Coi chừng... bén lửa

Cuối năm 1954, đang là trợ lý chính trị, Hoàng Xuân Thâm được cấp trên giao nhiệm vụ thành lập Đội 3 văn công Liên khu 5.

Trưởng ban Tuyên huấn, Đinh Nho Bát được cấp trên ủy quyền truyền đạt ý kiến lãnh đạo Liên khu tới Đội trưởng, kiêm chính trị viên Hoàng Xuân Thâm. Nheo nheo đôi mắt, đồng chí Trưởng ban Tuyên huấn nói: “Văn công hiện nay có hai điều mới: Một là có nhiều nữ. Hai là có tiền để mua sắm trang bị. Tư lệnh Nguyễn Chánh rất tin vào ông và dặn là phải vững vàng trước đồng tiền và sắc đẹp. Ông đang ngồi trên một đống củi khô và rơm, phải hết sức đề phòng… bén lửa”.

Lãnh đạo, quản lý văn công quả là không dễ. Trên sân khấu “Liếc càng hay vỗ tay càng nhiều”, còn trong cuộc sống hôm nay, người cán bộ không nghiêm túc trước phụ nữ sẽ đánh mất uy tín. Đêm ấy, chàng sĩ quan trẻ quê Đức Thọ, Hà Tĩnh mới 26 tuổi, lại khá đẹp trai thức trắng vì lo không hoàn thành nhiệm vụ. Hoàng Xuân Thâm bàn với Đội phó Trương Văn Hào khẩn trương xây dựng các tiết mục có nội dung sâu sắc, mang đậm phong cách dân gian địa bàn Liên khu 5.

Cùng với xây dựng chương trình nghệ thuật, đội còn phải tuyển diễn viên, bổ sung lực lượng. Đội trưởng Hoàng Xuân Thâm được phân công cùng một số anh chị em diễn viên tỏa đi các nơi để tuyển khoảng 30 diễn viên, chủ yếu là nữ. Nghe tin Văn công Liên khu 5 tuyển diễn viên, thanh niên tìm đến xin vào rất đông trong lúc số người nhận vào có hạn. Tư lệnh Nguyễn Chánh chỉ thị: “Tuyển nhận diễn viên phải đúng tiêu chuẩn, chú ý số có năng khiếu dân ca, dân vũ”. Việc tuyển diễn viên không phải lúc nào cũng được suôn sẻ. Có khi Đội trưởng phải lọc cọc đạp xe hàng trăm cây số về tận gia đình các cô gái dự tuyển để thưa chuyện.

Lúc ở Tam Quan, Bình Định, Đội trưởng Hoàng Xuân Thâm được anh em cho biết ở địa phương có cô Phụng Tiếp rất xinh lại hát bài chòi “cực đã”. Hôm Phụng Tiếp đến thử giọng cả Đội đều tán thưởng, nhất trí tiếp nhận. Phụng Tiếp có chồng là bộ đội đi tập kết. Ba má của cô đồng ý cho vào đội nhưng phía nhà chồng lại tỏ ra lạnh nhạt. Hoàng Xuân Thâm thuyết phục mãi rồi Phụng Tiếp cũng được vào văn công.

Sau mấy tháng “đãi cát tìm vàng”, Đội 3 văn công Liên khu 5 đã tuyển được khoảng hai chục nữ diễn viên. Nhiều người trong số họ sau này trở thành nghệ sĩ có tên tuổi không chỉ của Liên khu 5 mà còn của cả nước như: Phụng Tiếp, Thanh Trúc, Hồng Mậu, Nguyễn Thị Bích Tỳ, Tường Loan…

Làm Đội trưởng Đội 3 văn công Liên khu 5 toàn trai tài, gái sắc nhưng Hoàng Xuân Thâm đã hoàn thành tốt nhiệm vụ, được cấp trên khen, các nghệ sĩ, diễn viên yêu mến, kính phục. Mỗi lần nhớ lại những kỷ niệm hơn nửa thế kỷ trước, Đại tá Hoàng Xuân Thâm cười rất tươi, gương mặt rạng rỡ, trông trẻ hơn tuổi 80 của mình.

NGUYỄN ĐÌNH PHƯỢNG