Cánh đồng rau sạch của HTX Lĩnh Nam, quận Hoàng Mai.

Tại Việt Nam, theo thống kê mới nhất của ngành y tế, trong vài năm gần đây, tính riêng số người bị ngộ độc thực phẩm phải nhập viện cấp cứu do nguồn rau, củ thiếu an toàn đã lên đến con số xấp xỉ 700 người. Trên địa bàn Hà Nội, mặc dù ban ngành chức năng đã vào cuộc nhưng quá trình sản xuất, tiêu thụ để rau an toàn thực sự an toàn đến được với người dân vẫn còn nhiều vấn đề cần phải bàn.

Chưa là thói quen

Theo thông tin từ Sở NN và PTNT Hà Nội, sản lượng rau trên địa bàn bình quân 150.000 tấn/năm (38% là rau an toàn), cũng chỉ đủ cung cấp 40% cho người dân Thủ đô. Số còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn rau ngoại tỉnh mà lượng rau an toàn theo thống kê chỉ chiếm một phần rất nhỏ. Hiện Hà Nội có 52 cửa hàng được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện bán rau an toàn. Tuy nhiên, tại chính các cửa hàng này vẫn còn tình trạng “treo đầu dê bán thịt chó”, bán rau không sạch như nhiều người nghi ngại là có thật. Chính vì vậỵ, một trong những cơ sở để tin tưởng là người tiêu dùng có quyền hỏi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh do Sở Thương mại thành phố cấp và nguồn nhập rau lấy từ những địa chỉ đã được Chi cục bảo vệ thực vật thành phố cấp tại địa điểm mình mua. Thế nhưng, hầu như tất cả mọi người đều không có thói quen này. Cũng như nhiều người tiêu dùng khác, khi chúng tôi hỏi, chị Nguyễn Kim An, một người nội trợ đang mua rau tại một cửa hàng treo biển bán rau sạch trên đường Đê La Thành-Hà Nội, đã trả lời lý do chị tìm mua rau tại đây là “vì tin là rau sẽ sạch”. Trong khi đó, hầu hết các cửa hàng kinh doanh nghiêm chỉnh lại chưa bao giờ coi việc trình các giấy tờ chứng nhận an toàn là nghĩa vụ đối với khách hàng. Chính điều này làm kẽ hở cho việc thật-giả, an toàn-không an toàn lẫn lộn, gây mất niềm tin với khách hàng.

Kinh phí tốn kém

Đến HTX Lĩnh Nam, quận Hoàng Mai, đơn vị uy tín, cung cấp 10 đến 11 tấn rau cho thị trường Hà Nội mỗi ngày. Đứng giữa cánh đồng nhìn ra bốn phía, cả một nhà lưới mênh mông, xanh đến mát mắt. Khác với một số vùng rau Thanh Trì chúng tôi đã đến, vùng rau Lĩnh Nam hầu hết đều được quy hoạch, luống nào luống ấy thẳng tắp. Phó chủ nhiệm HTX Lĩnh Nam, Lê Hồng Minh tự tin nói rằng: “Rau Lĩnh Nam đã có chỗ đứng và ảnh hưởng lớn đến giá cả thị trường. Trung bình mỗi tháng Lĩnh Nam tiếp hơn chục đoàn về thăm, học tập kinh nghiệm. Bà con yên tâm sống bằng nghề rau trên mảnh đất của mình”. Tuy nhiên, ông Minh cũng bày tỏ băn khoăn: “Được cấp giấy chứng nhận là điểm cung cấp rau an toàn nhưng tính về lâu dài, sự nhập nhằng, trà trộn giữa rau không an toàn với rau an toàn tại các cơ sở kinh doanh cũng là một điều bất lợi cho rau Lĩnh Nam”. Ông cũng cho biết, hiện nay việc đăng ký thương hiệu cho rau Lĩnh Nam như Năm Sao, Bảo Hà, Yên Mỹ vẫn còn là chuyện ngoài tầm tay. Qua các đoàn tham quan về Lĩnh Nam, nhiều người trong số họ có thể đảm bảo được quy trình sản xuất nhưng để có được giấy chứng nhận rau an toàn thì kinh phí là một vấn đề lớn. Một số cơ sở được cấp phép từ những năm trước nhưng sau khi hết hạn thì không được tiếp tục cấp lại. Để có giấy chứng nhận rau an toàn cũng mất tới chục triệu đồng, cấp lại mỗi năm chi phí cũng hơn 2 triệu đồng, chưa kể đến việc xét nghiệm mẫu rau đã lên tới hơn 1 triệu đồng.

Giải pháp đồng bộ

Để tìm hiểu tiếp vấn đề rau an toàn tại thị trường Hà Nội, chúng tôi có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Hoa, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội-nơi quản lý về thuốc bảo vệ thực vật và cấp giấy chứng nhận cho những cơ sở sản xuất rau an toàn. Bà Hoa cho biết, ngoài những bất cập về cơ chế chính sách như chi phí cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất rau an toàn khá cao; người nông dân gần như không được hỗ trợ gì về cơ sở hạ tầng, vật tư, trong khi đó chi phí sản xuất tăng, năng suất thấp, thậm chí giảm, đầu ra lại chưa ổn định… thì ý thức trách nhiệm của người bán hàng, của chính quyền địa phương một số nơi trong việc chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn cũng như việc phối hợp hậu kiểm của các cơ quan chức năng còn chưa cao. Cũng theo bà Hoa: “Hiện Chi cục đang trình đề án sản xuất và tiêu thụ rau an toàn đến năm 2010. Trong đó Chi cục đề xuất thành phố nên hỗ trợ 70% chi phí cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất rau an toàn cho mỗi trường hợp. Ngoài ra, người dân sẽ được hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, phân bón”. Nội dung quan trọng của đề án là quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn. Sẽ có vùng sản xuất rau an toàn tập trung và phân tán dưới sự giám sát của lực lượng ban chỉ đạo tại từng xã. Mặt khác, sẽ có chương trình phát trên truyền hình giới thiệu các điểm bán rau an toàn, tư vấn mua rau an toàn.

Tuy nhiên, khi rau Hà Nội sản xuất được kiểm soát thì hiện vẫn còn khoảng 60% rau từ các tỉnh lân cận đem về. Chính vì vậy, ngoài sự nỗ lực của các cơ quan chức năng, mỗi người tiêu dùng hãy trở thành người tiêu dùng thông thái: nên mua rau ở các cửa hàng đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh rau an toàn hoặc các cơ sở bán rau có nguồn gốc rõ ràng; chỉ mua rau-củ-quả mang màu sắc đặc trưng của sản phẩm, không bị giập, nát, ôi, úa; không nên mua loại xanh non đến quá mức bình thường hoặc quá đẹp vì có thể được bón nhiều phân đạm, bón muộn hoặc được bảo quản hoá chất để giữ được lâu dài. Khi sử dụng phải rửa nhiều lần nước sạch rồi ngâm ngập khoảng một giờ sau mới đem chế biến. Đối với rau ăn sống phải rửa từng tàu lá rồi ngâm vào dung dịch nước muối loãng hoặc thuốc tím 10 phút. Khi ăn phát hiện có mùi vị lạ thì nên bỏ không ăn tiếp. Khi phát hiện những sai phạm tại các vùng rau đã được cấp giấy chứng nhận sản xuất rau an toàn cho thành phố, cần thông tin đến số điện thoại 8371738 để xem xét, giải quyết.

Bài và ảnh: KIM DUNG