Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc, đập tan ách thống trị của thực dân và phong kiến, lập nên Nhà nước kiểu mới với thể chế chính trị dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á, hình thành nền quốc phòng kiểu mới - nền quốc phòng toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý điều hành. Và đó cũng chính là bài học trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc suốt 65 năm qua.
Trong thời kỳ mới, nghiên cứu dự báo nguy cơ liên quan đến quốc phòng bảo vệ Tổ quốc cho thấy: “Diễn biến hòa bình” là vấn đề chủ yếu nổi lên trong chiến lược của các thế lực thù địch nhằm chống phá độc lập dân tộc và CNXH ở Việt Nam. Khi có điều kiện và thời cơ chúng có thể tiến hành “Cách mạng màu” để thúc đẩy nhanh việc xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng và chế độ XHCN, không loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh xâm lược kiểu mới đối với nước ta. Những tranh chấp về chủ quyền lãnh thổ, tài nguyên và các lợi ích quốc gia dân tộc tiếp tục diễn ra gay gắt và phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra xung đột vũ trang và chiến tranh cục bộ, nhất là khi các nước lớn có sự mặc cả, thỏa hiệp gây phương hại đến lợi ích của dân tộc ta. Nhiệm vụ quốc phòng bảo vệ Tổ quốc của chúng ta cần tập trung đấu tranh làm thất bại chiến lược “Diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, dập tắt “Cách mạng màu” của chúng, đồng thời chủ động phòng ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu những yếu tố bất lợi có thể dẫn đến xung đột vũ trang, chiến tranh cục bộ và sẵn sàng đối phó thắng lợi với chiến tranh xâm lược kiểu mới của địch. Điều này đòi hỏi chúng ta phải nâng cao hiệu lực cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” đối với quốc phòng, tập trung thực hiện tốt những vấn đề cơ bản sau đây:
Tập trung nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức đảng; tăng cường quản lý, giáo dục rèn luyện cán bộ, đảng viên để thực sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống, năng lực, trí tuệ và trình độ tổ chức thực tiễn, khắc phục nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ ta, khắc phục nguy cơ tha hóa biến chất do tệ quan liêu, nạn tham nhũng, đặc quyền đặc lợi, xa dân và sách nhiễu dân.
Vấn đề then chốt có ý nghĩa quyết định là thực hiện tốt chiến lược cán bộ trong quá trình chuyển tiếp các thế hệ cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhất là cấp chiến dịch-chiến lược. Trong công tác tổ chức, sắp xếp cán bộ từ Trung ương đến các cấp ủy, bộ máy chính quyền và tổ chức chính trị-xã hội, nhất là những vị trí chủ chốt cần lựa chọn đúng những người thực sự tiêu biểu về bản lĩnh và trí tuệ, đạo đức và lối sống, gần gũi quần chúng và được tín nhiệm, có trách nhiệm và năng lực chỉ đạo, điều hành kết hợp phát triển kinh tế -xã hội với tăng cường quốc phòng-an ninh, bảo đảm sự vững vàng và tin cậy về chính trị. Kiên quyết không sắp xếp những người có biểu hiện tha hóa về chính trị-tư tưởng, đạo đức và lối sống, cơ hội thực dụng, độc đoán gia trưởng, không tôn trọng sự lãnh đạo của tổ chức đảng và xa rời quần chúng, coi nhẹ nhiệm vụ quốc phòng-an ninh bảo vệ Tổ quốc.
Nghiên cứu bổ sung phát triển hai chiến lược trọng yếu, mang tính tổng hợp nhất là Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội và Chiến lược bảo vệ Tổ quốc, trên cơ sở đó xây dựng và tổ chức thực hiện tốt các chiến lược cơ bản của quốc gia (Chiến lược quốc phòng, Chiến lược an ninh, Chiến lược ngoại giao và các chiến lược chuyên ngành khác), các kế hoạch mang tính chiến lược (Kế hoạch phân vùng chiến lược về quốc phòng gắn với phân vùng chiến lược về kinh tế-xã hội, Kế hoạch phòng thủ dân sự, Kế hoạch xây dựng công trình quốc phòng gắn với Phương án phòng thủ chiến lược, Kế hoạch xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố…).
Bổ sung hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, điều hành đối với quốc phòng, nhất là khi xử trí các tình huống khẩn cấp về quốc phòng hoặc chiến tranh theo nguyên tắc: Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt; Nhà nước quản lý điều hành tập trung thống nhất; Bộ Quốc phòng (ở địa phương là Bộ CHQS) chủ trì phối hợp với các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể chính trị -xã hội làm tham mưu và tổ chức thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong lĩnh vực quốc phòng.
Nghiên cứu xác định cụ thể hơn trách nhiệm, thẩm quyền của Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy QSTƯ và các cấp ủy trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, nhất là đối với những quyết sách chiến lược về quốc phòng. Nên tăng thêm trách nhiệm, thẩm quyền của Đảng ủy QSTƯ trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, tổ chức và hoạt động của Quân đội và Dân quân tự vệ cho sát hợp hơn với tính đặc thù của tổ chức và hoạt động quân sự, đáp ứng yêu cầu quyết đoán khẩn trương, xử trí kịp thời và có hiệu lực các vấn đề an ninh phi truyền thống, các tình huống khẩn cấp về quốc phòng hoặc chiến tranh. Cũng nên bổ sung trách nhiệm, thẩm quyền của Đảng ủy quân khu trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác quốc phòng trên địa bàn, nhất là xây dựng lực lượng và thế trận quốc phòng toàn dân, xây dựng và hoạt động của khu vực phòng thủ, tổ chức phòng thủ quân khu, tổ chức phòng thủ dân sự, các hoạt động quân sự phi chiến tranh… là những vấn đề rất hệ trọng diễn ra thường xuyên trong thời bình.
Bồi dưỡng nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực tổ chức thực hiện công tác quốc phòng của cán bộ các cấp, các ngành và các địa phương, tập trung vào các vấn đề cơ bản: Tư duy mới về đối tượng và đối tác, về hợp tác và đấu tranh, nhất là khi có những điều chỉnh chiến lược của đối tượng và đối tác có thể dẫn đến sự chuyển hóa về hợp tác và đấu tranh. Chủ động giải quyết tốt các quan hệ, không để thua thiệt trong hợp tác, không bị bất ngờ trước những âm mưu và hành động xâm hại lợi ích quốc gia. Nhận thức sâu sắc mục tiêu của Chiến lược quốc phòng bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, giữ môi trường hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của đất nước. Tư duy mới về phương thức chiến lược quốc phòng bảo vệ Tổ quốc, nhất là kết hợp chặt chẽ Chiến lược quốc phòng với Chiến lược an ninh và Chiến lược ngoại giao, dựa chắc trên cơ sở Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, chủ động “giữ cho trong ấm, ngoài êm” để giữ nước ngay từ thời bình, ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ chiến tranh là phương thức tối ưu để bảo vệ Tổ quốc, đúng với bản chất của quốc phòng Việt Nam là hòa bình và tự vệ… .
Trung tướng PGS, TS Nguyễn Tiến Bình