Không phải tới Đại hội XII, Đảng mới đề cập đến vấn đề xây dựng Đảng về đạo đức. Xây dựng Đảng về đạo đức là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt được Đảng ta đặc biệt quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và thể hiện rất rõ trong hệ thống văn kiện của Đảng qua từng kỳ đại hội. Tuy nhiên, tùy vào tình hình, mức độ và yêu cầu thực tiễn đặt ra trong từng giai đoạn, từng nhiệm kỳ để Đảng xác định cụ thể nhiệm vụ xây dựng Đảng về đạo đức. Bởi lẽ, đạo đức là "cái gốc" để tạo nên sức mạnh của Đảng. Đạo đức cách mạng là nền tảng, là vấn đề cốt lõi chi phối toàn bộ hoạt động, mục tiêu, lý tưởng và phẩm chất của Đảng nói chung, mỗi cán bộ, đảng viên của Đảng nói riêng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân".
Nhìn lại chặng đường sau 30 năm thực hiện đường lối Đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, nước ta vẫn thuộc các quốc gia có thu nhập trung bình thấp. Bởi vậy, trước yêu cầu mới của sự nghiệp cách mạng, nhất là việc thực hiện mục tiêu chuyển đổi từ một nước nông nghiệp thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại đang đặt ra rất nhiều vấn đề về sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của Nhà nước. Với quan điểm, phát triển đất nước là lợi ích cốt lõi của quốc gia, coi lợi ích dân tộc là tối cao; bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc là thiêng liêng, hệ trọng, đặt ra không ít vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, triển khai, vận dụng sáng tạo trong tiến trình lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, xây dựng và phát triển đất nước. Bởi vậy, để hoàn thành trọng trách và nhiệm vụ hết sức nặng nề nêu trên, vấn đề đặt ra và cũng chính là sự đòi hỏi cấp thiết là Đảng phải được xây dựng thực sự trong sạch, vững mạnh, nâng cao được năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và bản lĩnh cầm quyền của Đảng. Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh đòi hỏi phải được tiến hành đồng bộ với nhiều chủ trương, giải pháp, trong đó xây dựng Đảng về đạo đức là một trong những nội dung đặc biệt quan trọng. Xây dựng Đảng về đạo đức gắn liền với xây dựng Đảng về văn hóa. Vì đạo đức là cốt lõi của văn hóa. Xét cả trên phương diện lý luận và thực tiễn cho thấy: Xây dựng Đảng về đạo đức, nhất là trong bối cảnh hiện nay vừa là vấn đề bức xúc nhất, cấp thiết nhất trong Đảng, vừa là vấn đề hệ trọng lâu dài có quan hệ tới sinh mệnh của Đảng và sự tồn vong của chế độ. Theo GS, TS Hoàng Chí Bảo, thành viên Hội đồng Lý luận Trung ương, thì thời kỳ phát triển mới của đất nước rõ ràng đòi hỏi mọi tư duy về phát triển, hoạch định chính sách phát triển đều phải thấm nhuần yếu tố đạo đức và văn hóa. Phát triển kinh tế-xã hội vừa phải được định hướng, vừa được bảo đảm bởi đạo đức và văn hóa, nhất là đạo đức, văn hóa của Đảng cầm quyền.
Ngay từ khi Đảng được thành lập cho đến nay, vấn đề xây dựng Đảng luôn được Đảng ta đặc biệt quan tâm. Cùng với sự phát triển chung của xã hội, của đất nước, nhận thức về vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác xây dựng Đảng ngày càng được hoàn thiện, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trong rất nhiều văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng về công tác xây dựng Đảng, thì Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” được nhiều chuyên gia về xây dựng Đảng khẳng định: Đây là một bản nghị quyết có tính lịch sử. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) thể hiện rõ tính kế thừa, phát triển về tư duy lý luận, đồng thời đề cập đến vấn đề bức thiết nhất, nóng bỏng nhất trong công tác xây dựng Đảng. Nội dung của Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) đã tạo nên sự phát triển mới trong nhận thức về công tác xây dựng Đảng mà từ trước tới nay từng cấp ủy, tổ chức Đảng và toàn Đảng chỉ tập trung vào 3 vấn đề căn bản là: Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Thực tiễn, không ít người cho rằng, khi đề cập đến việc xây dựng Đảng về tư tưởng cũng đã bao hàm vấn đề đạo đức. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định: Nói như vậy mới chỉ là ý thức đạo đức. Nhận thức về vấn đề đạo đức chưa trở thành một nội dung độc lập, có quan hệ với tất cả các lĩnh vực khác trong công tác xây dựng Đảng.
Phân tích về vấn đề này, GS, TS Hoàng Chí Bảo nêu rõ: Ý thức đạo đức, nhận thức, tri thức về đạo đức tự thân nó không nói lên đầy đủ các vấn đề đạo đức trong Đảng và trong xây dựng Đảng. Cái cần thiết và quan trọng nằm ở tình cảm đạo đức, hành vi đạo đức, trở thành lẽ sống, lối sống hằng ngày. Do thiếu hụt ở phần quan trọng này mà xét về mặt thực tiễn, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp... do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó có nguyên nhân không nhận thức rõ, không thấy hết tầm quan trọng của đạo đức, của văn hóa trong công tác xây dựng Đảng.
Cụ thể hóa chủ trương của Đảng trong việc xây dựng Đảng về đạo đức theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII, thời gian qua, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã chủ động chỉ đạo một số cơ quan chức năng tiến hành khảo sát, đánh giá, phân tích để nhận diện rõ hơn, cụ thể hơn những biểu hiện về suy thoái phẩm chất đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên ở từng cấp, từng lĩnh vực, để từ đó xác định hệ thống các giải pháp trong lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng Đảng nói chung, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng về đạo đức. Thực tiễn cho thấy, những biểu hiện khác nhau về suy thoái phẩm chất, lối sống; tham ô, tham nhũng; cửa quyền; lợi ích nhóm... có nguyên nhân sâu xa từ sự suy thoái về đạo đức. Khi một cán bộ, đảng viên, nhất là những cán bộ, đảng viên có chức, có quyền, nếu suy thoái về đạo đức thì sẽ rất khó toàn tâm, toàn ý phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Khi mà cán bộ không có đạo đức thì rất khó có thể vượt qua được những cám dỗ của vật chất; khó có thể hy sinh lợi ích của cá nhân mình vì lợi ích chung của tập thể, của nhân dân. Khi mà sự suy thoái về đạo đức vẫn còn tồn tại thì tình trạng chạy chức, chạy quyền..., bổ nhiệm người nhà, người thân khó có thể được giải quyết một cách triệt để. Bởi, tất cả những vấn đề nêu trên, suy cho cùng đều phụ thuộc vào suy nghĩ, nhận thức, tình cảm của mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, đứng đầu cơ quan, đơn vị. Đạo đức của người cách mạng không phải là điều gì quá xa vời, quá khó hiểu, mà đó chính là “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy. Muốn xây dựng được đạo đức trong Đảng, trước hết phải xây dựng đạo đức từ mỗi cán bộ, đảng viên. Đạo đức của Đảng chính là sự cụ thể hóa thông qua đạo đức, nhân cách của từng cán bộ, đảng viên.
Nắm vững chủ trương của Đảng, thấy rõ vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng vấn đề xây dựng Đảng về đạo đức; đồng thời đặt trong mối quan hệ biện chứng để từng cán bộ, đảng viên; từng cấp ủy, tổ chức Đảng chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch triển khai thực hiện. Theo đó, cùng với việc tiếp tục kiên quyết, kiên trì triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) về xây dựng Đảng, từng cán bộ, đảng viên phải chủ động, tự giác thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa XII) về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Đây không phải chỉ là vấn đề lý luận, mà chính là những vấn đề thực tiễn đang đặt ra và đòi hỏi hết sức cấp thiết trong công tác xây dựng Đảng hiện nay.
LÊ NGỌC LONG