Báo cáo chính trị Đại hội XII của Đảng khẳng định: Tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng lãnh đạo. Phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực, mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; lấy mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” làm điểm tương đồng; tôn trọng những điểm khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia-dân tộc; đề cao tinh thần dân tộc, truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, khoan dung để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam trong và ngoài nước, tăng cường quan hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, tạo sinh lực mới của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại đoàn kết toàn dân tộc phải dựa trên cơ sở giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích giữa các thành viên trong xã hội; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân...

Lấy mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” làm điểm tương đồng; xóa bỏ mặc cảm, định kiến về quá khứ, thành phần, giai cấp, chấp nhận những điểm khác nhau không trái với lợi ích chung của dân tộc là quan điểm xuyên suốt của Đảng ta được kế thừa và phát triển qua các kỳ đại hội. Tại Đại hội XII, trên cơ sở kết quả thực hiện Nghị quyết Đại hội XI và những thành tựu đạt được sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, Đảng ta đã rút ra 5 bài học, trong đó bài học thứ tư là: Phải đặt lợi ích quốc gia-dân tộc lên trên hết; kiên định độc lập, tự chủ, đồng thời chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi; kết hợp phát huy sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đây là quan điểm có ý nghĩa đột phá của Đảng ta sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới. Quan điểm này chi phối mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp mà Đảng, Nhà nước và toàn dân phải thực hiện trong 5 năm tới trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có việc phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Thực tiễn cho thấy, để phát huy được sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc thì vấn đề đường lối chính trị, mà cốt lõi nhất là mục tiêu, ngọn cờ để tập hợp lực lượng như thế nào là vấn đề quan trọng hàng đầu. Vì vậy, Đại hội XII của Đảng khẳng định: Đặt lợi ích quốc gia-dân tộc lên trên hết, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” đã đáp ứng được điều đó. Nếu Đại hội XI dùng từ “chấp nhận” thì Đại hội XII chỉ rõ phải “tôn trọng” những điểm khác biệt không trái với lợi ích quốc gia-dân tộc.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phải thể chế hóa và cụ thể hóa quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là vấn đề có tác động trực tiếp đến hiệu quả việc phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bởi, có tăng cường được sự đồng thuận xã hội hay không; củng cố và phát huy được sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc hay không, phụ thuộc rất lớn vào hệ thống chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là những chính sách, pháp luật liên quan trực tiếp đến dân tộc, giai cấp, tầng lớp xã hội, tôn giáo... Thực tiễn cách mạng minh chứng, từ khi ra đời cho tới nay, Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề này; tuy nhiên, trong văn kiện các đại hội trước cho đến Đại hội XI chưa được thể hiện một cách đậm nét. Đại hội XII, Đảng ta đã trình bày vấn đề này một cách hệ thống, rõ ràng. Đại hội XII xác định nhiệm vụ cơ bản đầu tiên để phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc là: “Tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc”. Vì vậy, phải hoàn thiện và thực hiện có hiệu quả các cơ chế, chính sách phát huy đầy đủ vai trò của nhân dân trong việc quyết định những vấn đề lớn của đất nước; khắc phục những hạn chế, bảo đảm tác dụng, hiệu quả thực chất hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội.

Đại hội XII còn chỉ rõ: Tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách tạo chuyển biến rõ rệt trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội vùng dân tộc thiểu số, nhất là các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây duyên hải miền Trung. Nâng cao chất lượng giáo dục-đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực và chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số. Tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện các chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước ở các cấp. Chống kỳ thị dân tộc, nghiêm trị những âm mưu, hành động chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại hội XII của Đảng cũng xác định: Tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo. Quan tâm và tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo sinh hoạt theo hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận, theo quy định của pháp luật. Đồng thời chủ động phòng ngừa, kiên quyết đấu tranh với những hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc, hoặc những hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trái quy định của pháp luật...

Những quan điểm về  phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc được Đại hội XII của Đảng xác định là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với tình hình mới. Do vậy, để những quan điểm này sớm đi vào cuộc sống đòi hỏi tất cả các cấp, các ngành cần quán triệt sâu sắc và tổ chức triển khai theo đúng tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng.

 PGS, TS DƯƠNG QUỐC DŨNG, Học viện Chính trị