đầu tư không đồng bộ mà do quy hoạch đất có xáo trộn. Dự án được lập từ trước năm 2004, diện tích khu tưới được lập căn cứ vào bản đồ quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010, đến nay quy hoạch sử dụng đất từ cấp tỉnh đến cấp xã đều có những thay đổi. Đặc biệt là khu vực huyện Long Thành và huyện Nhơn Trạch đang phát triển công nghiệp, đô thị theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ ngày 21-12-2006 và một phần điều chỉnh do ảnh hưởng của đầu tư xây dựng sân bay quốc tế Long Thành và khu đô thị dịch vụ phục vụ sân bay nên diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp. Nếu triển khai đầu tư kênh mương theo hồ sơ được duyệt trước đây thì sẽ lãng phí vốn đầu tư.

Thực tế hiện nay huyện Long Thành và Nhơn Trạch chỉ sử dụng bản đồ quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010, chưa cập nhật các nội dung điều chỉnh và định hướng phát triển trong tương lai. Ông Hoàng Văn Thái, chuyên viên văn phòng UBND tỉnh Đồng Nai cho biết, hiện UBND đã giao Sở Xây dựng lập hồ sơ quy hoạch khoảng 21.000ha xung quanh khu vực sân bay Long Thành, nhưng chưa thực hiện xong. Theo ý kiến Sở Kế hoạch và Đầu tư, nếu tiếp tục đầu tư kênh mương hồ Cầu Mới thì UBND huyện Long Thành, Nhơn Trạch phải có văn bản cam kết phần diện tích đất nông nghiệp nói trên đến năm 2020 không thay đổi.

Có thể nói rằng, hồ Cầu Mới được đầu tư số tiền lớn, trong đó có 244 tỉ đồng trái phiếu huy động từ dân (hằng năm phải trả hơn 20 tỉ đồng lãi suất trái phiếu), nhưng hiện chưa phát huy hết công suất và hiệu quả như mục tiêu dự án đã đề ra. Đây cũng là bài học đối với việc chọn, xây dựng dự án sao cho hiệu quả. Theo chúng tôi, việc rà soát lại diện tích đất nông nghiệp sử dụng hệ thống nước tưới hồ Cầu Mới để tránh lãng phí lớn hơn trong hoàn cảnh này rất cần thiết. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần phối hợp với các ngành và UBND huyện Long Thành, huyện Nhơn Trạch nhanh chóng xây dựng lại hệ thống kênh mương phù hợp với quy hoạch đất trong tương lai. Bên cạnh đó, Công ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi cần khai thác cung cấp nước cho sinh hoạt, cho công nghiệp với các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị dịch vụ trên địa bàn huyện Long Thành, Nhơn Trạch và Cẩm Mỹ. Đồng thời, nghiên cứu phát triển du lịch kết hợp nuôi trồng thủy sản tại hồ Cầu Mới.

Bài và ảnh: NAM VIỆT