Quản lý chặt chẽ để khai thác hiệu quả tài sản công

Muốn chống tham nhũng, lãng phí phải bịt mọi kẽ hở

Theo báo cáo của Chính phủ, qua hơn 7 năm triển khai thực hiện Luật Quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước, công tác quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước của nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng: Quy mô tài sản phục vụ hoạt động quản lý Nhà nước, y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và các hoạt động sự nghiệp khác đã tăng lên đáng kể; hiệu quả sử dụng được nâng lên và dần trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế-xã hội; tình trạng lãng phí, thất thoát trong quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước dần được khắc phục.

Tuy nhiên, Chính phủ cũng đánh giá, việc thực hiện Luật Quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước còn bộc lộ nhiều hạn chế. Cụ thể như, luật hiện hành mới chỉ điều chỉnh một bộ phận tài sản Nhà nước tại các cơ quan, đơn vị, tổ chức. Do đó, nhiều nội dung thuộc chế độ quản lý, sử dụng tài sản, nhất là việc hạch toán tài sản, khai thác tài sản với vị trí là nguồn lực tài chính chưa có luật điều chỉnh đã làm hạn chế hiệu quả, hiệu lực trong quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước. Đóng góp ý kiến vào dự án Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, nhiều đại biểu cho rằng, cần rà soát kỹ luật này để phù hợp với tinh thần của Hiến pháp và Luật Ngân sách Nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho rằng, dự thảo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công có hơn 100 điều, nhưng khi nghiên cứu kỹ thì thấy một số điều chưa phù hợp với Hiến pháp và Luật Ngân sách Nhà nước. Chủ tịch Quốc hội lấy ví dụ, những quy định trong dự thảo luật về bán tài sản công nhưng không nộp vào ngân sách Nhà nước mà gửi vào tài khoản tạm giữ ở kho bạc là chưa đúng với tinh thần của Hiến pháp. Chủ tịch Quốc hội khẳng định, tất cả những khoản thu của Nhà nước phải nộp về ngân sách và những khoản chi từ ngân sách Nhà nước cũng phải được dự toán để chi. Nếu quy định như hiện nay thì cơ quan, đơn vị tự ý bán tài sản công, tự chi và dẫn đến Nhà nước không quản lý được. Chủ tịch Quốc hội cũng khẳng định: Ban hành Luật này để chống tham nhũng, chống lãng phí; khai thác, sử dụng, hiệu quả tài sản Nhà nước mà làm không chặt chẽ thì không đáp ứng được yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng. 

 Khu hợp khối hành chính của tỉnh Lai Châu là một trong những trung tâm hành chính công được đầu tư lớn. Ảnh: TRƯỜNG GIANG.

Trụ sở cơ quan Nhà nước: Có nên kêu gọi tư nhân đầu tư xây dựng? 

Theo dự án Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, việc đầu tư xây dựng trụ sở làm việc của các cơ quan, đơn vị Nhà nước có thể theo hình thức đối tác công-tư. Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Hồng Diên (đoàn Thái Bình) cho rằng, thực tiễn ở một số tỉnh đã có kinh nghiệm sinh động bằng các hình thức đầu tư công, quản trị tư hay đầu tư đối tác công-tư và đây là hình thức đầu tư hiệu quả. Hiện nay, tình trạng phổ biến là mỗi cơ quan một mảnh đất, trụ sở và kèm theo đó là đủ các chi phí phát sinh. Nếu các cơ quan hành chính sự nghiệp công có chung một tòa nhà làm việc thì chắc chắn, việc sử dụng sẽ tiết kiệm, hiệu quả hơn rất nhiều. Ví dụ, tỉnh Thái Bình đã thực hiện thí điểm xây dựng trụ sở liên cơ quan, có tổng mức đầu tư khoảng 500 tỷ đồng. Với hình thức này, đất là của Nhà nước, còn doanh nghiệp đầu tư kinh phí xây dựng theo thiết kế được cơ quan nhà nước phê duyệt và các cơ quan của tỉnh thuê lại theo diện tích mặt bằng. Đại biểu đặt giả thiết, nếu bán đi một trụ sở của gần 20 cơ quan, đơn vị sự nghiệp trong tỉnh thì số tiền ấy đủ để thuê trong một vòng đời của dự án, trung bình 25-30 năm. Như vậy, trong thời gian này Nhà nước không cần kinh phí để duy tu, bảo dưỡng cũng như kinh phí để quản trị trụ sở cơ quan này. 

Tuy nhiên, thảo luận về vấn đề này, nhiều đại biểu đề nghị cần cân nhắc, tránh chia sẻ trụ sở làm việc của cơ quan, đơn vị Nhà nước với tư nhân. Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc (đoàn Nghệ An) nói: Mời nhà đầu tư tư nhân xây dựng trụ sở cơ quan Nhà nước, sau đó chia cho người ta một phần, cùng chung sống với nhau e rằng không bảo đảm tính uy nghi và bí mật của cơ quan Nhà nước, sau này có thể bị lợi dụng. Đại biểu Hồ Đức Phớc đặt giả thiết, ở những khu đất “vàng”, các cơ quan Nhà nước kêu gọi doanh nghiệp vào đầu tư, để cơ quan Nhà nước sử dụng 2, 3 tầng, còn lại bán ra ngoài, không loại trừ khả năng cán bộ có thẩm quyền lợi dụng để chia sẻ lợi ích cá nhân. “Chúng tôi cho rằng, đã là công sở thì không áp dụng hình thức đối tác công-tư, có tiền thì xây to, không có tiền thì xây nhỏ”, đại biểu Hồ Đức Phớc nêu quan điểm.

Thu thuế đối với các diện tích công sở được cho thuê

Theo dự án luật, Chính phủ đề nghị áp dụng hình thức cho thuê lại tài sản Nhà nước chưa được khai thác tối đa công năng (như hội trường, trụ sở…). Nhiều đại biểu khi góp ý về nội dung này cũng bày tỏ sự đồng tình, nhưng lưu ý cần có quy định chặt chẽ, tránh tạo ra kẽ hở để các cơ quan, đơn vị cố tình lập dự toán cao hơn nhu cầu thực tế, sau đó cho thuê lại phần tài sản không sử dụng đến để thu lợi.

Đại biểu Nguyễn Thanh Hiền (Nghệ An) đề nghị, cần phân định rõ những trường hợp đã có tài sản chưa khai thác hết công năng trước khi Luật Quản lý tài sản công có hiệu lực để tránh trường hợp các cơ quan, đơn vị cố gắng thuyết minh để xây dựng lớn hơn nhu cầu sử dụng, sau này đưa vào kinh doanh. Với những cơ quan, đơn vị đã xây dựng rồi thì cũng cần quy định rõ, việc cho thuê phải phù hợp, chẳng hạn ở trường học thì chỉ cho thuê để triển khai các dịch vụ phục vụ giáo dục, không thể để mở quán bia hay nhà hàng.

Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nêu thực tế, nhiều tài sản của cơ quan Nhà nước, thậm chí là vỉa hè, được mang ra cho thuê, nhưng số tiền thu được chưa được quản lý chặt chẽ. Cần phải coi đây là những khoản tiền có được từ hoạt động có tính chất kinh doanh. Chẳng hạn, nếu là doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp kinh doanh thì cần hạch toán kế toán và quản lý thông qua hệ thống thuế. “Nếu không, tài sản lớn, khai thác rất mạnh, nhưng tiền không vào Nhà nước”, Phó chủ tịch Quốc hội nói.

Tán thành với quan điểm này, Trưởng ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho rằng, nếu cho thuê thu được một đồng thì sẽ giảm được một đồng ngân sách phải đi vay. Tuy nhiên, nếu quản lý không rõ ràng thì việc cho thuê này cũng tạo kẽ hở dẫn đến thu-chi không rõ ràng, có khi tỷ lệ Nhà nước thu về chỉ chiếm rất nhỏ. 

Đây là lần đầu tiên, Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Với những băn khoăn được các đại biểu nêu ra, có thể thấy rằng, để quản lý, sử dụng tài sản công một cách hiệu quả, chặt chẽ, tránh tình trạng lợi dụng để trục lợi cá nhân, gây thất thoát, lãng phí tài sản công thì dự án luật còn cần được hoàn thiện thêm rất nhiều. Sau phiên thảo luận tại tổ, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án luật này. Theo kế hoạch, Quốc hội sẽ tiếp tục xem xét dự án luật ở ít nhất một kỳ họp nữa trước khi thông qua. 

CHIẾN THẮNG - MINH MẠNH