Cách đây tròn 105 năm, ngày 5-6-1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, thể hiện một tầm nhìn thời đại. Theo đó, tầm nhìn thời đại của Hồ Chí Minh bao hàm những nội dung cơ bản, toàn diện, sâu sắc về cách mạng Việt Nam, đó là: Tầm nhìn trong việc tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc; trong việc xác lập, kiến tạo mô hình xã hội gắn với các thiết chế hiện đại; trong xác định con đường phát triển của cách mạng; tầm nhìn về quan hệ quốc tế và giải quyết các vấn đề quốc tế; trong xây dựng nhân cách, phẩm giá con người Việt Nam có khả năng hội nhập…

Tầm nhìn thời đại của Hồ Chí Minh trước hết thể hiện ở việc tìm ra con đường cứu nước, giải phóng dân tộc. Vượt qua sự hạn chế của các sĩ phu yêu nước đương thời, trong bối cảnh những năm đầu thế kỷ XX, đầu tháng 6-1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước. Người sang phương Tây, nhưng không phải đi tìm chỗ dựa, hoặc cầu viện các thế lực bên ngoài để cứu nước, mà “đi xem các nước làm như thế nào để về giúp đồng bào mình”. Quyết định sang Pháp là một quyết định có ý nghĩa lịch sử, thể hiện rõ tư duy độc lập, tự chủ của Hồ Chí Minh.

 Nguyễn Ái Quốc phát biểu tại Đại hội lần thứ 18 Đảng Xã hội Pháp (tháng 12-1920), ủng hộ Luận cương của Lê-nin về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa. Ảnh tư liệu.

Mốc lịch sử có tính bước ngoặt trong nhận thức về con đường đấu tranh giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh là khi Người được tiếp xúc với bản “Sơ thảo lần thứ nhất Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của V.I.Lê-nin, vào tháng 7-1920. Người đã tìm thấy ở Luận cương của Lê-nin những giải đáp về con đường giải phóng cho các dân tộc thuộc địa, trong đó có dân tộc Việt Nam.

Tầm nhìn thời đại của Hồ Chí Minh thể hiện trong việc xác lập, kiến tạo mô hình xã hội gắn với các thiết chế hiện đại. Sự kiện người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra nước ngoài tìm đường cứu nước từ Bến Nhà Rồng, dẫn tới sự lựa chọn con đường cách mạng vô sản, giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, về bản chất là tìm chọn một thể chế chính trị, một mô hình nhà nước kiểu mới cho Việt Nam. Đó là một mô hình vừa phù hợp với thời đại, vừa đặt được mục tiêu “kép” của Người là cứu nước và cứu dân, trong đó đặc trưng đất nước vững bền, con người tự do, nhân dân hạnh phúc là mục đích tối thượng.

 Trong quá trình cách mạng, bằng khảo nghiệm, nghiên cứu tổng kết lý luận về mô hình thể chế chính trị, mô hình nhà nước trên thế giới và thực tiễn Việt Nam, Hồ Chí Minh và Đảng ta đã đi tới mô hình cộng hòa dân chủ, tạo nên động lực, làm xuất hiện cao trào vận động dân chủ sôi nổi trong những năm 1936-1939. Trong cuộc vận động giải phóng dân tộc 1939-1945, Hồ Chí Minh và Đảng ta tiếp tục tìm tòi, khảo nghiệm và đi tới lựa chọn thể chế chính trị, mô hình nhà nước thích hợp hơn, đó là thể chế Việt Nam dân chủ cộng hòa; được Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng xác định tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8, tháng 5-1941.

Với việc nắm bắt chính xác đặc điểm, xu thế của thời đại, Hồ Chí Minh đã xác định con đường phát triển cho dân tộc phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử, đó là con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Người khẳng định: “Trong thời đại ngày nay, cách mạng giải phóng dân tộc là một bộ phận khăng khít của cách mạng vô sản trong phạm vi toàn thế giới; cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàn toàn”(1).

 Tầm nhìn thời đại trong việc xác định con đường phát triển của dân tộc Việt Nam. Với việc nắm bắt chính xác đặc điểm, xu thế của thời đại, Hồ Chí Minh đã xác định con đường phát triển cho dân tộc phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử. Đó là con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Điều này không chỉ thể hiện sự khác nhau về chất giữa con đường cứu nước giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh với con đường cứu nước, giải phóng dân tộc theo hệ tư tưởng phong kiến, hệ tư tưởng tư sản, mà còn thể hiện rõ nét sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện Việt Nam. Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội từ sự lựa chọn của Hồ Chí Minh, thể hiện tính triệt để cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh; trở thành lý tưởng và mục tiêu phấn đấu của cách mạng Việt Nam. Tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, đất nước sẽ giành được độc lập, từ đó tạo điều kiện, tiền đề tiến hành cách mạng XHCN. Và tiến hành cách mạng XHCN sẽ tạo ra những thành tựu to lớn củng cố, bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc.

Tầm nhìn thời đại trong xây dựng nhân cách, phẩm giá con người Việt Nam có khả năng hội nhập. Hồ Chí Minh luôn quan tâm xây dựng nhân cách, phẩm giá con người Việt Nam, có niềm tin vững chắc vào sức mạnh và tính sáng tạo của con người, của nhân dân. Người khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa” và “Muốn xây dựng, kiến thiết chế độ mới thành công, thì phải dựa vào dân, đem tài dân, sức dân để làm lợi cho dân”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng ta di sản quý báu về tư tưởng và nhân cách đạo đức trong sáng, thống nhất chặt chẽ giữa nói và làm, là biểu tượng của văn minh tiến bộ để chúng ta học tập, noi theo.

Tầm nhìn thời đại về quan hệ quốc tế và giải quyết các vấn đề quốc tế. Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng của tình hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc. Người đã cùng Đảng ta dẫn dắt nhân dân Việt Nam giành độc lập tự do, xây dựng đất nước, trở thành một nước không liên kết, thống nhất, hòa bình, độc lập, dân chủ; có quan hệ hữu nghị với các nước trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng, cùng có lợi. Người luôn chăm lo xây dựng, vun đắp tình hữu nghị, hợp tác và đoàn kết giữa nhân dân các nước với tinh thần không phân biệt chủng tộc, màu da. Người đã bắc những nhịp cầu hữu nghị nối liền hai bờ văn hóa Đông - Tây, đẩy mạnh việc giao lưu, tiếp xúc, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, hợp tác giữa các dân tộc.

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế, trên cơ sở những định hướng, dự báo từ tầm nhìn thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta quyết tâm vận dụng, phát triển sáng tạo những di sản của Người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

PHẠM NGỌC ANH và ĐINH NGỌC QUÝ

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB CTQG, Hà Nội 2011, tập 15, tr.392.