Xử lý bất cập tại dự án BOT, quản lý sử dụng đất chặt chẽ

Buổi chiều, Quốc hội đã chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) Trần Hồng Hà về giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường, quản lý sử dụng đất...

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân phát biểu khai mạc phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Ảnh: TTXVN

Chất vấn, trả lời thẳng thắn, ngắn gọn

Phát biểu khai mạc phiên chất vấn và trả lời chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nhấn mạnh, để nâng cao kết quả, hiệu quả, tăng tính đối thoại trong hoạt động chất vấn, từ đó, nâng cao trách nhiệm của người trả lời chất vấn trước nhân dân, tại kỳ họp này, Quốc hội tiếp tục đổi mới cách thức chất vấn. Chủ tịch Quốc hội đề nghị các vị đại biểu Quốc hội nêu câu hỏi chất vấn ngắn gọn, rõ ý, đi thẳng vào nội dung thuộc nhóm vấn đề đã được lựa chọn, bảo đảm đúng thời gian quy định. Các bộ trưởng  trả lời thẳng thắn, xác định rõ trách nhiệm, lộ trình, hướng khắc phục trong thời gian tới. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đánh giá, thời gian qua, hoạt động giám sát nói chung và hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn nói riêng của Quốc hội đã có nhiều đổi mới, tác động tích cực đến nhiều mặt hoạt động, công tác điều hành của Chính phủ, các bộ, ngành, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục những hạn chế,bất cập, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, được cử tri và nhân dân cả nước quan tâm.

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể trả lời chất vấn. Ảnh: TTXVN

Trình bày Báo cáo kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ tư (Quốc hội khóa XIV), Trưởng ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, thông qua các cuộc tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp, 63 đoàn đại biểu Quốc hội của các tỉnh, thành phố đã tiếp nhận, tổng hợp được 2.099 kiến nghị của cử tri. Trong đó, có 1.993 kiến nghị (chiếm 95%) về công tác điều hành của Chính phủ. Công tác giải quyết kiến nghị cử tri của Chính phủ, các bộ, ngành được các đoàn đại biểu Quốc hội đánh giá cao, đã có sự thay đổi, chuyển biến rõ rệt về chất lượng giải quyết cũng như nội dung, số lượng các văn bản trả lời, bảo đảm kịp thời, đầy đủ. Tuy nhiên, việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật, sửa đổi các văn bản pháp luật còn chậm, không phù hợp thực tiễn; việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm đối với một số vấn đề mà cử tri phản ánh còn chưa được kịp thời, hiệu quả...

Cần giải pháp căn cơ để xử lý bất cập dự án BOT

Chất vấn Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể, đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (đoàn Quảng Bình) đề nghị Bộ trưởng làm rõ sự chênh lệch số năm thu phí giữa dự toán được phê duyệt với kết quả kiểm toán và hướng khắc phục đối với vấn đề thu phí dự án BOT. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, dự án BOT được duyệt bao gồm các khoản có thể phát sinh như trượt giá, dự phòng khối lượng nên có giá trị lớn. Trong quá trình thực hiện dự án, bộ đã chủ động kiến nghị Kiểm toán Nhà nước cùng tiến hành kiểm toán trước khi Bộ GTVT quyết toán. Đến nay, Kiểm toán Nhà nước đã kiểm toán 50 dự án, còn 6 dự án nữa đang triển khai. Trong hợp đồng BOT có một điều khoản là giá trị sau quyết toán là căn cứ để Bộ GTVT điều chỉnh thời gian thu phí và các chính sách liên quan đến phí. Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể, việc Kiểm toán Nhà nước phát hiện có sự chênh lệch lớn giữa giá trị kiểm toán và giá trị dự án được duyệt là điều hiển nhiên. Với những dự án triển khai nhanh, ít biến động giá, ít phát sinh khối lượng thì chi phí dự phòng là phần chênh lệch số năm mà kiểm toán đã chỉ ra. Số liệu quyết toán dự án của Bộ GTVT với số liệu kiểm toán luôn tương đồng với nhau, thậm chí có dự án quyết toán thấp hơn số liệu kiểm toán.

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể trả lời chất vấn. Ảnh: TTXVN

Đối với vấn đề thu phí BOT, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể khẳng định luôn đứng trên quan điểm bảo vệ lợi ích của người dân, do đó, trong thời gian vừa qua, khi mặt bằng giá tăng cao, bộ đã phối hợp với địa phương và các nhà đầu tư rà soát và giảm phí tại toàn bộ 56 dự án BOT. Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Phú Thọ) đặt vấn đề, bức xúc hiện nay nằm ở 17 dự án đặt sai vị trí, có dự án dân không đi cũng phải trả tiền. Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể, trong 17 dự án này có 3 dự án do lịch sử để lại. Việc thực hiện 17 dự án đều theo đúng trình tự, thủ tục và quy định của pháp luật, có sự cộng đồng trách nhiệm không chỉ của Bộ GTVT mà của các bộ, ngành, địa phương. Hiện nay, Nhà nước khó có thể bố trí được nguồn vốn lớn để mua lại dự án, nếu Quốc hội biểu quyết có khả năng cân đối các nguồn vốn thì Bộ GTVT sẵn sàng mua lại các dự án này. Về trách nhiệm của Bộ GTVT, để bảo đảm hài hòa lợi ích, bộ cố gắng giảm các chi phí của người dân đi qua trạm một cách tốt nhất, giảm toàn bộ cho người dân sống quanh khu vực các trạm BOT.

Đại biểu Lưu Bình Nhưỡng (đoàn Bến Tre) nêu ra những vấn đề bất cập của dự án BOT, đó là thể chế chưa hoàn chỉnh, quá trình tổ chức thực hiện còn nhiều sai phạm, chưa giải quyết được lợi ích căn bản của nhà đầu tư, người dân và Nhà nước, đồng thời, đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp căn cơ để giải quyết vấn đề này. Chia sẻ với ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho rằng, việc tranh chấp tại dự án BOT do chưa hoàn chỉnh được thể chế, làm ảnh hưởng đến nhà đầu tư cũng như gây bức xúc cho người dân, cộng đồng, những sai phạm trong quá trình thực hiện các dự án BOT đã được các đoàn kiểm tra, thanh tra chỉ ra và hiện nay Bộ GTVT đang tiếp thu, khắc phục một cách triệt để. Hiện nay, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư khẩn trương hoàn chỉnh dự thảo Luật Đầu tư theo hình thức PPP (đối tác công tư). “Đến thời điểm này, chúng ta mới chỉ có nghị định, sắp tới, đề xuất ban hành luật, trong đó quy định toàn bộ trách nhiệm và các cơ chế chính sách để thực hiện một cách căn cơ”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể nói.

Đại biểu Trần Văn Quý (đoàn Hưng Yên) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh:  TTXVN

Phát biểu bổ sung, làm rõ một số vấn đề, Phó thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng nhấn mạnh, việc đầu tư bằng hình thức BOT là chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước nhằm huy động nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng do nhu cầu lớn nhưng khả năng ngân sách hạn hẹp. Việc thu hút nguồn lực xã hội đã đạt được kết quả quan trọng góp phần thay đổi diện mạo giao thông đất nước, tuy nhiên, không ít dự án bộc lộ hạn chế như chất lượng đầu tư thấp, mức phí cao, thời gian dài, vị trí đặt trạm chưa hợp lý... Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo để lập lại kỷ cương trong đầu tư xã hội nói chung, trong đó có đầu tư BOT như rà soát tổng mức, kiểm soát chất lượng, xây dựng chi phí và thời gian hợp lý, khắc phục bất cập về vị trí, bảo đảm hài hòa lợi ích Nhà nước, nhà đầu tư, đặc biệt là lợi ích của người dân. Bên cạnh đó, sẽ xác định rõ tuyến đường, công trình đầu tư bằng hình thức BOT, công bố công khai để nhà đầu tư, người dân được biết và lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức đấu thầu; người dân biết để kiểm tra giám sát; đầu tư BOT trên tuyến mới, không thực hiện trên tuyến đường độc đạo, trước hết áp dụng với dự án đường bộ cao tốc Bắc-Nam.

Khắc phục ùn tắc, giảm thiểu tai nạn giao thông

Liên quan đến vấn đề ùn tắc giao thông tại các thành phố lớn, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (đoàn Quảng Bình) đề nghị Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết trách nhiệm đối với việc giải quyết thực trạng này. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, thời gian qua các cấp, các ngành đã triển khai nhiều giải pháp như hạn chế nhà cao tầng, phát triển hạ tầng, chuyển đổi các công trình có đông dân cư, các trung tâm thương mại... để giảm ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, do quy hoạch đô thị được điều chỉnh rất nhiều lần lại không sát thực tiễn nên một số trục đường lớn nay trở nên nhỏ hẹp vì nhu cầu đi lại tăng cao, các giải pháp đã thực hiện cũng chỉ là tình thế. “Theo tôi, cần phải có điều chỉnh tổng thể quy hoạch ở các thành phố lớn để có những bài toán căn cơ và từ quy hoạch này chúng ta giám sát một cách chặt chẽ, nhất là phát triển các khu đô thị mới và thực hiện các biện pháp để bảo đảm giảm ùn tắc giao thông trong các khu đô thị lớn hiện nay”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể bày tỏ.

Đại biểu Hoàng Văn Hùng (đoàn Thái Nguyên) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: TTXVN

Đại biểu Nguyễn Thị Xuân Thu (đoàn Khánh Hòa) đặt câu hỏi về giải pháp hiệu quả hơn để giảm tai nạn giao thông trong thời gian tới. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể đánh giá, tình hình tai nạn giao thông trong thời gian vừa qua có chuyển biến theo hướng tích cực, tuy nhiên, số vụ, số người chết, bị thương còn rất cao, có thể phấn đấu để giảm hơn nữa. Một trong các giải pháp là lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, quan tâm giáo dục ý thức chấp hành pháp luật giao thông, làm sao để người dân đi lại an toàn, chứ không phải mở rộng, phát triển đường sá lại làm tai nạn giao thông gia tăng.

Trong thời gian qua, liên tiếp các vụ tai nạn giao thông xảy ra trên đường sắt, đại biểu Tô Thị Bích Châu (đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị Bộ trưởng Bộ GTVT đưa ra giải pháp cụ thể để tập trung nâng cao chất lượng hạ tầng phục vụ đường sắt và giảm tối đa tai nạn. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể thẳng thắn nhận trách nhiệm về việc chưa có giải pháp để hình thành tuyến đường sắt Bắc-Nam bảo đảm đúng yêu cầu kỹ thuật. Đường sắt hiện nay rất lạc hậu, có những đoạn đã hình thành 70-80 năm nhưng chưa được nâng cấp. Về lâu dài, Bộ GTVT đang xây dựng đề án tuyến đường sắt Bắc-Nam tốc độ cao, dự kiến, năm 2019 sẽ trình Quốc hội xem xét.

Ngăn chặn đầu cơ, thu hồi đất của dự án chậm triển khai

Chiều 4-6, Quốc hội đã tiến hành chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà. Đại biểu Hoàng Văn Hùng (đoàn Thái Nguyên) đặt câu hỏi, giải pháp của Bộ trưởng để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân, nhất là tại các lưu vực sông như sông Đáy, sông Nhuệ, sông Đồng Nai... Theo Bộ trưởng Trần Hồng Hà, có nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm, trước hết từ các nhà máy, khu công nghiệp, do giám sát trước khi thải ra môi trường chưa tốt. Bên cạnh đó, nước thải sinh hoạt hiện nay hơn 95% chưa được xử lý, xả thẳng ra môi trường. Nhiều làng nghề truyền thống theo công nghệ cũ, lạc hậu, xả thải lớn. “Thời gian qua, chúng tôi đã xác định những địa phương nào có nguồn nước thải lớn, từ đó có cơ chế làm rõ trách nhiệm với từng địa phương. Bên cạnh đó, cần có cơ chế xã hội hóa, khuyến khích tư nhân tham gia ứng dụng công nghệ xử lý nước thải, từng bước huy động người dân tham gia vào công việc này”, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết.

Đại biểu Nguyễn Anh Trí (đoàn Hà Nội) nêu thực trạng ô nhiễm bụi nghiêm trọng tại các thành phố lớn. Bộ trưởng Trần Hồng Hà nhận định, đúng là có ô nhiễm không khí nhưng tình trạng không phải quá trầm trọng. Bộ TN&MT đã tham mưu với Chính phủ ban hành kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí trên cả nước, đầu tư hệ thống giám sát không khí và công bố số liệu cho người dân biết. Đồng thời, phải kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm như từ hoạt động giao thông hay ô nhiễm rác thải nông thôn, đốt rơm rạ...

Một số ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ vấn đề quản lý đất đai tại một số khu vực dự kiến hình thành đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt như huyện Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa), huyện Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang). Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho rằng, vấn đề nghiêm trọng ở đây là chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng, đất nông nghiệp trái phép, giao dịch ngầm không đúng quy định của pháp luật. Cơ quản quản lý chưa kịp thời kiểm tra, xử lý. Do vậy, cần phải thông báo với các bên liên quan nếu giao dịch trái pháp luật, khi đền bù sẽ áp dụng biện pháp để bảo đảm công bằng, ngăn chặn các cơ hội cho đầu cơ. Các địa phương cần xem lại hồ sơ đất đai, quản lý chặt chẽ hiện trạng sử dụng đất.

Cũng liên quan đến vấn đề quản lý sử dụng đất đai tại đô thị về việc không ít dự án để đất bỏ hoang, gây lãng phí, Bộ trưởng Trần Hồng Hà nhận định, nhiều doanh nghiệp nhận dự án nhưng năng lực đầu tư kém, nhận đất để đầu cơ. Để tăng cường biện pháp quản lý, đối với cơ quan Trung ương cần xem xét lại quỹ đất, hiện trạng sử dụng đất, quy định hiện hành liên quan đến thu hồi dự án vi phạm. Vừa qua, Hà Nội và 4 địa phương đã thu hồi hơn 77.000ha đất với dự án đã được phê duyệt nhưng đầu tư chậm, sử dụng sai mục đích. Thời gian tới cần xác định các tiêu chí về năng lực nhà đầu tư, bảo đảm tiến độ dự án, quản lý nghiêm túc, chặt chẽ theo trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan.

Ngày 5-6, Quốc hội sẽ tiếp tục nội dung chất vấn và trả lời chất vấn đối với Bộ trưởng Trần Hồng Hà và Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung.

MẠNH HƯNG