Đây cũng là một điểm mới trong Nghị quyết Đại hội XII. Nếu như trong Nghị quyết Đại hội XI, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí được đề cập trong phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì trong Văn kiện Đại hội XII, vấn đề đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí còn được đề cập cả trong phần xây dựng Nhà nước và xây dựng Đảng, nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Văn kiện Đại hội XII đã chỉ rõ thực trạng: Nhiều cấp ủy đảng, chính quyền các cấp chưa thực hiện tốt vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí; chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, của nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa đạt mục tiêu, yêu cầu.

Như vậy, phát huy vai trò, sức mạnh của nhân dân trở thành một giải pháp, một nội dung đặc biệt quan trọng trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về phòng, chống tham nhũng. Tham nhũng hiện không còn là “nguy cơ” mà trên thực tế đã trở thành “quốc nạn”. Đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh, nếu không phòng, chống tham nhũng hiệu quả thì vấn đề này đe dọa sự sống còn của chế độ. Bất kỳ người dân nào cũng đang phải “sống chung với nạn tham nhũng”. Những hạn chế, yếu kém của công tác phòng, chống tham nhũng kéo dài đã gây tâm lý “muốn đấu tranh nhưng ngại va chạm” trong mỗi công dân. Do đó, tâm lý khá phổ biến của người dân là “muốn chống tham nhũng nhưng không dám vạch trần”, hay nói cách khác là không ít công dân đang ỷ lại, đang né tránh trách nhiệm, coi phòng, chống tham nhũng là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền chứ không phải của mình.

Ảnh minh họa: tuyengiao.vn. 

Thực tế đó cho thấy, phát huy vai trò, sức mạnh của nhân dân trước hết phải được cụ thể hóa bằng việc nâng cao trách nhiệm công dân, để ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới xóa bỏ các điều kiện tồn tại của tham nhũng ra khỏi đời sống xã hội. Trong khi Đảng ta nhấn mạnh, đấu tranh chống tham nhũng trước hết là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước thì việc tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh đó vừa là quyền, vừa là trách nhiệm của các thành viên trong xã hội. Nếu không phát huy được sức mạnh của nhân dân, không nâng cao trách nhiệm công dân thì cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng sẽ không đạt được hiệu quả như mong muốn. Điều 13, Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng cũng lưu ý: Mỗi quốc gia thành viên của Công ước, trong khả năng có thể và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp nước mình, áp dụng các biện pháp thích hợp, nhằm thúc đẩy sự tham gia chủ động của các cá nhân, tổ chức ngoài khu vực công vào công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tham nhũng và nhằm nâng cao nhận thức của công chúng về sự tồn tại, nguyên nhân, tính chất nghiêm trọng cũng như sự đe dọa của tham nhũng.

Thời gian qua, vượt qua những khó khăn, trở ngại, nhiều công dân đã thể hiện trách nhiệm của mình trong việc tự giác tham gia cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Nhiều tấm gương đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu quả đã được các cơ quan truyền thông đại chúng phát hiện, nêu gương. Sự phát triển của khoa học-công nghệ cũng đóng góp tích cực vào việc phát huy vai trò, trách nhiệm công dân trong phòng, chống tham nhũng. Những câu chuyện như người dân sử dụng điện thoại di động quay lại cảnh xây dựng trụ bê tông cột điện không bảo đảm chất lượng ở Nam Định, hay quay lại việc công chức thi hành công vụ nhưng nhũng nhiễu, vòi vĩnh, nhận tiền của người dân... đã trở thành bằng chứng tố cáo tham nhũng rất hiệu quả. Đây là vấn đề mới rất cần được nghiên cứu, nhân rộng.

Cấp ủy, chính quyền ở cơ sở có thể phát động phong trào để nhân dân tham gia phòng, chống tham nhũng thông qua việc tuyên truyền, giáo dục trách nhiệm công dân trong lĩnh vực này. Công dân cần được động viên, khuyến khích và hướng dẫn để có thể tham gia vào công tác phòng, chống tham nhũng bằng việc trực tiếp thực hiện quyền phát hiện, tố cáo của mình, hoặc thông qua ban thanh tra nhân dân hay thông qua tổ chức mà mình là thành viên. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của Ban thanh tra nhân dân tại xã, phường, thị trấn, trong cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp của Nhà nước trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Ban thanh tra nhân dân là tổ chức có thể phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của mỗi người dân trong đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng thông qua các việc làm cụ thể như: Tiếp nhận các ý kiến phản ánh của người dân về vụ việc có dấu hiệu tham nhũng; trực tiếp thu thập các thông tin, tài liệu trong việc thực hiện các quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng của cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm ở đơn vị cơ sở; phát hiện hành vi tham nhũng, vụ việc tham nhũng của cơ quan, tổ chức, cá nhân để kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét, giải quyết vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, hành vi tham nhũng và giám sát việc giải quyết đó.

Văn kiện Đại hội XII của Đảng đã đề ra một số giải pháp lớn để tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng: Một là, hoàn thiện các quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để bảo đảm công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí có hiệu lực, hiệu quả, nhất là trong các lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao như: Quản lý và sử dụng đất đai, khai thác tài nguyên, khoáng sản, thu-chi ngân sách và mua sắm công, thực hiện các dự án đầu tư xây dựng cơ bản... Hai là, kiên quyết, kiên trì xây dựng cơ chế phòng ngừa để không thể tham nhũng; cơ chế răn đe, trừng trị để không dám tham nhũng. Ba là, thực hiện nghiêm quy định về kê khai, kiểm soát kê khai tài sản, thu nhập của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý; hạn chế giao dịch bằng tiền mặt... Để thực hiện được những giải pháp lớn đó, ngoài trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp thì không thể thiếu vai trò, trách nhiệm của mỗi người dân. Đây là biện pháp cần coi trọng và đáng chú ý nhất trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiện nay.

Đại tá, PGS, TS LÊ DUY CHƯƠNG, Chủ nhiệm Khoa CTĐ, CTCT (Học viện Chính trị)