Bảo đảm quốc phòng, an ninh là nguyên tắc nền tảng, xuyên suốt quá trình xây dựng Luật Phát triển đô thị

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật phát triển đô thị được xây dựng với mục đích tạo lập hành lang pháp lý ổn định và đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế hạ tầng và nguồn lực, thúc đẩy các đô thị động lực phát triển nhanh, bền vững. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: TRỌNG HẢI

Bên cạnh đó, các quy định tại dự thảo luật bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; bảo đảm tính linh hoạt và kịp thời. Đồng thời, tránh dàn trải, phân tán nguồn lực. Quy định này sẽ giúp kiểm soát tình trạng các địa phương chạy đua ưu đãi dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, phân tán nguồn lực quốc gia làm xói mòn ý nghĩa của các cơ chế đặc thù.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu làm rõ một số vấn đề về dự án Luật Phát triển đô thị. Ảnh: TRỌNG HẢI

Đối với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trong dự thảo Luật phát triển đô thị, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, bảo đảm quốc phòng, an ninh là nguyên tắc nền tảng và xuyên suốt quá trình xây dựng Luật. Các quy định của dự thảo luật xác lập nguyên tắc tối thượng của việc phân quyền và bảo đảm thực hiện nhiệm vụ được phân quyền thì phải bảo đảm không được phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia. Có thể nói đây là vùng cấm đối với các thẩm quyền đột phá.

Cụ thể, các thành phố thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật không được ban hành văn bản quy định khác hoặc là thí điểm các cơ chế, chính sách trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thủ tướng Chính phủ có quyền đình chỉ, bãi bỏ bất kỳ văn bản nào của địa phương nếu xét thấy ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và quốc phòng, an ninh.

Dự thảo Luật cũng quy định cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong các lĩnh vực trọng yếu. Ví dụ như về quy hoạch. Việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các quy hoạch không gian đặc thù (không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao) bắt buộc phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an. Đặc biệt, không gian tầm thấp và tầm cao phải ưu tiên các công trình có tính lưỡng dụng, sẵn sàng phục vụ nhu cầu quân sự khi cần thiết.

Về đầu tư, nhà đầu tư chiến lược bắt buộc phải có cam kết bằng văn bản về việc đáp ứng các điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, trong dự thảo luật còn có nhiều quy định khác liên quan đến bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu, rà soát kỹ lưỡng quy định của dự thảo luật, bảo đảm nguyên tắc không đánh đổi quốc phòng, an ninh lấy tăng trưởng và mọi cơ chế đột phá đều phải đặt trong hệ thống kiểm soát đa tầng, bảo đảm kinh tế phát triển tới đâu thì chủ quyền quốc gia và an ninh được giữ vững tới đó.

Về cơ chế kiểm soát quyền lực, trong dự thảo Luật Phát triển đô thị, cơ chế này được thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng, đáp ứng yêu cầu có van, có khóa.

Trong đó, phân quyền nhưng không được ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia và tôn trọng quy luật thị trường. Việc thực hiện các quy định của Luật phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Bên cạnh đó, có các khóa quyền lực cụ thể trong xây dựng thể chế điều hành. Ví dụ, đô thị đặc biệt như TP Hồ Chí Minh được ban hành văn bản khác quy định Trung ương nhưng vẫn phải tuân thủ quy trình chặt chẽ về đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các bộ, ngành và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ. Thủ tướng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của Thành phố nếu trái pháp luật hay là xâm phạm lợi ích quốc gia. Dự thảo luật đã cài đặt khóa về thời gian, tối đa là 5 năm và gia hạn không được quá 5 năm. UBND Thành phố phải tạm dừng ngay nếu thí điểm gây ảnh hưởng tiêu cực.

Về cơ chế kiểm soát hậu kiểm, dự thảo luật đã thiết lập hệ thống giám sát từ xa và định kỳ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cùng với phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với trách nhiệm giải trình cá nhân người đứng đầu.