Đề cập đến vấn đề đối ngoại, văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng chỉ rõ: “Bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia-dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa dạng hóa, đa phương hóa trong quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Trên cơ sở vừa hợp tác, vừa đấu tranh, hoạt động đối ngoại nhằm phục vụ mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân; kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”.
Quán triệt sâu sắc Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) "Về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ X… hoạt động hội nhập về quốc phòng đã và sẽ được tăng cường. Trong những năm qua, trên cơ sở Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN (ADMM), Việt Nam đã chủ động nêu các sáng kiến quan trọng trong việc thiết lập một số cơ chế mới, như Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN+8 (ADMM+). Mối quan hệ về quốc phòng giữa nước ta và các nước trong khu vực không ngừng phát triển, niềm tin chiến lược giữa các quốc gia trong Cộng đồng ASEAN và các nước trên thế giới không ngừng được nâng cao. Hội nhập về quốc phòng của nước ta đang được tiến hành ngày càng mạnh mẽ và sâu rộng; góp phần quan trọng tăng cường tiềm lực quân sự, nâng cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế.
Đến nay, nước ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc; thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, đối tác chiến lược và đối tác toàn diện với tất cả các nước thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc. Về quốc phòng, Việt Nam đã thiết lập quan hệ với 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó các quốc gia có tiềm lực, khoa học-công nghệ quân sự hàng đầu trên thế giới như Mỹ, Anh, Pháp, Đức…
Tình hình thế giới và khu vực thời gian tới vẫn diễn biến phức tạp, khó lường, do đó, hội nhập về quốc phòng cần được tăng cường, nhằm góp phần tạo thế và lực bảo vệ Tổ quốc từ xa. Nắm vững tư tưởng chỉ đạo chiến lược về hoạt động đối ngoại được xác định tại Đại hội XII của Đảng, hội nhập về quốc phòng cần tập trung thực hiện tốt những vấn đề cơ bản sau:
Trước hết, hội nhập về quốc phòng, an ninh cần gắn kết chặt chẽ và tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập về kinh tế, chính trị và văn hóa-xã hội, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đây là vấn đề hết sức quan trọng, vì hội nhập về kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội và hội nhập về quốc phòng, an ninh có mối quan hệ mật thiết; trong đó, hội nhập về kinh tế giữ vị trí trung tâm, có vai trò tiên phong thúc đẩy các mặt hội nhập khác phát triển ngày càng mạnh mẽ và sâu rộng. Hội nhập về quốc phòng, an ninh phải dựa trên nền tảng hội nhập về kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội. Quá trình hội nhập quốc phòng là nhằm tạo môi trường hòa bình cho công cuộc phát triển kinh tế-xã hội của đất nước và hội nhập quốc tế ngày càng toàn diện hơn. Cần nhận thức sâu sắc rằng, hội nhập về kinh tế sẽ làm tăng sự ràng buộc, lệ thuộc của nền kinh tế nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới, khi mỗi sản phẩm hàng hóa, dịch vụ của nước ta trở thành một khâu trong chuỗi giá trị toàn cầu, nhất là sau khi chúng ta ký kết, triển khai thực hiện các hiệp định thương mại, như: Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (RCEP)… Nước ta cũng đã ký và kết thúc đàm phán các hiệp định thương mại song phương với nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới như Liên minh kinh tế Á-Âu, Liên minh Châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, Trung Quốc…
Hội nhập về quốc phòng góp phần tăng cường sự hiểu biết và hỗ trợ lẫn nhau trong phòng, chống các nguy cơ từ an ninh phi truyền thống, góp phần ngăn ngừa xung đột vũ trang, có thể dẫn đến chiến tranh giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Như vậy, hội nhập về quốc phòng là quá trình cùng một lúc đạt được hai mục tiêu: Tăng thêm đối tác, loại bỏ dần đối tượng, tăng cường thế và lực cho đất nước. Đó là tiền đề, điều kiện để nền kinh tế, chính trị và văn hóa-xã hội nước ta hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn. Hội nhập về quốc phòng, an ninh càng gắn bó chặt chẽ, thì sẽ càng góp phần mạnh mẽ thúc đẩy công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc đạt được những thành tựu to lớn hơn.
Hai là, nâng cao khả năng thích ứng của nền quốc phòng nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân bảo vệ vững chắc Tổ quốc.
Hội nhập về quốc phòng ngày càng sâu rộng, nền quốc phòng nước ta sẽ tham gia nhiều hoạt động quốc phòng, an ninh của khu vực và trên thế giới theo các cơ chế hợp tác ADMM và ADMM+. Điều đó, đòi hỏi nền quốc phòng phải tăng cường khả năng thích ứng với các nước trong khu vực và thế giới cả về vũ khí, phương tiện và trình độ chuyên môn kỹ thuật của lực lượng hoạt động quốc phòng. Về vũ khí, phương tiện, cùng với việc tận dụng cơ sở vật chất hiện có, cần đẩy mạnh mua sắm, tiếp nhận các loại vũ khí, phương tiện thế hệ mới, hiện đại đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc và hợp tác quốc phòng cả về an ninh truyền thống và phi truyền thống. Về nhân lực, cần đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, sử dụng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật theo hướng chuyên nghiệp hóa, chú trọng nâng cao trình độ đạt chuẩn của khu vực và quốc tế. Thực hiện tốt những vấn đề này, nền quốc phòng nước ta sẽ có đủ các điều kiện để thích ứng và hội nhập ngày càng sâu rộng hơn vào khu vực, thế giới; đồng thời, tạo ra các tiền đề thuận lợi góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ xa.
Ba là, tích cực, chủ động thực hiện cam kết theo những cơ chế hợp tác khu vực và thế giới về tham gia hoạt động phòng, chống các nguy cơ từ an ninh phi truyền thống và gìn giữ hòa bình, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Quá trình tăng cường hội nhập về quốc phòng, thực hiện cam kết theo các cơ chế hợp tác ADMM và ADMM+ đang đặt ra những vấn đề mới đối với nền quốc phòng nước ta. Chẳng hạn, thường niên các nước luân phiên tổ chức những cuộc diễn tập và tham gia diễn tập phòng, chống sự cố về môi trường, thảm hoạ thiên tai, chống khủng bố, cướp biển… của khu vực và tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc. Đây là những hoạt động đòi hỏi các bên tham gia phải có sự chuẩn bị chu đáo, tỷ mỉ, trình độ tổ chức và hiệp đồng cao, nhằm hoàn thành tốt những nội dung đã thỏa thuận giữa các quốc gia theo cơ chế hợp tác chung.
Triển khai, thực hiện tốt những nội dung trên góp phần để nền quốc phòng nước ta hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Đó cũng là các biện pháp cụ thể, thiết thực đưa tư tưởng chỉ đạo, đưa Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng vào cuộc sống, vào thực tiễn công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Trung tướng, PGS, TS NGUYỄN ĐỨC HẢI (Viện trưởng Viện Chiến lược quốc phòng)