QĐND - Một số cán bộ cấp phân đội phản ánh: Công tác quản lý bộ đội rất vất vả, vì có những chiến sĩ dù đã được giáo dục, nhắc nhở nhiều lần nhưng vẫn “nước đổ lá khoai”, thiếu tự giác trong thực hiện nhiệm vụ và chấp hành các chế độ… Từ trải nghiệm thực tiễn, tôi xin trao đổi một số kinh nghiệm trong giáo dục, xây dựng ý thức tự giác cho bộ đội.

Phân tích rõ lợi ích thiết thực

Như chúng ta đã biết, ý thức là một hiện tượng tâm lý-xã hội có kết cấu rất phức tạp bao gồm nhiều thành tố: Tri thức, tình cảm, niềm tin, ý chí..., trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi. Vì thế, để bộ đội có bản lĩnh chính trị, ý thức tự giác cao, trước hết cán bộ các cấp phải làm cho bộ đội có nhận thức đúng, từ đó có tình cảm, niềm tin và ý chí quyết tâm thực hiện. Nói một cách đơn giản, muốn chiến sĩ tự giác phấn đấu, trước hết phải làm cho họ thấu hiểu lợi ích thiết thực của những việc cần làm, những quy định phải chấp hành… đối với cộng đồng xã hội (Tổ quốc, quê hương…), với tập thể (quân đội, đơn vị…), với gia đình và đặc biệt là lợi ích đối với bản thân mình. Xin nêu một số ví dụ:

1. Về việc quân nhân phải gấp chăn màn “vuông thành sắc cạnh” như chiếc va ly. Nếu cán bộ chỉ bắt chiến sĩ phải gấp chăn màn đẹp mà không phân tích cho anh em hiểu rõ lợi ích thiết thực của việc này thì chiến sĩ sẽ cho rằng quy định của đơn vị là máy móc, vô lý, vì không cần thiết phải mất nhiều thời gian vào việc con con, hình thức như vậy. Thậm chí chiến sĩ còn cảm thấy ức chế khi bị cấp trên nhắc nhở gấp chăn màn chưa đẹp. Thế nhưng, nếu người chỉ huy giải thích cho chiến sĩ hiểu việc gấp chăn màn “vuông như va ly” không chỉ tạo vẻ đẹp gọn gàng, thống nhất trong đơn vị, mà còn rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ cho quân nhân - đức tính rất cần thiết đối với mọi người, nhất là đối với hoạt động quân sự phải sử dụng nhiều loại vũ khí, vật liệu nổ nguy hiểm, chỉ cần sơ ý, thiếu tỉ mỉ là “sai một ly, đi mạng người”; không những thế, việc gấp chăn màn gọn, đẹp còn thể hiện nhân cách con người, sau này tạo thành nếp sống ngăn nắp, văn minh, góp phần xây dựng gia đình văn hóa và để được mọi người kính trọng, quý mến… thì chắc chắn chiến sĩ sẽ tự giác thực hiện.

Cán bộ, chiến sĩ đảo Len Đao (quần đảo Trường Sa) vượt qua rất nhiều khó khăn để chăm sóc vườn rau xanh tốt. Ảnh: Lâm Sơn

2. Trong việc tăng gia, lao động vào cuối giờ chiều và các ngày nghỉ, có những chiến sĩ chỉ làm qua loa, rồi nhanh chóng về chơi các môn thể thao. Muốn anh em tích cực, tự giác lao động tăng gia, cán bộ phải đả thông tư tưởng “làm để được cả cho mình và cho đơn vị”; tăng gia sản xuất không chỉ trực tiếp cải thiện đời sống, mà thông qua đó còn giúp mọi người biết lao động, biết nghề, thể hiện đức tính chăm chỉ đáng quý; mặt khác, tăng gia cũng chính là thể thao, vừa rèn luyện sức khỏe bản thân, vừa góp phần xây dựng đơn vị, cải thiện đời sống… Khi bộ đội hiểu lợi ích “một công, đôi - ba việc” thì sẽ tự nguyện, tự giác trong lao động sản xuất.

3. Có một thực tế là khi thực hiện chế độ tập thể dục buổi sáng, khá nhiều chiến sĩ động tác uể oải, chạy tại chỗ và hô khẩu hiệu rất yếu. Để chấn chỉnh tình trạng này, cán bộ duy trì thường cao giọng quát tháo, nhưng như thế càng tạo cho cấp dưới sự ức chế và anh em vẫn uể oải. Nếu giảng giải cho chiến sĩ hiểu tập thể dục mà động tác lừng khừng sẽ có hại cho sức khỏe bản thân; chạy tại chỗ mà nâng cao chân có tác dụng phòng bệnh sỏi thận; hô khẩu hiệu to rõ thì sẽ tốt cho thanh quản và thoát được khí độc trong miệng… chắc chắn mọi người sẽ hứng khởi tập thể dục hơn.

Cán bộ phải mẫu mực nêu gương

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Một tấm gương sống còn giá trị hơn hàng trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Vì thế, bên cạnh yếu tố tiên quyết là phân tích, giáo dục làm cho chiến sĩ có nhận thức đúng, hiểu rõ những điều có lợi đối với bản thân, gia đình, tập thể về từng công việc cần làm, thì người chỉ huy phải nêu gương sáng. Có như vậy, anh em cấp dưới mới tâm phục, khẩu phục, lúc nào cũng tự giác chấp hành, thực hiện tốt các công việc, chế độ quy định. Ngược lại, nếu cán bộ nói không đi đôi với làm, “nói rồng leo, làm mèo mửa” thì chắc chắn cấp dưới sẽ chỉ “nghiêm một nửa”, nghĩa là lúc nào có cán bộ duy trì thì anh em miễn cưỡng chấp hành, vắng cán bộ thì lại “nước đổ lá khoai”.

Tóm lại, để thuyết phục chiến sĩ, người cán bộ cần làm rất nhiều việc, trong đó 2 yếu tố nêu trên là đặc biệt cần thiết và có ý nghĩa quyết định. Tính tự giác của mọi người chỉ có được khi họ đã nhận thức đúng và thực sự tâm phục, khẩu phục. Điều này mỗi cán bộ chúng ta phải luôn ghi nhớ.

CHÍNH VIÊN