Một trong những đề xuất đáng chú ý của Việt Nam nhằm thúc đẩy một ASEAN “phẳng” là mở rộng mô hình hợp tác về hòa mạng di động một giá cước giữa các nước Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam cho cả tiểu vùng Mê Công và ASEAN, để người dân ở khu vực được hưởng các dịch vụ viễn thông tốt nhất với mức giá cước chuyển vùng trong phạm vi ASEAN như cước nội địa.

Tất nhiên, ý tưởng về một ASEAN “phẳng” còn cần rất nhiều yếu tố cũng như cách thức mới có thể biến thành hiện thực. Nhưng mấu chốt vẫn là làm thế nào tận dụng những ưu việt của cuộc cách mạng kỹ thuật số để đạt được mục tiêu cốt lõi là phát triển kinh tế. Nhất là trong thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0 với vai trò chủ đạo của nền công nghệ kỹ thuật số như hiện nay, cơ hội cho một ASEAN “phẳng” hơn càng lớn. 

Trong thế giới “phẳng” như ngày nay, không chỉ các quốc gia, mà cả những doanh nghiệp, cá nhân, thông qua kết nối internet cũng như tiếp cận các công cụ mới của thế giới công nghệ khổng lồ, có thể cùng tham gia trong các chuỗi giá trị toàn cầu để tạo ra những giá trị gia tăng lớn hơn. Ở một ASEAN “phẳng”, giá trị gia tăng lớn nhất chính là giúp các nước xích lại gần trong một khối đoàn kết, thống nhất, vì mục tiêu hòa bình và phát triển thịnh vượng trong một thế giới toàn cầu hóa ngày càng nhiều thách thức.

Vì vậy, có thể coi sáng kiến về một ASEAN “phẳng” với sự đóng góp của mô hình hòa mạng di động một giá cước là cách tiếp cận mang tính khả thi bởi những lợi ích sát sườn. Ở đó đòi hỏi các nhà cung cấp dịch vụ mạng di động của các nước trong khu vực phải tham gia đàm phán giảm cước chuyển vùng. Tất nhiên trong nỗ lực này không thể thiếu những cam kết của chính phủ các nước ASEAN nhằm tạo điều kiện cũng như động lực để các nhà mạng này vào cuộc. Các chủ thể tham gia trực tiếp vào mô hình này và được hưởng lợi không ai khác chính là người dân sử dụng dịch vụ viễn thông ở các nước ASEAN.

Trên ý nghĩa đó, cũng cần phải nhắc tới sáng kiến của Việt Nam để làm ASEAN “phẳng” hơn là xây dựng mạng lưới chia sẻ nguy cơ mất an toàn thông tin chung cho khu vực. Mạng lưới sẽ là nền tảng kết nối các cơ quan, tổ chức liên quan của những quốc gia thành viên, cung cấp, chia sẻ thông tin hai chiều về nguy cơ, rủi ro tấn công mạng. Điều này thể hiện nỗ lực chung tay bảo vệ chủ quyền không gian mạng của ASEAN để mọi hệ thống, mọi kết nối và mọi công dân được bảo đảm an toàn. Đây cũng chính là một trong những thách thức của ASEAN cả trong hiện tại và có thể sẽ trở nên cấp thiết hơn trong thời gian tới.

Một ASEAN “phẳng” sẽ tạo môi trường hiệu quả để các nước thành viên cùng nhau đối phó với thách thức về an ninh mạng, an ninh thông tin vốn không loại trừ bất cứ quốc gia nào trong thời đại công nghệ phát triển như ngày nay. Trên một bình diện rộng hơn, ASEAN “phẳng” sẽ giúp các nước thành viên khai thác được nhiều thuận lợi và hạn chế tối đa ảnh hưởng tiêu cực trong một môi trường “phẳng” nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thử thách.

Có thể coi ASEAN “phẳng” là một cách gọi mới trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0, nhấn mạnh tới các công cụ về công nghệ để tăng cường kết nối nội khối. Nhưng trên thực tế, trong suốt hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, kết nối chặt chẽ đồng nghĩa với “phẳng” hơn luôn là mục tiêu quan trọng hàng đầu của khu vực đang được coi là phát triển năng động nhất thế giới này. Tuy nhiên, trình độ phát triển còn chênh lệch giữa các quốc gia là một trong những nguyên nhân khiến nỗ lực tăng cường kết nối nội khối của ASEAN gặp không ít trở ngại.

Vì vậy, ASEAN “phẳng” rất có thể sẽ là động lực mới cũng như tạo sức mạnh mới cho từng thành viên cũng như cả Cộng đồng ASEAN, xóa bỏ các khoảng cách để khu vực trở nên gắn kết hơn. Bởi để trở nên “phẳng”, yếu tố quan trọng nhất đó là ASEAN phải chuyển đổi số, để từ đó hướng tới phát triển một nền kinh tế số với năng suất lao động, tốc độ tăng trưởng cũng như khả năng cạnh tranh đều gia tăng vượt bậc.

Để đạt được điều đó, đòi hỏi mỗi quốc gia thành viên cũng phải trở nên “phẳng” hơn. Trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0, cơ hội để “phẳng” hơn của các nước đang phát triển như trong khối ASEAN cũng sẽ lớn hơn nếu biết tận dụng các cơ hội mới mà cuộc cách mạng đem lại. Nếu không muốn bị chệch ra khỏi quỹ đạo phát triển chung của thế giới, các nước sẽ buộc phải đổi mới và phát triển thích nghi để đáp ứng các đòi hỏi trình độ phát triển cao hơn nhiều về công nghệ.

Tác giả cuốn sách nổi tiếng “Thế giới phẳng”-Thomas L.Friedman từng nói rằng: “Những nhân tố làm "phẳng" thế giới vẫn không ngừng biến đổi”. Vì vậy, ASEAN càng sớm hành động để trở nên “phẳng” chừng nào, sẽ càng có cơ hội bứt phá và định hình sớm chừng ấy trong một thế giới "phẳng" biến động không ngừng.      

MỸ HẠNH