QĐND - Tại Hội nghị tổng kết 6 năm triển khai Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài diễn ra hôm qua tại Hà Nội, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm nhấn mạnh: “Chủ trương, chính sách đã rõ ràng. Chỉ còn vấn đề thực hiện sao cho suôn sẻ và trơn tru hơn”.

"Luật hóa” Nghị quyết

Với phương châm khẳng định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không thể tách rời của dân tộc, Nghị quyết 36 thực sự là bước đột phá về tư duy của Đảng và Nhà nước ta, thể hiện tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Đó là đánh giá của Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm. Còn theo ông Ngô Quang Xuân, Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội, nghị quyết này đã góp phần định hướng chính sách, tạo cơ sở để các cấp triển khai trên tinh thần tạo điều kiện thuận lợi cho Việt kiều trở về đóng góp xây dựng quê hương. Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm nhấn mạnh, công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài là một nhiệm vụ chính trị của cả hệ thống chính trị nên cần tạo sức mạnh tổng hợp để triển khai. Phó thủ tướng đánh giá công tác đã đi bước sâu là xây dựng chính sách, cơ chế và tổ chức vì vậy tạo thay đổi về chất.

Đoàn kiều bào tiêu biểu dâng hương tại đền Đô, Bắc Ninh, nhân dịp về nước dự Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Ảnh: Vũ Hợp

Tuy nhiên, theo Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm, cần phải xây dựng thêm các cơ chế để thúc đẩy thực hiện. Trao đổi với phóng viên, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Nguyễn Thanh Sơn nói: “Hội nghị đặt ra mục tiêu đề xuất những phương hướng mới, đột phá mới. Cụ thể là luật hóa Nghị quyết 36, biến nghị quyết thành một loạt văn bản quy phạm pháp luật để thúc đẩy việc thực thi”. Trao đổi bên lề Hội nghị, ông Ngô Quang Xuân cho biết, những năm gần đây Quốc hội đã thông qua những luật rất quan trọng để thực hiện chủ trương của Nghị quyết 36, như sửa đổi một số văn bản pháp luật: Luật Quốc tịch, Đầu tư, Nhà ở, Đất đai, Pháp lệnh Ngoại hối, Quy định Miễn thị thực… Ông đánh giá, việc thực thi những luật này đang ngày càng góp phần tạo tâm lý phấn khởi cho bà con, cảm thấy mình thực sự là một “bộ phận không tách rời của dân tộc”, nhưng cũng có những hạn chế. Ví dụ việc thực thi luật về nhà ở còn chưa được hưởng ứng nhiều, còn gây trở ngại cho bà con khi muốn mua nhà trong nước do những vấn đề về tổ chức ở cấp thực hiện. Các vấn đề thủ tục hành chính, đăng ký sở hữu nhà… còn khiến bà con băn khoăn.

Có một thực tế được thừa nhận trong quá trình triển khai Nghị quyết cũng như các văn bản liên quan, đó là tình trạng thiếu nhất quán từ Trung ương tới địa phương. Báo cáo tổng kết cho rằng, nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền về yêu cầu nhiệm vụ công tác đối với kiều bào chưa đúng tinh thần Nghị quyết. Thậm chí ở một số cấp có thẩm quyền trong hoạch định chính sách và chỉ đạo thực hiện vẫn còn có thái độ phân biệt đối xử, xem nhẹ vai trò nguồn lực của kiều bào. Không ít cơ quan, đơn vị còn chưa thực sự quan tâm, chủ động trong lĩnh vực công tác này. Ông Sơn cho biết, cho đến nay, Bộ Ngoại giao vẫn chưa nhận được báo cáo tổng kết Nghị quyết 36 của 28/46 cơ quan Trung ương, 18/63 tỉnh, thành phố và 37/89 cơ quan đại diện ở nước ngoài.

* Việt kiều tại Đức, Nguyễn Như Vinh, Tổng Giám đốc công ty ICE Vietnam, Hải Phòng (qua email): “Nghị quyết 36 đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Việt Nam đối với cộng đồng người Việt xa quê, đáp ứng được tâm tư, nguyện vọng của bà con. Tuy nhiên, việc triển khai Nghị quyết chưa góp phần phát huy tương xứng tiềm năng của khối kiều bào, việc thu hút trí thức, chất xám của họ còn hạn chế. Muốn triển khai thành công thì không chỉ dừng lại ở chính sách mà cần có một cuộc vận động tuyên truyền rộng rãi tới bà con. Công tác dân vận trong nước cũng cần tiếp tục đổi mới triệt để”.

* Ông Hoàng Thế Liên, Thứ trưởng Thường trực Bộ Tư pháp: “Cần tạo cơ sở pháp lý để bà con gắn bó với quê hương. Dành sự đối xử bình đẳng đối với những bà con về nước kinh doanh. Đặc biệt nên tạo điều kiện để bà con trực tiếp tham gia xây dựng các văn bản pháp luật liên quan”.

* Ông Lê Minh Ứng- Chủ tịch Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu:  “Cần giảm một số thủ tục phức tạp liên quan tới hoạt động kinh doanh, sở hữu nhà đất của bà con. Tôi cũng băn khoăn về hoạt động của các tổ chức, hội liên lạc với người Việt ở nước ngoài tại các địa phương. Các hoạt động này còn nhỏ lẻ, cần nhân rộng mô hình và được quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn. Bởi đây là đầu mối tuyên truyền tới bà con một cách gần gũi nhất”.

 

Ngoài ra phải kể tới thực tế công tác thông tin tuyên truyền về đất nước cho bà con ở nước ngoài còn hạn chế. Điều đó dẫn tới một bộ phận không nhỏ kiều bào do thiếu thông tin hoặc bị tác động bởi những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch nên đã có những hoạt động không phù hợp với lợi ích của cộng đồng và đất nước.

Thay đổi nhận thức

Tuy nhiên, Nghị quyết sau 6 năm thực hiện đã đạt được những kết quả tích cực. Cụ thể là làm thay đổi nhận thức của đa số các cấp chính quyền, bộ, ban, ngành, đoàn thể về vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Góp phần định hướng tốt chính sách đối với kiều bào cụ thể là đã thể chế hóa Nghị quyết, đưa vấn đề bảo hộ công dân trở thành nội dung quan trọng trong chương trình đối ngoại của lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Trước thềm Hội nghị, ông Nguyễn Thanh Sơn cho biết một số kết quả đột phá của việc triển khai Nghị quyết 36: Đã tạo cho bà con kiều bào một vị thế như những người dân trong nước; Không bị phân biệt đối xử; Xác định bà con kiều bào là bộ phận mà chúng ta có trách nhiệm bảo hộ rồi mới đề ra những yêu cầu... Kết quả nổi bật là đất nước ngày càng thu hút được nhiều nhân sĩ, trí thức Việt kiều trở về đóng góp xây dựng quê hương. Ông Sơn cho biết, trung bình hằng năm có khoảng 500 nghìn lượt kiều bào về nước, trong đó khoảng 300 chuyên gia, trí thức về làm việc và hàng nghìn người về tìm hiểu cơ hội đầu tư, kinh doanh. Đến nay có hơn 3.200 dự án của kiều bào đầu tư về nước với tổng vốn khoảng 5,7 tỷ USD, trong đó khoảng 60% dự án được đánh giá là hoạt động có hiệu quả. Kiều hối gửi về nước tăng trung bình từ 10 đến 15% năm, từ mức 3 tỷ USD năm 2004 tăng lên 7,4 tỷ USD năm 2008 và 6,8 tỷ USD năm 2009. Tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng ở nước ngoài và với bà con trong nước ngày càng được gắn kết. Tại Hội nghị, ông Nguyễn Thanh Sơn thông báo số tiền bà con kiều bào đã và đang ủng hộ đồng bào miền Trung bị lũ lụt đã lên tới con số 14 tỷ 599 triệu đồng.

Chủ động đối thoại với bộ phận chống đối

Một trong những đột phá trong công tác kiều bào trên tinh thần của Nghị quyết 36 phải kể tới việc chúng ta đã chủ động đối thoại với bộ phận những người Việt Nam ở nước ngoài còn mang tâm lý hận thù, chống đối Nhà nước. Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm nhấn mạnh, chúng ta mới chỉ tập hợp được bà con yêu nước hướng về quê hương. Thời gian tới chúng ta cần đấu tranh mạnh mẽ đối với các đối tượng chống đối này vì chúng ta có chính nghĩa. Việc này cần kết hợp ngoại giao chính trị với các mặt trận khác.

Với tư cách người trong cuộc, trực tiếp tham gia xây dựng Nghị quyết 36 từ buổi ban đầu, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Di Niên nói: Cái chúng ta cần thoát ra nhiều hơn nữa là tinh thần hòa giải dân tộc. Chúng ta đã hòa giải nhưng chưa hết hẳn. Chúng ta phải nhanh hơn, chủ động hơn để thúc đẩy tinh thần hòa giải. Đã đến lúc chúng ta phải đề cao truyền thống vị tha - đây sẽ là vị thuốc để những người “chạy đi” quay về với đất nước.  Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Thanh Sơn nói: “Chúng ta đã chìa bàn tay đoàn kết với những người còn mơ hồ và ảo tưởng ấy”. Ông cho biết sẽ có một đoàn liên ngành bao gồm cả giới truyền thông ra nước ngoài gặp trực tiếp những phần tử chống đối đất nước quyết liệt nhất. Năm ngoái, việc này không triển khai được vì những đối tượng này từ chối gặp. Họ bị bất ngờ, lúng túng và ngỡ ngàng trước đề nghị mang tính chủ động của chúng ta. Ông Sơn cho biết, chương trình đối thoại này sẽ được tiếp tục trong năm sau, nếu có tổ chức hay cá nhân chống đối nào chấp nhận ra đối thoại.  

Những ý kiến “mổ xẻ”, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết từ mọi góc độ của đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương, các đoàn thể từ 63 tỉnh, thành phố trong cả nước được hy vọng sẽ góp phần đưa ra những phương hướng và sáng kiến mới để Nghị quyết 36 đi sâu vào cuộc sống hơn nữa.

MỸ HẠNH