Trung tá Nguyễn Xuân Trường, Đội trưởng Đội sản xuất số 5 hướng dẫn bà con bản Lạnh chăm sóc “vườn rau quanh nhà”.

Đoàn kinh tế-quốc phòng B26 (Quân khu 2) thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn 13 xã vùng cao biên giới thuộc huyện Điện Biên, Điện Biên Đông (tỉnh Điện Biên) và huyện Sốp Cộp (tỉnh Sơn La). Địa bàn vùng dự án có vị trí chiến lược về an ninh - quốc phòng nhưng ẩn chứa nhiều diễn biến phức tạp. Tình trạng di cư tự do, truyền đạo trái phép, buôn bán ma túy... đã ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn. Năm 2002, tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm hơn 70% nhưng đến nay, con số ấy đã giảm 20% nhờ người dân được tiếp nhận, chuyển giao các dự án phát triển kinh tế - xã hội để xóa đói, giảm nghèo.

Biên cương các anh lại về

Cả 13 xã địa bàn mà Đoàn B26 triển khai nhiệm vụ bám dân đều thuộc diện đặc biệt khó khăn nằm trong Chương trình 135 của Chính phủ, trong đó 7 xã có đường biên giới với nước bạn Lào. Khu vực này núi cao hiểm trở, giao thông đi lại đặc biệt gian nan, thời tiết khắc nghiệt, mùa mưa dễ sạt lở, mùa khô gió Lào, mùa đông sương muối, rét đậm, rét hại… khiến cho đời sống của đồng bào các dân tộc (Thái, Mông, Lào, Khơ Mú, Kinh, Mường) hết sức khó khăn, chậm phát triển về nhiều mặt. Trình độ dân trí còn hạn chế, nhiều tập quán lạc hậu chưa thể dứt bỏ, nhất là tập tục du canh, du cư làm cho đời sống của người dân quanh năm vất vả. Trong điều kiện ấy, kẻ xấu nhen nhóm các hoạt động cài cắm, tuyên truyền kích động, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khiến một số người dân hoang mang, không yên tâm sản xuất…

Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ, cán bộ, chiến sĩ Đoàn B26 ba lô trên vai, cơm nắm, nhà tạm, sát cánh cùng cấp uỷ, chính quyền các địa phương, các lực lượng đứng chân trên địa bàn khảo sát nắm chắc tình hình, góp phần củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở, giữ vững ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, từng bước triển khai dự án tổng thể khu kinh tế-quốc phòng, phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo cho các dân tộc trong vùng dự án.

Từ mô hình “trình diễn” đến mô hình sản xuất

Đại tá Hoàng Minh Doãn, Phó đoàn trưởng, Tham mưu trưởng, người có mặt ngay từ ngày đầu thành lập đơn vị nói với chúng tôi: "Với đồng bào dân tộc thiểu số, điều quan trọng nhất là phải tạo được niềm tin. Có niềm tin sẽ giúp đồng bào thay đổi nhận thức, thay đổi dần tập quán sản xuất". Thực tế cho thấy, để đồng bào tin thì bộ đội phải trực tiếp làm, hướng dẫn bà con làm theo kiểu “cầm tay chỉ việc”, thực hiện việc nào xong việc ấy, tháo gỡ chắc chắn từng bước. Các đoàn sản xuất tổ chức lực lượng, đưa cán bộ, đội viên xuống từng xã, từng bản, "ba cùng" với bà con các dân tộc, trực tiếp hướng dẫn nhân dân áp dụng kỹ thuật, các tiến bộ khoa học vào sản xuất. Hàng loạt các mô hình như trồng lúa nước hai vụ, trồng cây trên đồi đất dốc (ngô lai, sắn cao sản, măng bát độ, cây ăn quả…), nuôi bò sinh sản theo nhóm hộ, xây dựng các công trình phục vụ phát triển đời sống dân sinh... đã được bà con đón nhận.

Trước khi đến các xã Nậm Lạnh, Mường Và (huyện Sốp Cộp), tôi nghe đồng chí Hoàng Chí Thức, Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La đánh giá: Các mô hình “trình diễn” đã mang lại hiệu quả thiết thực, cổ vũ cho đồng bào tin và hăng hái tham gia, trở thành các mô hình sản xuất, có tác dụng cải tiến lề lối làm ăn, nâng cao dân trí, xoá đói, giảm nghèo. Đến bản Lạnh, xã Nậm Lạnh, tôi được anh Quàng Văn Phin (dân tộc Thái), Chi hội trưởng Chi hội Nông dân bản kể cho nghe nhiều chuyện về sự thay đổi của gia đình anh và dân bản. Lời lẽ mộc mạc, thật thà, anh kể:

- Trước đây bà con mình chưa “dân trí” đâu, nghe đài nói khuyến nông, khuyến lâm, chuyển đổi cây trồng, nuôi con giống mới… cứ như ở xa lắm, cách nhiều ngọn núi lắm. Có đội 5 về, bản mình gieo mạ, làm lúa nước, trồng rau “quanh bếp, quanh vườn” như bộ đội làm… đời sống nhân dân khác xưa rồi. Bản có 57 hộ thì nay 51 hộ đã có xe máy, 42 hộ có ti-vi... chiếc đèn dầu giờ đã đi vào dĩ vãng, bởi điện lưới quốc gia đã thắp sáng mọi nhà…

Trung tá Nguyễn Xuân Trường, Đội trưởng Đội sản xuất số 5 (Đơn vị T25) giải thích về cách làm “trình diễn”. Đó là, trên cùng thửa ruộng của người dân, bộ đội làm mẫu, hướng dẫn nhân dân từng công đoạn sản xuất, xong khâu nào rút kinh nghiệm ngay, chỉ rõ ưu điểm của cách làm mới, đối chiếu kết quả thấy rõ ràng nếu làm theo hướng dẫn của bộ đội, ruộng lúa nhà mình được nhiều thóc hơn, nhiều ngô hơn, bà con ai cũng làm theo. Đến nay, diện tích có thể trồng lúa hai vụ ở các xã vùng thấp hơn đã được canh tác 100%. Bước đầu bà con đã sử dụng phân chuồng, phân xanh vào canh tác, góp phần giúp bản làng vệ sinh sạch sẽ hơn. Từ năm 2005 đến 2007, mô hình nhóm hộ nuôi bò sinh sản được triển khai cho 474 hộ gia đình. Mỗi nhóm được hỗ trợ tiền mua một con bò giống, cử nhóm trưởng nuôi. Khi bò sinh con, hộ đó được giữ lại bê con, chuyển bò mẹ cho hộ tiếp theo. Hàng trăm hộ gia đình khác được hỗ trợ nuôi lợn, giống cây ăn quả… để xây dựng mô hình canh tác điểm. Những chiến sĩ bám bản đã phối hợp chặt chẽ với đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở, phát huy vai trò của các đội viên trí thức trẻ tình nguyện, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, truyền đạt kinh nghiệm cho nhân dân.

Bản mới, đời sống mới

Đồng chí Vì Văn Chỉnh, Chủ tịch UBND xã Mường Và (tỉnh Sơn La) trực tiếp cùng chúng tôi tới bản Nà Cang. Thu vào tầm mắt chúng tôi là hình ảnh một bản mới tựa như các bản du lịch ở Hòa Bình với mái trắng nhấp nhô, dựa lưng vào bóng núi, tạo nên bức tranh miền sơn cước thanh bình. Đây là bản của người Khơ Mú được bộ đội Đoàn B26 giúp quy hoạch tái định cư. Bản mới đưa bà con về sống quần tụ hơn, dành quỹ đất để phát triển sản xuất. Bà con được sống trong những ngôi nhà sàn khang trang, có hệ thống đường bê tông xương cá nội bản tới tận cầu thang mỗi nhà, hệ thống nước sạch chảy đều đến từng cụm dân cư… Các bản mới, bộ đội đều dựng nhà văn hoá-lớp cắm bản. Theo Chủ tịch Vì Văn Chỉnh: "Đoàn B26 đã phối hợp tốt với cấp uỷ, chính quyền địa phương thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng-an ninh. Bộ đội còn xây dựng cơ sở hạ tầng, làm đường giao thông nông thôn, bắc cầu treo… để nhân dân đi lại dễ dàng”.

Thượng tá Nguyễn Hải Đăng, Chỉ huy trưởng Đơn vị sản xuất T25 tiếp lời anh Chỉnh: Qua việc triển khai các mô hình đã tạo điều kiện gắn kết các hộ gia đình lại với nhau, xây dựng tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái, góp phần xây dựng bản làng văn hóa, no ấm hơn. Thông qua công tác, bộ đội vừa làm, vừa vận động, tuyên truyền nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước, vận động nhân dân định canh, định cư, ổn định đời sống, không nghe theo lời kẻ xấu… các nhóm hộ đã hình thành nên thế trận lòng dân, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền và an ninh khu vực biên giới.

Bài và ảnh: NGÔ ANH THU