Bộ đội về tiếp quản Thủ đô ngày 10-10-1954. Ảnh tư liệu internet

Sau khi bài hát “Tiến quân ca” ra đời và được chính nhạc sĩ viết lên đá in trên trang văn nghệ đầu tiên của Báo Độc Lập (in bí mật ở Bát Tràng, Hà Nội), Văn Cao lại phấn chấn nghĩ về hình ảnh người chiến sĩ Việt Nam mai đây mà ông chưa hình dung được là trông sẽ ra sao? Ông nghĩ: có thể không hình dung ra hình dáng thì vẫn hình dung được tinh thần của người lính ấy. Đấy là những chàng “chinh phu mới” tuy vẫn “mong da ngựa bọc thân thể trai” nhưng đã mang một tinh thần mới “nguyện tranh đấu cho giống nòi” và “thề phục quốc tiến lên Việt Nam, lập quyền dân tiến lên Việt Nam”. Với suy nghĩ ấy, Văn Cao đã dựng lên hình ảnh “chiến sĩ Việt Nam” tuy phảng phất hình ảnh “chinh phu”, “thét roi cầu Vị ào ào gió thu” nhưng tinh thần thì rất ăn nhập với tinh thần cách mạng khi ấy. Và những nét nhạc mang âm hưởng dân tộc ra đời: “Bao chiến sĩ anh hùng/Lạnh lùng vung gươm ra sa trường”.

Bài hát mường tượng những bước đi rầm rập của đoàn quân qua đồng âm ngắn “Quân xung phong”, “Mang tay người” và tiến tới một kết hợp dài: “Ngựa phi nơi xa kia nghe súng vang bên trời điệu kèn rộn ràng”, rồi lại trở về đồng âm ngắn: “Trang nam nhi” “sống thác coi thường” để tiếp nối thêm kết hợp dài diễn tả sự trùng điệp không ngớt của đoàn quân: “Bừng nghe dư âm mênh mông khúc anh hùng ca reo nơi biên cương”. Câu mở đầu được nhắc lại nhưng không phải sự phát triển của bước chân mà là sự thăng hoa của tinh thần: “Bao chiến mã lên đường/Giục lòng dân quân thi can trường/Nguyện tranh đấu cho giống nòi/Hận thù bao năm căm lòng đất nước tang tóc”.

Bài hát “Chiến sĩ Việt Nam” ngay từ khi ra đời đã được đông đảo bạn nghe nhạc chấp nhận. Những người lính cách mạng từ chiến khu trở về Hà Nội sau Cách mạng Tháng Tám đã coi “Chiến sĩ Việt Nam” là bài hát của mình. Sau “Chiến sĩ Việt Nam”, Văn Cao còn sáng tác ra “Hải quân Việt Nam” và “Không quân Việt Nam” bằng tưởng tượng của mình nhưng lại là tiên đoán cho sự hùng mạnh tương lai của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Được biết, trong chiến dịch Điện Biên Phủ, bài “Chiến sĩ Việt Nam” đã được tấu lên từ trận mở màn Him Lam. Nhiều chiến sĩ đã sống, chiến đấu, hy sinh tự nguyện từ rung cảm những giai điệu hào hùng này. Đó là sức mạnh của nghệ thuật, sức kêu gọi, liên kết đám đông của âm nhạc.

N.T.K