Bộ đội Tiểu đoàn 907 tập huấn chuyên môn trước khi vào hiện trường.

Tính đến nay, việc xử lý khu vực bị nhiễm độc đi-ô-xin trong chiến tranh tại sân bay Biên Hòa (Đồng Nai) đã hoàn thành khoảng 70% khối lượng công việc. Kế hoạch ban đầu, thời điểm hoàn thành dự án là vào năm 2010, song với sự nỗ lực cao độ của các lực lượng chức năng, dự kiến dự án sẽ hoàn tất trước ngày 30-4-2009.

Đi-ô-xin không còn khả năng phát tán ra ngoài

“Khối lượng riêng của chất đi-ô-xin khá nặng nên không phát tán trong không khí. Vào mùa khô, khi lao động ở hiện trường phải tuân thủ các biện pháp phòng hóa nghiêm ngặt, đề phòng đất chứa đi-ô-xin xâm nhập qua đường hô hấp. Còn hiện nay đang mùa mưa, vào hiện trường trong điều kiện bình thường sẽ không ảnh hưởng gì”.

Sau khi trấn an tôi bằng những lập luận mang tính khoa học ấy, Đại úy Nguyễn Tất Tiến, chỉ huy lực lượng bộ đội Hóa học tại hiện trường dẫn tôi đi thị sát khu vực bị nhiễm độc đi-ô-xin. Đó là một khu đất rộng, nằm bên cạnh hệ thống đường băng cũ, đã được cách ly hoàn toàn với môi trường bên ngoài. Trong chiến tranh, khu vực này là nơi quân Mỹ sử dụng để chứa chất độc hóa học da cam và tẩy rửa những máy bay sau mỗi lần mang chất độc đi rải. Theo số liệu của Ban chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ban chỉ đạo 33): Tại khu vực này có khoảng 90.000m3 đất bị nhiễm đi-ô-xin với nồng độ khoảng 35.000 ppt (ppt là từ viết tắt của part per trillion - phần nghìn tỷ), gấp 35 lần nồng độ cho phép trong đất phi nông nghiệp ở Mỹ. Cá biệt có một số mẫu đất nồng độ đi-ô-xin cao hơn 200.000 ppt. Dự án xử lý ô nhiễm đi-ô-xin tại sân bay Biên Hòa là dự án xử lý đi-ô-xin có qui mô lớn đầu tiên ở nước ta, được triển khai thực hiện từ cuối năm 2006.

Toàn bộ khu đất rộng hơn 1ha đã được cách ly bằng hệ thống mương bê tông do Lữ đoàn 25, Bộ Tư lệnh Công binh thi công. Hàng chục ngàn mét khối đất trong khu vực nhiễm độc đã được xử lý bằng công nghệ vi sinh, gói buộc, chôn lấp. Tất cả hoàn hảo tới mức một con kiến cũng không tìm thấy kẽ hở để chui vào lớp đất bên trong. Cạnh đó là hệ thống bể lọc nước và hấp thụ đi-ô-xin được xây dựng kiên cố, bảo đảm cho nước trong vùng nhiễm độc không thoát được ra ngoài.

Đại úy Hoàng Hải Đăng, Chính trị viên phó Tiểu đoàn 907, lực lượng chủ lực của Bộ Tư lệnh Hóa học tham gia xử lý đi-ô-xin tại sân bay Biên Hòa cho biết: Việc xử lý khối lượng đất bị nhiễm đi-ô-xin được thực hiện theo những qui trình khoa học với công nghệ tối ưu. Các lực lượng đã đào thứ tự những cái hố rộng hơn 400m2, sử dụng các chất liệu chuyên dụng để bao gói kín lượng đất bị nhiễm đi-ô-xin bằng nhiều lớp khác nhau, sau đó chôn lấp tại chỗ. Quá trình bao gói được kiểm tra bằng các loại máy móc chuyên dụng, không khí từ bên trong không lọt được ra ngoài và ngược lại. Các loại chất liệu dùng để bao gói, chôn lấp được chế tạo đặc biệt, có độ bền vĩnh cửu, không phân hủy trong đất, đồng thời kích thích sự phân hủy của đi-ô-xin, ngăn chặn sự rò rỉ của đi-ô-xin ra bên ngoài trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Bên cạnh việc xử lý theo công nghệ bao gói, chôn lấp, các nhà khoa học cũng đã sử dụng một số bồn, lấy mẫu đất bị nhiễm đi-ô-xin để thí nghiệm xử lý bằng công nghệ vi sinh. Với khối lượng công việc đã làm được theo những qui trình kỹ thuật tối ưu, chất đi-ô-xin trong vùng ô nhiễm đã được phong tỏa hoàn toàn và không còn khả năng phát tán ra ngoài.

Thượng tá Nguyễn Huy Chín, Phó chỉ huy trưởng Trung tâm Công nghệ xử lý môi trường II – Bộ Tư lệnh Hóa học cho biết: Sau khi hoàn tất qui trình bao gói, chôn lấp, các nhà khoa học sẽ ứng dụng công nghệ vi sinh để theo dõi các chỉ số an toàn của môi trường trong khu vực đã được xử lý.

Những chiến sĩ xung kích thời bình

Lực lượng chủ lực trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tiêu độc đi-ô-xin ở sân bay Biên Hòa là các cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 907, Bộ Tư lệnh Hóa học. Với họ, đây thực sự là một cuộc chiến thầm lặng trong thời bình. Tiếp xúc và chứng kiến nhiệm vụ của các anh, chúng tôi thực sự khâm phục tinh thần trách nhiệm, ý chí khắc phục khó khăn và cả lòng dũng cảm của từng cán bộ, chiến sĩ. Hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ đã bám trụ, lăn lộn trong vùng nhiễm đi-ô-xin, đánh vật với từng mẩu đất chứa chất độc bằng những thao tác rất tỉ mỉ, cẩn trọng. Trong quá trình lao động tại hiện trường, họ phải mặc những bộ đồ chuyên dụng, đeo mặt nạ phòng độc trong tiết trời nắng nóng 39-40 độ và đây chính là sự thử thách khắc nghiệt đối với từng cán bộ, chiến sĩ. Đại úy Hoàng Hải Đăng cho biết: Công việc đặc thù này chỉ được thực hiện trong mùa khô nên phải tận dụng mọi thời gian có thể để đẩy nhanh tiến độ. Để khắc phục những khó khăn về thời tiết, hằng ngày bộ đội làm việc từ 5 giờ sáng. Trước khi đến hiện trường, các chiến sĩ được tập huấn kỹ lưỡng về chuyên môn, kiểm tra sức khỏe chu đáo.

Tính đến nay, nhiệm vụ của đơn vị đã trải qua 4 giai đoạn. Nhiều lượt cán bộ, chiến sĩ đã được bổ sung, song vẫn có những người đã bám trụ liên tục kể từ ngày bắt đầu thực hiện nhiệm vụ đến nay. Người cán bộ tiêu biểu nhất là Đại úy Nguyễn Tất Tiến. Những ngày đầu thực hiện nhiệm vụ, nhiều chiến sĩ bộc lộ thái độ lo sợ bị nhiễm độc nên không dám vào hiện trường. Để động viên tinh thần anh em, Tiến hăng hái lao vào đám bụi đất do xe xúc hất tung lên. Nắng nóng khủng khiếp, lại bó mình trong bộ đồ phòng độc, mỗi ca vào hiện trường chỉ được 90-120 phút, song Tiến “chiến đấu” hết ca này đến ca khác. Quê ở Từ Sơn (Bắc Ninh), Tiến xa nhà biền biệt năm này qua tháng khác, để vợ và con nhỏ cho ông bà chăm sóc, đời sống gia đình khó khăn. Anh tâm sự: “Thực hiện nhiệm vụ trong môi trường đặc biệt này, mình cũng lo lắm. Nhưng phải cố gắng khắc phục, vượt qua, bởi đó là trách nhiệm và lương tâm của người lính hóa học. Tôi sẽ bám trụ hiện trường đến khi nhiệm vụ hoàn thành”. Chuẩn úy Lê Văn Ngọc cũng là một chiến sĩ xung kích, bám trụ hiện trường từ ngày đầu đến nay. Sự gương mẫu, không quản ngại khó khăn, gian khổ, nguy hiểm của các anh đã truyền “lửa” nhiệt huyết cho các chiến sĩ, giúp đơn vị hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, góp phần hóa giải một trong số các điểm “nóng” đi-ô-xin do chiến tranh để lại trên địa bàn cả nước”.

Bài và ảnh: PHAN TÙNG SƠN