Chạy đua với thời gian

Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên nước bạn Lào.

Ngày 19-2, tại Hà Nội, 26 tập thể và 90 cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác tìm kiếm, quy tập, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam hy sinh trên đất Lào trong các thời kỳ chiến tranh vinh dự đón nhận huân chương, huy chương, giấy khen của Đảng và Chính phủ nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trao tặng.

Tháng 10-2007, bước vào đầu mùa khô năm 2007-2008, trước khi lên đường làm nhiệm vụ trên nước bạn Lào, Thượng tá Hoàng Văn Tạ, đội trưởng Đội quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa tâm sự với tôi: "Với những cán bộ, chiến sĩ trong đội quy tập hài cốt liệt sĩ, khó khăn, thiếu thốn không nản, mà chỉ sợ thời gian trôi đi nhanh quá. Bởi mỗi ngày qua đi, nhân chứng về sơ đồ mộ chí hài cốt liệt sĩ và vết tích của những ngôi mộ cũng bị xóa nhòa... gây khó khăn cho công tác tìm kiếm và cất bốc".

Lần đó, đưa chúng tôi đến thăm nghĩa trang Hàm Rồng (Thanh Hóa), chỉ vào hai ngôi mộ chưa biết tên, anh Tạ kể cho chúng tôi nghe câu chuyện: Có lần, theo sơ đồ mộ chí, tổ công tác mặc dù đã biết chắc vị trí hai ngôi mộ được dân địa phương chôn ven suối, dưới một gốc cây cổ thụ, thế mà khi tìm đến, anh em trong tổ chỉ thấy một dòng suối chảy vắt qua... Sau hơn 30 năm, suối đã đổi dòng, hai ngôi mộ liệt sĩ đã bị nước cuốn trôi. Sau vài ngày tìm kiếm, tổ chỉ nhặt được hai bao tử sĩ quấn chặt vào gốc cây - vật dụng mà bất kỳ chiến sĩ nào thời chống Mỹ cũng phải đem theo. Anh em trong tổ cẩn thận gói hai bao tử sĩ cho vào trong tiểu, mắt ai cũng đỏ hoe... Hai bao tử sĩ giờ được an táng bên đồng đội... Được biết, trong mùa khô 2006-2007, đội quy tập hài cốt liệt sĩ của tỉnh Thanh Hóa đã tìm kiếm và quy tập được 264 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh bên nước bạn Lào.

Cũng vào những ngày cuối cùng của năm Đinh Hợi, chúng tôi có dịp vào Nghệ An dự lễ bàn giao hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào. Nghe Thượng tá Hồ Trọng Bình, đội trưởng Đội quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Nghệ An kể: "Có những chuyến, anh em trong đội phải chia nhỏ ra từng tổ, lùng sục trong những cánh rừng bạt ngàn của nước bạn hàng tháng trời, tìm kiếm từng dấu tích nhỏ nhất. Chỉ cần có một manh mối nào dù là còn mong manh, đội cũng cử anh em vào tận nơi xác minh và tìm kiếm. Mỗi khi chứng kiến cơn mưa rừng, lòng chúng tôi lại thắt lại, chỉ sợ nước mưa sẽ làm mất đi những dấu tích quan trọng đánh dấu mộ của liệt sĩ".

Thượng tá Trần Quang Lộc, nguyên đội trưởng Đội quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Bình tâm sự: "Từ mùa khô năm 1999, tôi bắt đầu cùng đồng đội cơm đùm gạo bới sang tỉnh Khăm Muộn-Lào tìm đồng đội. Nước Lào vốn trùng điệp núi rừng, sau nhiều thập kỷ chiến tranh cây cối đã bạt ngàn, chứng tích cuộc chiến ngày càng phai mờ theo thời gian. Người dân Lào tốt bụng chỉ vẽ đường đi lối lại, tuy nhiên người biết bộ đội Việt Nam hy sinh ở đâu, chôn cất ở đâu, ngày một hiếm dần vì người già dần mất đi... Một lần vào bản Na Bò (tỉnh Khăm Muộn), dân bản thông tin, khu vực thung lũng trước bản có hai ngôi mộ của bộ đội Việt Nam. Chúng tôi ở lại, đào tìm hơn hai tháng trời nhưng không thấy. Khi đoàn đã hết hy vọng, quyết định hành quân trở ra. Trong lúc chuẩn bị thu dọn lán trại, thì một cán bộ trong đội bỗng phát hiện ra những vết tích của ngôi mộ ngay dưới địa điểm tổ dựng trại. Chỉ sau nửa giờ mở rộng tìm kiếm, cả tổ thở phào nhẹ nhõm vì đã tìm thấy đúng ngôi mộ của liệt sĩ. Lần khác, người dân bản Na Muồng (tỉnh Khăm Muộn) báo tin: Trong bản có một ngôi mộ của liệt sĩ tên là Ba. Tuy nhiên người biết vị trí ngôi mộ vừa mới qua đời, trước khi mất, ông chỉ kịp dặn lại cho người trong bản là ngôi mộ nằm dưới gốc cây khò, chứ không chỉ rõ cây khò nào. Khi đội quy tập vào đến nơi, thì thấy trong bản có rất nhiều cây khò, đào mãi từ gốc cây khò này qua gốc cây khò khác nhưng không tìm thấy. Sau hơn một tháng tìm kiếm, đào hàng trăm gốc vẫn không tìm thấy mộ, trong đội đã có ý kiến rút lui. Đúng lúc nản nhất, đến một cây khò ở giữa ruộng lúa thì phát hiện được hài cốt liệt sĩ.